ಕೆಲಸ ಹೋಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವನನ್ನು ಕುಟುಂಬದವರು ನೋಡುವ ರೀತಿ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲೇ ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವರು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ನಿಖರ ಹೆಸರು ನಮಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಮಾತಾ ನಿಂದತಿ ನಾಭಿನಂದತಿ ಪಿತಾ ಭ್ರಾತಾ ನ ಸಂಭಾಷತೇ ಭೃತ್ಯಃ ಕುಪ್ಯತಿ ನಾನುಗಚ್ಛತಿ ಸುತಃ ಕಾಂತಾ ಚ ನಾಲಿಂಗತೇ
ಅರ್ಥಪ್ರಾರ್ಥನಶಂಕಯಾ ನ ಕುರುತೇ ಸಂಭಾಷಣಂ ವೈ ಸುಹೃತ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ರವ್ಯಮುಪಾರ್ಜಯಸ್ವ ಸುಮತೇ ದ್ರವ್ಯೇಣ ಸರ್ವೇ ವಶಾಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
माता निन्दति नाभिनन्दति पिता भ्राता न संभाषते भृत्यः कुप्यति नानुगच्छति सुतः कान्ता च नालिङ्गते
अर्थप्रार्थनशङ्कया न कुरुते संभाषणं वै सुहृत्तस्माद्द्रव्यमुपार्जयस्व सुमते द्रव्येण सर्वे वशाः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
mātā nindati nābhinandati pitā bhrātā na saṃbhāṣate bhṛtyaḥ kupyati nānugacchati sutaḥ kāntā ca nāliṅgate
arthaprārthanaśaṅkayā na kurute saṃbhāṣaṇaṃ vai suhṛttasmāddravyamupārjayasva sumate dravyeṇa sarve vaśāḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಮಾತಾ (माता, mātā) = ತಾಯಿ (mother)
- ನಿಂದತಿ (निन्दति, nindati) = ನಿಂದಿಸುತ್ತಾಳೆ (scolds)
- ನಾಭಿನಂದತಿ (नाभिनन्दति, nābhinandati) = ಮೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ (ನ + ಅಭಿನಂದತಿ) (does not welcome (na + abhinandati))
- ಪಿತಾ (पिता, pitā) = ತಂದೆ (father)
- ಭ್ರಾತಾ (भ्राता, bhrātā) = ಸಹೋದರ (brother)
- ನ ಸಂಭಾಷತೇ (न संभाषते, na saṃbhāṣate) = ಮಾತಾಡುವುದಿಲ್ಲ (does not speak)
- ಭೃತ್ಯಃ (भृत्यः, bhṛtyaḥ) = ಸೇವಕ (servant)
- ಕುಪ್ಯತಿ (कुप्यति, kupyati) = ಕೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ (grows angry)
- ನಾನುಗಚ್ಛತಿ (नानुगच्छति, nānugacchati) = ಹಿಂಬಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ನ + ಅನುಗಚ್ಛತಿ) (does not follow (na + anugacchati))
- ಸುತಃ (सुतः, sutaḥ) = ಮಗ (son)
- ಕಾಂತಾ (कान्ता, kāntā) = ಪತ್ನಿ (wife)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ನಾಲಿಂಗತೇ (नालिङ्गते, nāliṅgate) = ಆಲಿಂಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ನ + ಆಲಿಂಗತೇ) (does not embrace (na + alingate))
- ಅರ್ಥಪ್ರಾರ್ಥನಶಂಕಯಾ (अर्थप्रार्थनशङ्कया, arthaprārthanaśaṅkayā) = ಹಣ ಕೇಳಬಹುದೆಂಬ ಶಂಕೆಯಿಂದ (from the fear that money will be asked)
- ನ ಕುರುತೇ (न कुरुते, na kurute) = ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ (does not make)
- ಸಂಭಾಷಣಂ (संभाषणं, saṃbhāṣaṇaṃ) = ಮಾತುಕತೆ (conversation)
- ವೈ (वै, vai) = ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
- ಸುಹೃತ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ರವ್ಯಮುಪಾರ್ಜಯಸ್ವ (सुहृत्तस्माद्द्रव्यमुपार्जयस्व, suhṛttasmāddravyamupārjayasva) = ಮಿತ್ರ, ಆದ್ದರಿಂದ ದ್ರವ್ಯ ಗಳಿಸು (ಸುಹೃತ್ + ತಸ್ಮಾತ್ + ದ್ರವ್ಯಂ + ಉಪಾರ್ಜಯಸ್ವ) (the friend, therefore earn wealth (suhrit + tasmat + dravyam + uparjayasva))
- ಸುಮತೇ (सुमते, sumate) = ಒಳ್ಳೆಯ ಬುದ್ಧಿಯವನೇ (O wise one)
- ದ್ರವ್ಯೇಣ (द्रव्येण, dravyeṇa) = ದ್ರವ್ಯದಿಂದ (by wealth)
- ಸರ್ವೇ (सर्वे, sarve) = ಎಲ್ಲರೂ (all)
- ವಶಾಃ (वशाः, vaśāḥ) = ವಶರು (under control)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ತಾಯಿ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾಳೆ, ತಂದೆ ಮೆಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ, ಸಹೋದರ ಮಾತಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸೇವಕ ಕೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮಗ ಹಿಂಬಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಪತ್ನಿ ಆಲಿಂಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಣ ಕೇಳಬಹುದೆಂಬ ಶಂಕೆಯಿಂದ ಮಿತ್ರ ಮಾತನ್ನೂ ಆಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಬುದ್ಧಿಯವನೇ, ಹಣ ಗಳಿಸು, ಹಣದಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ವಶರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Mother scolds, father does not welcome him, brother does not speak. The servant grows angry, the son does not follow, the wife does not embrace. From fear that he will ask for money, even the friend will not talk. So, wise one, earn wealth, for all come under the control of wealth.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ದೂರದವರೆಗೆ ಏಳು ಜನರನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಒಂದೊಂದು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ನ ಎಂಬ ನಿಷೇಧದ ಜೊತೆ ಬರುವುದರಿಂದ ಶ್ಲೋಕ ತಣ್ಣಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯಂತೆ ಓದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
The poet lines up seven people from near to far and names one change in each. Because each action comes with the negative na, the verse reads like a cold list.
ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಸಲಹೆ ಒಂದು ಕಹಿ ತೀರ್ಮಾನ. ಹಣದಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ವಶ ಎಂಬುದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವಶವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಓದುಗ ಸ್ವತಃ ಗಮನಿಸಬೇಕು.
The advice in the last line is a bitter conclusion. The reader must notice for himself that being under the control of money is different from being held by love.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 64. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 64. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಹಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡರೆ ಅದು ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ. ಅದನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಹಣ ಗಳಿಕೆ ಮಾತ್ರ ದಾರಿ ಅಲ್ಲ. ಸಂಬಂಧದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಯ ಕೊಡುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.
If appreciation in a family is seen to hang on money, that is a warning bell. Earning is not the only way to change it. Giving time to the relationship matters just as much.
ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯ ಸಲಹೆಯನ್ನು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಓದಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಣವಿಲ್ಲದವರನ್ನು ನೋಡುವ ರೀತಿಯನ್ನು ನಾವೇ ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೆ ಯಾರ ಹಣವೂ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.
Reading the last advice as irony gives more meaning. We can change how we look at those without money. That needs nobody’s money.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ