ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ ಪಡೆದ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ನಿಜ. ಆದರೆ ಊರಿನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸುವುದು ಯಾರನ್ನು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಬೇರೆಯದೇ ಚಿತ್ರ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಗಂಗೆಯ ಹರಿವಿನ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ನ ವಿದ್ಯಯಾ ನೈವ ಕುಲೇನ ಗೌರವಂ ಜನಾನುರಾಗೋ ಧನಿಕೇಷು ಸರ್ವದಾ
ಕಪಾಲಿನಾ ಮೌಲಿಧೃತಾಪಿ ಜಾಹ್ನವೀ ಪ್ರಯಾತಿ ರತ್ನಾಕರಮೇವ ಸತ್ವರಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
न विद्यया नैव कुलेन गौरवं जनानुरागो धनिकेषु सर्वदा
कपालिना मौलिधृतापि जाह्नवी प्रयाति रत्नाकरमेव सत्वरम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
na vidyayā naiva kulena gauravaṃ janānurāgo dhanikeṣu sarvadā
kapālinā maulidhṛtāpi jāhnavī prayāti ratnākarameva satvaram
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ವಿದ್ಯಯಾ (विद्यया, vidyayā) = ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ (by learning)
- ನೈವ (नैव, naiva) = ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ (ನ + ಏವ) (not at all (na + eva))
- ಕುಲೇನ (कुलेन, kulena) = ಕುಲದಿಂದ (by lineage)
- ಗೌರವಮ್ (गौरवम्, gauravam) = ಗೌರವ (respect)
- ಜನಾನುರಾಗೋ (जनानुरागो, janānurāgo) = ಜನರ ಒಲವು (the affection of people)
- ಧನಿಕೇಷು (धनिकेषु, dhanikeṣu) = ಧನಿಕರಲ್ಲಿ (toward the wealthy)
- ಸರ್ವದಾ (सर्वदा, sarvadā) = ಯಾವಾಗಲೂ (always)
- ಕಪಾಲಿನಾ (कपालिना, kapālinā) = ಕಪಾಲಿಯಿಂದ, ಅಂದರೆ ಶಿವನಿಂದ (by the skull-bearer, that is, Shiva)
- ಮೌಲಿಧೃತಾಪಿ (मौलिधृतापि, maulidhṛtāpi) = ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ್ದರೂ (ಮೌಲಿಧೃತಾ + ಅಪಿ) (though borne on the head (maulidhrita + api))
- ಜಾಹ್ನವೀ (जाह्नवी, jāhnavī) = ಗಂಗೆ (Jahnavi, the Ganga)
- ಪ್ರಯಾತಿ (प्रयाति, prayāti) = ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ (goes)
- ರತ್ನಾಕರಮೇವ (रत्नाकरमेव, ratnākarameva) = ರತ್ನಾಕರನ ಬಳಿಯೇ (ರತ್ನಾಕರಮ್ + ಏವ) (to the ratnakara alone (ratnakaram + eva))
- ಸತ್ವರಮ್ (सत्वरम्, satvaram) = ತ್ವರೆಯಿಂದ (in haste)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ವಿದ್ಯೆಯಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಕುಲದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ. ಜನರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಒಲವು ಯಾವಾಗಲೂ ಧನಿಕರ ಕಡೆಗೇ. ಶಿವನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿದ್ದರೂ ಗಂಗೆ ತ್ವರೆಯಿಂದ ರತ್ನಾಕರನ ಕಡೆಗೇ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Not by learning, not by lineage. The respect and affection of people always go toward the wealthy. Though Shiva bears her on his head, the Ganga hurries off to the ratnakara all the same.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ರತ್ನಾಕರ ಎಂದರೆ ರತ್ನಗಳ ಗಣಿ. ಇದು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಇರುವ ಹೆಸರೂ ಹೌದು. ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ರತ್ನಗಳ ಸಿರಿವಂತ. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಪದ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಎರಡನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
Ratnakara means a mine of jewels, and it is also a name of the ocean. Here the ocean is rich in jewels. So one word speaks of both the sea and of wealth.
ಕಪಾಲಿ ಎಂದರೆ ಕಪಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದವ, ಅಂದರೆ ಶಿವ. ಕಪಾಲವನ್ನೇ ಭಿಕ್ಷಾಪಾತ್ರೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಶಿವನನ್ನು ಬಡವನ ಹಾಗೆ ಓದಿದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿಕೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಕವಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಎಂದು ನಾವು ಓದುತ್ತೇವೆ. ಜಾಹ್ನವಿ ಎಂಬುದು ಗಂಗೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು.
Kapalin means the one who holds a skull, that is, Shiva. If we read Shiva, who made the skull his begging bowl, as a poor man, the comparison turns sharp. We read that as the poet’s intention. Jahnavi is another name of the Ganga.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 65. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 65. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಸಮಾಜ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸುವುದು ಒಂದು ವಿಷಯ. ನಾವು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೊಂದು. ಎರಡನೆಯದು ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇದೆ.
To notice what society honours is one thing. What we ourselves honour is another. The second lies in our own hands.
ಶ್ಲೋಕದ ಧ್ವನಿ ವ್ಯಂಗ್ಯದ್ದು. ಲೋಕದ ರೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಅದು ಸರಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು. ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವವರಿಗೆ ಚಪ್ಪಾಳೆಯ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕಲಿಯುವ ಬಲ ಬೇಕು.
The tone of the verse is ironic. One may say it shows the way of the world without saying it is right. Those who grow in learning need the strength to learn without hoping for applause.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ