ಪುಂಸಾಮುನ್ನತಚಿತ್ತಾನಾಂ: ಉನ್ನತ ಮನಸ್ಸಿನವರಿಗೆ ಎರಡು ಸುಖದ ದಾರಿ

ನಾವು ಕಂಡ ಅನೇಕ ಹಿರಿಯರು ಒಂದೋ ಎಲ್ಲ ಹೊಣೆ ಬಿಟ್ಟು ನಿಶ್ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಇರುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲವೇ ಇಡೀ ಊರಿಗೆ ಆಸರೆಯಾಗುವಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಧ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತವರು ಹೆಚ್ಚು ಬೇಸರಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾರರ ಪ್ರಶಂಸೆಯ ವಿಭಾಗದ ಈ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಎರಡು ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಶ್ಲೋಕ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಉದಾರಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 13 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of the Generous, verse 13

ವಿಷಯ: ತ್ಯಾಗ ಅಥವಾ ವಿಭೂತಿ · Renunciation or abundance

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಪುಂಸಾಮುನ್ನತಚಿತ್ತಾನಾಂ ಸುಖಾವಹಮಿದಂ ದ್ವಯಮ್
ಸರ್ವಸಂಗನಿವೃತ್ತಿರ್ವಾ ವಿಭೂತಿರ್ವಾ ಸುವಿಸ್ತರಾ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

पुंसामुन्नतचित्तानां सुखावहमिदं द्वयम्
सर्वसङ्गनिवृत्तिर्वा विभूतिर्वा सुविस्तरा

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

puṃsāmunnatacittānāṃ sukhāvahamidaṃ dvayam
sarvasaṅganivṛttirvā vibhūtirvā suvistarā

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಪುಂಸಾಮುನ್ನತಚಿತ್ತಾನಾಂ (पुंसामुन्नतचित्तानां, puṃsāmunnatacittānāṃ) = ಉನ್ನತ ಮನಸ್ಸಿನ ಪುರುಷರಿಗೆ (ಪುಂಸಾಂ ಉನ್ನತಚಿತ್ತಾನಾಂ) (for men of lofty mind)
ಸುಖಾವಹಮಿದಂ (सुखावहमिदं, sukhāvahamidaṃ) = ಸುಖ ತರುವ ಇದು (ಸುಖಾವಹಂ ಇದಂ) (this, which brings happiness)
ದ್ವಯಮ್ (द्वयम्, dvayam) = ಎರಡು (pair)
ಸರ್ವಸಂಗನಿವೃತ್ತಿರ್ವಾ (सर्वसङ्गनिवृत्तिर्वा, sarvasaṅganivṛttirvā) = ಎಲ್ಲ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಅಥವಾ (ಸರ್ವಸಂಗನಿವೃತ್ತಿಃ ವಾ) (either withdrawal from all attachments)
ವಿಭೂತಿರ್ವಾ (विभूतिर्वा, vibhūtirvā) = ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ವೈಭವ ಅಥವಾ (ವಿಭೂತಿಃ ವಾ) (or abundance and glory)
ಸುವಿಸ್ತರಾ (सुविस्तरा, suvistarā) = ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ (widely spread)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಉನ್ನತ ಮನಸ್ಸಿನ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸುಖ ತರುವ ಎರಡು ಸ್ಥಿತಿಗಳಿವೆ. ಒಂದು, ಎಲ್ಲ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯುವುದು. ಇನ್ನೊಂದು, ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ವೈಭವ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಹರಡಿರುವುದು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

For men of lofty mind there are two conditions that bring happiness. One is withdrawal from every attachment. The other is abundance and glory spread wide.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಈ ಶ್ಲೋಕ ದಾನವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಸಂಪತ್ತಿನ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಉದಾರರ ಪ್ರಶಂಸೆಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಆ ವಿಸ್ತಾರ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಪತ್ತು ಎಂದು ಓದಬಹುದು. ಆದರೆ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ನೇರವಾಗಿಲ್ಲ.

The verse does not speak of giving directly. It speaks of abundance spread wide. Because it sits in the section on the generous, one may read that abundance as shared wealth, but the words do not say so directly.

ಎರಡು ದಾರಿಗಳು ವಿರುದ್ಧ ತುದಿಗಳು. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಡುವುದು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು. ಮಧ್ಯದ ಹಿಂಜರಿಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಸುಖದಾಯಕ ಎನ್ನುವುದಿಲ್ಲ.

The two paths are opposite ends: to let go of everything or to extend everything. The verse does not call the hesitant middle a source of happiness.

ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಅನುಸ್ವಾರದ ಚುಕ್ಕೆ ಸವೆದಿದೆ. ವ್ಯಾಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಅದನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ.

In the printed copy the anusvara dot is worn away in places. We have read it in, as the grammar requires.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 70. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 70. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಣೆಯನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಹೊರುವುದು ಅಥವಾ ಪೂರ್ತಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅರ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನ ಹೊಣೆ ಆಯಾಸ ತರುತ್ತದೆ.

In practice and teaching, carrying a responsibility wholly or handing it over wholly usually brings peace of mind. A half-hearted responsibility brings weariness.

ಎರಡೂ ದಾರಿಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಎಟುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಉನ್ನತ ಮನಸ್ಸಿನವರ ಮಾತು ಎಂದು ಶ್ಲೋಕವೇ ಹೇಳಿದೆ. ನಮ್ಮಂಥ ಸಾಮಾನ್ಯರು ಒಂದು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಬಹುದು.

Neither path is within everyone’s reach. The verse itself says it speaks of those of lofty mind. Ordinary people like us can take one step in one direction.