ಹೊರರೋಗಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ರೋಗಿಯೊಬ್ಬರು ಕಾಲು ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಕನ್ನಡಕವಿಲ್ಲದೆ ಏನೂ ಕಾಣದಿದ್ದರೂ, ಮನೆಯ ವ್ಯವಹಾರದ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ತಾವೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ದೇಹ ಕುಗ್ಗಿದರೂ ಹಿಡಿತದ ಆಸೆ ಕುಗ್ಗದು.
ಈ ಪದ್ಯ ಅದನ್ನೇ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ತೃಷ್ಣಾನಿಂದಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಅಕ್ಷರ ಇವೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ದಂತೈರುಚ್ಚಲಿತಂ ಧಿಯಾ ತರಲಿತಂ ಪಾಣ್ಯಂಘ್ರಿಣಾ ಕಂಪಿತಂ ದೃಗ್ಭ್ಯಾಂ ಕುಡ್ಮಲಿತಂ ಬಲೇನ ಗಲಿತಂ ರೂಪಶ್ರಿಯಾ ಪ್ರೋಷಿತಮ್
ಪ್ರಾಪ್ತಾಯಾಂ ಯಮಭೂಪತೇರಿಹ ಮಹಾಧಾಟ್ಯಾಂ ಧರಾಯಾಮಿಹ ತೃಷ್ಣಾ ಕೇವಲಮೇಕಿಕೈವ ಸುಭಟೀ ಧೀರಾ ಪುರೋ ನೃತ್ಯತಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
दन्तैरुच्चलितं धिया तरलितं पाण्यङ्घ्रिणा कम्पितं दृग्भ्यां कुड्मलितं बलेन गलितं रूपश्रिया प्रोषितम्
प्राप्तायां यमभूपतेरिह महाधाट्यां धरायामिह तृष्णा केवलमेकिकैव सुभटी धीरा पुरो नृत्यति
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
dantairuccalitaṃ dhiyā taralitaṃ pāṇyaṅghriṇā kampitaṃ dṛgbhyāṃ kuḍmalitaṃ balena galitaṃ rūpaśriyā proṣitam
prāptāyāṃ yamabhūpateriha mahādhāṭyāṃ dharāyāmiha tṛṣṇā kevalamekikaiva subhaṭī dhīrā puro nṛtyati
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ದಂತೈರುಚ್ಚಲಿತಂ (दन्तैरुच्चलितं, dantairuccalitaṃ) = ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಅಲುಗಾಡಿತು, ಹಲ್ಲು ಅಲುಗಿದೆ (ದಂತೈಃ ಉಚ್ಚಲಿತಂ) (shaken loose by the teeth, the teeth are loose)
- ಧಿಯಾ (धिया, dhiyā) = ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ (by the mind)
- ತರಲಿತಂ (तरलितं, taralitaṃ) = ಚಂಚಲವಾಯಿತು (has grown unsteady)
- ಪಾಣ್ಯಂಘ್ರಿಣಾ (पाण्यङ्घ्रिणा, pāṇyaṅghriṇā) = ಕೈ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಿಂದ (ಪಾಣಿ ಅಂಘ್ರಿಣಾ) (by hand and foot)
- ಕಂಪಿತಂ (कम्पितं, kampitaṃ) = ನಡುಗಿದೆ (trembles)
- ದೃಗ್ಭ್ಯಾಂ (दृग्भ्यां, dṛgbhyāṃ) = ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ (by the eyes)
- ಕುಡ್ಮಲಿತಂ (कुड्मलितं, kuḍmalitaṃ) = ಮೊಗ್ಗಿನಂತೆ ಮುಚ್ಚಿದೆ (closed like a bud)
- ಬಲೇನ (बलेन, balena) = ಬಲದಿಂದ (by strength)
- ಗಲಿತಂ (गलितं, galitaṃ) = ಜಾರಿಹೋಗಿದೆ (has slipped away)
- ರೂಪಶ್ರಿಯಾ (रूपश्रिया, rūpaśriyā) = ರೂಪದ ಕಾಂತಿಯಿಂದ (by the glow of beauty)
- ಪ್ರೋಷಿತಮ್ (प्रोषितम्, proṣitam) = ಹೊರಟುಹೋಗಿದೆ (has gone abroad)
- ಪ್ರಾಪ್ತಾಯಾಂ (प्राप्तायां, prāptāyāṃ) = ಬಂದಾಗ (when it has come)
- ಯಮಭೂಪತೇರಿಹ (यमभूपतेरिह, yamabhūpateriha) = ಯಮರಾಜನ ಇಲ್ಲಿನ (ಯಮಭೂಪತೇಃ ಇಹ) (of King Yama, here)
- ಮಹಾಧಾಟ್ಯಾಂ (महाधाट्यां, mahādhāṭyāṃ) = ಮಹಾ ದಾಳಿ (the great assault)
- ಧರಾಯಾಮಿಹ (धरायामिह, dharāyāmiha) = ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ (ಧರಾಯಾಂ ಇಹ) (here on earth)
- ತೃಷ್ಣಾ (तृष्णा, tṛṣṇā) = ತೃಷ್ಣೆ (craving)
- ಕೇವಲಮೇಕಿಕೈವ (केवलमेकिकैव, kevalamekikaiva) = ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಒಬ್ಬಳೇ (ಕೇವಲಂ ಏಕಿಕಾ ಏವ) (alone, quite on her own)
- ಸುಭಟೀ (सुभटी, subhaṭī) = ವೀರ ಯೋಧೆ (a brave woman warrior)
- ಧೀರಾ (धीरा, dhīrā) = ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ (steady)
- ಪುರೋ (पुरो, puro) = ಮುಂದೆ (in front)
- ನೃತ್ಯತಿ (नृत्यति, nṛtyati) = ನರ್ತಿಸುತ್ತದೆ (dances)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹಲ್ಲುಗಳು ಅಲುಗಾಡುತ್ತಿವೆ. ಬುದ್ಧಿ ಚಂಚಲವಾಗಿದೆ. ಕೈಕಾಲು ನಡುಗುತ್ತಿವೆ. ಕಣ್ಣು ಮೊಗ್ಗಿನಂತೆ ಮುಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಬಲ ಜಾರಿಹೋಗಿದೆ. ರೂಪದ ಕಾಂತಿ ಹೊರಟುಹೋಗಿದೆ. ಯಮರಾಜನ ಮಹಾ ದಾಳಿ ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಂದಾಗ, ತೃಷ್ಣೆಯೊಂದೇ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ವೀರ ಯೋಧೆಯಂತೆ ಒಬ್ಬಳೇ ಮುಂದೆ ನರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The teeth are loose. The mind has grown unsteady. Hands and feet tremble. The eyes close like buds. Strength has slipped away and the glow of beauty has gone. When King Yama’s great assault has arrived upon this earth, craving alone, like a steady woman warrior, dances at the front all by herself.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಈ ಪದ್ಯದ ಚಿತ್ರ ಯುದ್ಧದ್ದು. ಇಲ್ಲಿ ಯಮ ರಾಜ, ಅವನ ಮುತ್ತಿಗೆಯೇ ಮುಪ್ಪು ಮತ್ತು ಸಾವು, ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವ ಸೈನಿಕರು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮತ್ತು ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ನಿಲ್ಲುವ ವೀರ ಯೋಧೆ ತೃಷ್ಣೆ. ಇದು ರೂಪಕ.
The picture is one of battle. Yama is the king, his siege is old age and death, the soldiers who drop away one by one are the senses, and the warrior who stands to the end is craving. It is a metaphor.
ಮುದ್ರಣದ ಓದಿನಂತೆ ನಾವು ಎರಡು ಕಡೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾಠವನ್ನು ತಿದ್ದಿದ್ದೇವೆ. ಒಂದು ಕಣ್ಣುಗಳು ಮುಚ್ಚುವ ಪದ, ಅಲ್ಲಿ ಮೊಗ್ಗಿನಂತೆ ಮುಚ್ಚಿದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ರೂಪ. ಇನ್ನೊಂದು ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನ ಭೂಮಿಯ ಪದ, ಅಲ್ಲಿ ಈ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಪದವಿದೆ. ಮುದ್ರಣ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಒಂದು ಅಕ್ಷರ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.
Following the print, we have corrected the digital text in two places. One is the word for the eyes closing, which now means closed like a bud. The other is the word beside earth in the second line, which now reads as here. Because the print was a little unclear, one letter may be slightly uncertain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 77. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 77. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ದೇಹ ಕುಂದುವಾಗ ಬಯಕೆ ಕುಂದುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ಪರಿಚಿತ ದೃಶ್ಯ. ಅದನ್ನು ದೂಷಿಸದೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ.
That the wish does not shrink as the body does is a familiar sight to doctors and families. Understanding it without blame is the first step.
ಮುಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಬಲ ಇರುವಾಗಲೇ ಯೋಚಿಸಿಟ್ಟರೆ, ಬಲ ಕುಂದಿದ ದಿನ ಮನಸ್ಸು ಹಗುರವಾಗಿರಬಹುದು.
If we think while still strong about what we would let go of in old age, the mind may be lighter on the day strength fails.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ