ಹಳೆಯ ಮನೆಯ ಗೋಡೆ ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟು, ಮಾಡು ಜೋಲಿ ಹೋಗಿ, ಆಧಾರಕ್ಕೆ ಕಂಬ ಹಾಕಿದ ಮೇಲೂ ಮನೆಯವರು ಹೊಸ ಅಲಂಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಮನೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ದೇಹಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಹೇಳಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಇನ್ನೂ ಬಯಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವಪುಃ ಕುಬ್ಜೀಭೂತಂ ಗತಿರಪಿ ತಥಾ ಯಷ್ಟಿಶರಣಾ ವಿಶೀರ್ಣಾ ದಂತಾಲಿಃ ಶ್ರವಣವಿಕಲಂ ಶ್ರೋತ್ರಯುಗಲಮ್
ಶಿರಃ ಶುಕ್ಲಂ ಚಕ್ಷುಸ್ತಿಮಿರಪಟಲೈರಾವೃತಮಹೋ ಮನೋ ಮೇ ನಿರ್ಲಜ್ಜಂ ತದಪಿ ವಿಷಯೇಭ್ಯಃ ಸ್ಪೃಹಯತಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
वपुः कुब्जीभूतं गतिरपि तथा यष्टिशरणा विशीर्णा दन्तालिः श्रवणविकलं श्रोत्रयुगलम्
शिरः शुक्लं चक्षुस्तिमिरपटलैरावृतमहो मनो मे निर्लज्जं तदपि विषयेभ्यः स्पृहयति
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
vapuḥ kubjībhūtaṃ gatirapi tathā yaṣṭiśaraṇā viśīrṇā dantāliḥ śravaṇavikalaṃ śrotrayugalam
śiraḥ śuklaṃ cakṣustimirapaṭalairāvṛtamaho mano me nirlajjaṃ tadapi viṣayebhyaḥ spṛhayati
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವಪುಃ (वपुः, vapuḥ) = ದೇಹ (the body)
- ಕುಬ್ಜೀಭೂತಂ (कुब्जीभूतं, kubjībhūtaṃ) = ಬಾಗಿದ್ದು, ಕುಬ್ಜವಾದದ್ದು (bent over)
- ಗತಿರಪಿ (गतिरपि, gatirapi) = ನಡಿಗೆಯೂ (ಗತಿಃ + ಅಪಿ) (the gait too)
- ತಥಾ (तथा, tathā) = ಹಾಗೆಯೇ (likewise)
- ಯಷ್ಟಿಶರಣಾ (यष्टिशरणा, yaṣṭiśaraṇā) = ಕೋಲೇ ಆಸರೆಯಾದದ್ದು (relying on a staff)
- ವಿಶೀರ್ಣಾ (विशीर्णा, viśīrṇā) = ಉದುರಿದ (broken, fallen)
- ದಂತಾಲಿಃ (दन्तालिः, dantāliḥ) = ಹಲ್ಲಿನ ಸಾಲು (the row of teeth)
- ಶ್ರವಣವಿಕಲಂ (श्रवणविकलं, śravaṇavikalaṃ) = ಕೇಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಊನವಾದ (defective in hearing)
- ಶ್ರೋತ್ರಯುಗಲಂ (श्रोत्रयुगलं, śrotrayugalaṃ) = ಕಿವಿಗಳ ಜೋಡಿ (the pair of ears)
- ಶಿರಃ (शिरः, śiraḥ) = ತಲೆ (the head)
- ಶುಕ್ಲಂ (शुक्लं, śuklaṃ) = ಬಿಳಿ (white)
- ಚಕ್ಷುಸ್ತಿಮಿರಪಟಲೈರಾವೃತಮಹೋ (चक्षुस्तिमिरपटलैरावृतमहो, cakṣustimirapaṭalairāvṛtamaho) = ಕಣ್ಣು ಕತ್ತಲ ಪರದೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದೆ, ಅಯ್ಯೋ (ಚಕ್ಷುಃ + ತಿಮಿರಪಟಲೈಃ + ಆವೃತಂ + ಅಹೋ) (the eye is veiled by screens of darkness, alas)
- ಮನೋ (मनो, mano) = ಮನಸ್ಸು (the mind)
- ಮೇ (मे, me) = ನನ್ನ (my)
- ನಿರ್ಲಜ್ಜಂ (निर्लज्जं, nirlajjaṃ) = ನಾಚಿಕೆಯಿಲ್ಲದ್ದು (shameless)
- ತದಪಿ (तदपि, tadapi) = ಆದರೂ (even so)
- ವಿಷಯೇಭ್ಯಃ (विषयेभ्यः, viṣayebhyaḥ) = ವಿಷಯಗಳಿಗಾಗಿ (for the objects of desire)
- ಸ್ಪೃಹಯತಿ (स्पृहयति, spṛhayati) = ಬಯಸುತ್ತದೆ (longs)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ದೇಹ ಬಾಗಿದೆ, ನಡಿಗೆಗೆ ಕೋಲೇ ಆಸರೆ, ಹಲ್ಲಿನ ಸಾಲು ಉದುರಿದೆ, ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಕೇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಲೆ ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿದೆ, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕತ್ತಲೆಯ ಪರದೆಗಳು ಮುಚ್ಚಿವೆ. ಆದರೂ ನನ್ನ ನಾಚಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The body is bent, the gait relies on a staff, the teeth have fallen and the ears are poor at hearing. The head is white and the eyes are veiled by screens of darkness. And still my shameless mind longs for the things of the senses.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಒಂದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪದ್ಯಗಳಾಗಿ ಹೇಳಿರುವ ರೂಪಾಂತರ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.
The last line is almost the same as in the previous verse. We take the two to be variants that tell the same thing in different verses.
ಪಟಲ ಎಂದರೆ ಪರದೆ, ತಿಮಿರ ಎಂದರೆ ಕತ್ತಲೆ. ಕಣ್ಣಿನ ಕೆಲವು ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಹಳೆಯ ವೈದ್ಯಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪದಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಕಾವ್ಯದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಹೆಸರನ್ನಲ್ಲ.
Patala means a screen and timira means darkness. These words are said to be used in old medical texts for some eye troubles, but here the poet gives a poetic image, not a clinical name.
ಕುಬ್ಜೀಭೂತ ಎಂದರೆ ಕುಬ್ಜವಾಗಿ ಬಾಗಿದ್ದು. ಬೆನ್ನು ಬಾಗುವ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಕೋಲಿನ ಆಸರೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.
Kubjibhuta means bent over. The picture of the bent back and the support of the staff come together.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 76. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 76. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ದೇಹದ ಒಂದೊಂದು ಅಂಗದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡದೆ ಹೇಳುವ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯೇ ಕಲಿಯುವಂಥದ್ದು. ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ವೈದ್ಯರೂ ಅದೇ ರೀತಿ ಹೇಳಬೇಕು.
The honesty with which the verse names the state of each part of the body is worth learning. A doctor who examines must speak just as plainly.
ದೇಹ ಸೋತಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಮೇಲೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಯಕೆ ಉಳಿಯಬಹುದು. ಅದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಅದನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಮೊದಲ ಹಂತ.
Even after admitting the body has weakened, the mind’s wanting may remain. Knowing this is the first step in handling it.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ