ಹಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಿಟಕಿ ಗಾಜನ್ನು ಏರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅದು ನಮಗೆಲ್ಲ ಪರಿಚಿತ ಚಿತ್ರ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದನ್ನೇ ತಾವರೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾಂಡದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಅನ್ಯೋಕ್ತಿ ಪದ್ಯ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಆಜನ್ಮಾನುಗತೇಽಪ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಾಲೇ ವಿಮುಖಮಂಬುಜಮ್
ಪ್ರಾಯೇಣ ಗುಣಪೂರ್ಣೇಷು ರೀತಿರ್ಲಕ್ಷ್ಮೀವತಾಮಿಯಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
आजन्मानुगतेऽप्यस्मिन्नाले विमुखमम्बुजम्
प्रायेण गुणपूर्णेषु रीतिर्लक्ष्मीवतामियम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
ājanmānugate’pyasminnāle vimukhamambujam
prāyeṇa guṇapūrṇeṣu rītirlakṣmīvatāmiyam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಆಜನ್ಮಾನುಗತೇಽಪ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಾಲೇ (आजन्मानुगतेऽप्यस्मिन्नाले, ājanmānugate’pyasminnāle) = ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದ್ದರೂ ಈ ಕಾಂಡದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (ಆಜನ್ಮ + ಅನುಗತೇ + ಅಪಿ + ಅಸ್ಮಿನ್ + ನಾಲೇ) (though it has followed from birth, in this stalk)
- ವಿಮುಖಮ್ (विमुखम्, vimukham) = ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿದ (turned away)
- ಅಂಬುಜಮ್ (अम्बुजम्, ambujam) = ತಾವರೆ (ನೀರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದುದು) (the lotus (born of water))
- ಪ್ರಾಯೇಣ (प्रायेण, prāyeṇa) = ಹೆಚ್ಚಾಗಿ (for the most part)
- ಗುಣಪೂರ್ಣೇಷು (गुणपूर्णेषु, guṇapūrṇeṣu) = ಗುಣ ತುಂಬಿದವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (towards those full of qualities)
- ರೀತಿರ್ಲಕ್ಷ್ಮೀವತಾಮಿಯಮ್ (रीतिर्लक्ष्मीवतामियम्, rītirlakṣmīvatāmiyam) = ಇದು ಸಿರಿವಂತರ ರೀತಿ (ರೀತಿಃ + ಲಕ್ಷ್ಮೀವತಾಂ + ಇಯಂ) (this is the way of the wealthy)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೂ ಜೊತೆಗಿದ್ದರೂ ತಾವರೆ ತನ್ನ ಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿದೆ. ಗುಣದಿಂದ ತುಂಬಿದವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಿರಿವಂತರ ರೀತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇದೇ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Though the stalk has followed it since birth, the lotus has turned its face away from it. Towards those full of qualities, this for the most part is the way of the wealthy.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಅನ್ಯೋಕ್ತಿ. ತಾವರೆ ಎಂದರೆ ಸಿರಿವಂತ, ಕಾಂಡ ಎಂದರೆ ಅವನನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಗುಣವಂತ ಹಳೆಯ ಒಡನಾಡಿ. ತಾವರೆಯ ಹೂ ಕಾಂಡದ ಮೇಲೆ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿದ ಚಿತ್ರ.
This is an indirect saying. The lotus stands for the rich man, and the stalk for the old companion of worth who raised him. The flower held high above its stalk is the picture of turning away.
ಗುಣ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ, ದಾರ ಅಥವಾ ನಾರು ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ತಾವರೆಯ ಕಾಂಡ ನಾರುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಆ ದ್ವಿಅರ್ಥ ಕವಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಾವರೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಸಿದವಳು ಎಂಬ ಕಥೆಯೂ ಈ ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.
The word guna means good conduct and also thread or fibre. A lotus stalk is full of fibres. We take that double sense to be the poet’s intent. The tale that Lakshmi dwells on a lotus also fits this comparison.
ಈ ಪಾಠದ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಓದು ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಇರಬಹುದು.
The reading of the first line follows the printed book, so a few fine details may be slightly uncertain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 64. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 64. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಬ್ಬರು ಮೇಲೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೆ ಕೈ ಹಿಡಿದವರನ್ನು ನೆನೆಯುವುದು ಅಪರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಒಂದು ಕರೆ ಮಾಡುವಷ್ಟು ಸಮಯ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
Once a person has risen, remembering those who held their hand earlier becomes rare. It is good to make time for at least one call to the teacher who raised us.
ಶ್ಲೋಕ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎನ್ನುತ್ತದೆ, ಯಾವಾಗಲೂ ಎನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ಮೇಲೆ ಬಂದೂ ವಿನಯ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡವರ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತ ಇವೆ.
The verse says for the most part and never says always. There are also people around us who rose and kept their humility.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ