ಕುಮಾರ ಸೂಕ್ತ: ಮಕ್ಕಳ ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳುವ ಸೂಕ್ತ

अ॒ग्निर्होता᳚ नो अध्व॒रे वा॒जी सन्परि॑ णीयते ।
दे॒वो दे॒वेषु॑ य॒ज्ञिय॑ः ॥ 1

परि॑ त्रिवि॒ष्ट्य॑ध्व॒रं यात्य॒ग्नी र॒थीरि॑व ।
आ दे॒वेषु॒ प्रयो॒ दध॑त् ॥ 2

परि॒ वाज॑पतिः क॒विर॒ग्निर्ह॒व्यान्य॑क्रमीत् ।
दध॒द्रत्ना᳚नि दा॒शुषे᳚ ॥ 3

अ॒यं यः सृञ्ज॑ये पु॒रो दै᳚ववा॒ते स॑मि॒ध्यते᳚ ।
द्यु॒माँ अ॑मित्र॒दम्भ॑नः ॥ 4

अस्य॑ घा वी॒र ईव॑तो॒ऽग्नेरी᳚शीत॒ मर्त्य॑ः ।
ति॒ग्मज᳚म्भस्य मी॒ळ्हुष॑ः ॥ 5

तमर्व᳚न्तं॒ न सा᳚न॒सिम॑रु॒षं न दि॒वः शिशुम्᳚ ।
म॒र्मृ॒ज्यन्ते᳚ दि॒वेदि॑वे ॥ 6

बोध॒द्यन्मा॒ हरि॑भ्यां कुमा॒रः सा᳚हदे॒व्यः ।
अच्छा॒ न हू॒त उद॑रम् ॥ 7

उ॒त त्या य॑ज॒ता हरी᳚ कुमा॒रात्सा᳚हदे॒व्यात् ।
प्रय॑ता स॒द्य आ द॑दे ॥ 8

ए॒ष वां᳚ देवावश्विना कुमा॒रः सा᳚हदे॒व्यः ।
दी॒र्घायु॑रस्तु॒ सोम॑कः ॥ 9

तं यु॒वं दे᳚वावश्विना कुमा॒रं सा᳚हदे॒व्यम् ।
दी॒र्घायु॑षं कृणोतन ॥ 10

ಋಗ್ವೇದ 5.2: ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಹೊತ್ತ ಕುಮಾರ

कु॒मा॒रं मा॒ता यु॑व॒तिः समु॑ब्धं॒ गुहा᳚ बिभर्ति॒ न द॑दाति पि॒त्रे ।
अनी᳚कमस्य॒ न मि॒नज्जना᳚सः पु॒रः प॑श्यन्ति॒ निहि॑तमर॒तौ ॥ 11

कमे॒तं त्वं यु॑वते कुमा॒रं पेषी᳚ बिभर्षि॒ महि॑षी जजान ।
पू॒र्वीर्हि गर्भ॑ः श॒रदो᳚ व॒वर्धाप॑श्यं जा॒तं यदसू᳚त मा॒ता ॥ 12

हिर᳚ण्यदन्तं॒ शुचि॑वर्णमा॒रात् क्षेत्रा᳚दपश्य॒मायु॑धा॒ मिमा᳚नम् ।
द॒दा॒नो अ॑स्मा अ॒मृतं᳚ वि॒पृक्व॒त्किं माम॑नि॒न्द्राः कृ॑णवन्ननु॒क्थाः ॥ 13

क्षेत्रा᳚दपश्यं सनु॒तश्चर᳚न्तं सु॒मद्यू॒थं न पु॒रु शोभ॑मानम् ।
न ता अ॑गृभ्र॒न्नज॑निष्ट॒ हि षः पलि॑क्नी॒रिद्यु॑व॒तयो᳚ भवन्ति ॥ 14

के मे᳚ मर्य॒कं वि य॑वन्त॒ गोभि॒र्न येषां᳚ गो॒पा अर॑णश्चि॒दास॑ ।
य ईं᳚ जगृ॒भुरव॒ ते सृ॑ज॒न्त्वाजा᳚ति प॒श्व उप॑ नश्चिकि॒त्वान् ॥ 15

व॒सां राजा᳚नं वस॒तिं जना᳚ना॒मरा᳚तयो॒ नि द॑धु॒र्मर्त्ये᳚षु ।
ब्रह्मा॒ण्यत्रे॒रव॒ तं सृ॑जन्तु निन्दि॒तारो॒ निन्द्या᳚सो भवन्तु ॥ 16

शुन॑श्चि॒च्छेपं॒ निदि॑तं स॒हस्रा॒द्यूपा᳚दमुञ्चो॒ अश॑मिष्ट॒ हि षः ।
ए॒वास्मद॑ग्ने॒ वि मु॑मुग्धि॒ पाशा॒न् होत॑श्चिकित्वै॒ह तू नि॒षद्य॑ ॥ 17

हृ॒णी॒यमा᳚नो॒ अप॒ हि मदैये॒ः प्र मे᳚ दे॒वानां᳚ व्रत॒पा उ॑वाच ।
इन्द्रो᳚ वि॒द्वाँ अनु॒ हि त्वा᳚ च॒चक्ष॒ तेना॒हम॑ग्ने॒ अनु॑शिष्ट॒ आगा᳚म् ॥ 18

वि ज्योति॑षा बृह॒ता भा᳚त्य॒ग्निरा॒विर्विश्वा᳚नि कृणुते महि॒त्वा ।
प्रादे᳚वीर्मा॒याः स॑हते दु॒रेवा॒ः शिशी᳚ते॒ शृङ्गे॒ रक्ष॑से वि॒निक्षे᳚ ॥ 19

उ॒त स्वा॒नासो᳚ दि॒वि ष᳚न्त्व॒ग्नेस्ति॒ग्मायु॑धा॒ रक्ष॑से॒ हन्त॒वा उ॑ ।
मदे᳚ चिदस्य॒ प्र रु॑जन्ति॒ भामा॒ न व॑रन्ते परि॒बाधो॒ अदे᳚वीः ॥ 20

ए॒तं ते॒ स्तोमं᳚ तुविजात॒ विप्रो॒ रथं॒ न धीर॒ः स्वपा᳚ अतक्षम् ।
यदीद॑ग्ने॒ प्रति॒ त्वं दे᳚व॒ हर्या॒ः स्व॑र्वतीर॒प ए᳚ना जयेम ॥ 21

तु॒वि॒ग्रीवो᳚ वृष॒भो वा᳚वृधा॒नो᳚ऽश॒त्र्व॒र्यः सम॑जाति॒ वेद॑ः ।
इती॒मम॒ग्निम॒मृता᳚ अवोचन्ब॒र्हिष्म॑ते॒ मन॑वे॒ शर्म॑ यंसद्ध॒विष्म॑ते॒ मन॑वे॒ शर्म॑ यंसत् ॥ 22

ಋಗ್ವೇದ 10.62: ಅಂಗಿರಸರಿಗೆ ಮತ್ತು ದಾನಿಗಳಿಗೆ

ये य॒ज्ञेन॒ दक्षि॑णया॒ सम॑क्ता॒ इन्द्र॑स्य स॒ख्यम॑मृत॒त्वमा᳚न॒श ।
तेभ्यो᳚ भ॒द्रम᳚ङ्गिरसो वो अस्तु॒ प्रति॑ गृभ्णीत मान॒वं सु॑मेधसः ॥ 23

य उ॒दाज᳚न्पि॒तरो᳚ गो॒मयं॒ वस्वृ॒तेनाभि᳚न्दन्परिवत्स॒रे व॒लम् ।
दी॒र्घा॒यु॒त्वम᳚ङ्गिरसो वो अस्तु॒ प्रति॑ गृभ्णीत मान॒वं सु॑मेधसः ॥ 24

य ऋ॒तेन॒ सूर्य॒मारो᳚हयन् दि॒व्यप्र॑थयन् पृथि॒वीं मा॒तरं॒ वि ।
सु॒प्र॒जा॒स्त्वम᳚ङ्गिरसो वो अस्तु॒ प्रति॑ गृभ्णीत मान॒वं सु॑मेधसः ॥ 25

अ॒यं नाभा᳚ वदति व॒ल्गु वो᳚ गृ॒हे देव॑पुत्रा ऋषय॒स्तच्छृ॑णोतन ।
सु॒ब्र॒ह्म॒ण्यम᳚ङ्गिरसो वो अस्तु॒ प्रति॑ गृभ्णीत मान॒वं सु॑मेधसः ॥ 26

विरू᳚पास॒ इदृष॑य॒स्त इद्ग॑म्भी॒रवे᳚पसः ।
ते अङ्गि॑रसः सू॒नव॒स्ते अ॒ग्नेः परि॑ जज्ञिरे ॥ 27

ये अ॒ग्नेः परि॑ जज्ञि॒रे विरू᳚पासो दि॒वस्परि॑ ।
नव॑ग्वो॒ नु दश॑ग्वो॒ अङ्गि॑रस्तम॒ः सचा᳚ दे॒वेषु॑ मंहते ॥ 28

इन्द्रे᳚ण यु॒जा निः सृ॑जन्त वा॒घतो᳚ व्र॒जं गोम᳚न्तम॒श्विन᳚म् ।
स॒हस्रं᳚ मे॒ दद॑तो अष्टक॒र्ण्यः श्रवो᳚ दे॒वेष्व॑क्रत ॥ 29

प्र नू॒नं जा᳚यताम॒यं मनु॒स्तोक्मे᳚व रोहतु ।
यः स॒हस्रं᳚ श॒ताश्वं᳚ स॒द्यो दा॒नाय॒ मंह॑ते ॥ 30

न तम॑श्नोति॒ कश्च॒न दि॒व इ॑व॒ सान्वा॒रभ᳚म् ।
सा॒व॒र्ण्यस्य॒ दक्षि॑णा॒ वि सिन्धु॑रिव पप्रथे ॥ 31

उ॒त दा॒सा प॑रि॒विषे॒ स्मद्दि॑ष्टी॒ गोप॑रीणसा ।
यदु॑स्तु॒र्वश्च॑ मामहे ॥ 32

स॒ह॒स्र॒दा ग्रा᳚म॒णीर्मा रि॑ष॒न्मनुः॒ सूर्ये᳚णास्य॒ यत॑मानैतु॒ दक्षि॑णा ।
साव᳚र्णेर्दे॒वाः प्र ति॑र॒न्त्वायु॒र्यस्मि॒न्नश्रा᳚न्ता॒ अस॑नाम॒ वाज᳚म् ॥ 33

a̱gnirhotā̋ no adhva̱re vā̱jī sanparí ṇīyate |
de̱vo de̱veṣú ya̱jñiyáḥ || 1

parí trivi̱ṣṭyádhva̱raṃ yātya̱gnī ra̱thīríva |
ā de̱veṣu̱ prayo̱ dadhát || 2

pari̱ vājápatiḥ ka̱vira̱gnirha̱vyānyákramīt |
dadha̱dratnā̋ni dā̱śuṣe̋ || 3

a̱yaṃ yaḥ sṛñjáye pu̱ro dai̋vavā̱te sámi̱dhyate̋ |
dyu̱mā~ ámitra̱dambhánaḥ || 4

asyá ghā vī̱ra īváto̱’gnerī̋śīta̱ martyáḥ |
ti̱gmaja̋mbhasya mī̱ḻhuṣáḥ || 5

tamarva̋nta̱ṃ na sā̋na̱simáru̱ṣaṃ na di̱vaḥ śiśűm |
ma̱rmṛ̱jyante̋ di̱vedíve || 6

bodha̱dyanmā̱ haríbhyāṃ kumā̱raḥ sā̋hade̱vyaḥ |
acchā̱ na hū̱ta udáram || 7

u̱ta tyā yája̱tā harī̋ kumā̱rātsā̋hade̱vyāt |
prayátā sa̱dya ā dáde || 8

e̱ṣa vā̋ṃ devāvaśvinā kumā̱raḥ sā̋hade̱vyaḥ |
dī̱rghāyúrastu̱ somákaḥ || 9

taṃ yu̱vaṃ de̋vāvaśvinā kumā̱raṃ sā̋hade̱vyam |
dī̱rghāyúṣaṃ kṛṇotana || 10

ಋಗ್ವೇದ 5.2: ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಹೊತ್ತ ಕುಮಾರ

ku̱mā̱raṃ mā̱tā yúva̱tiḥ samúbdha̱ṃ guhā̋ bibharti̱ na dádāti pi̱tre |
anī̋kamasya̱ na mi̱najjanā̋saḥ pu̱raḥ páśyanti̱ nihítamara̱tau || 11

kame̱taṃ tvaṃ yúvate kumā̱raṃ peṣī̋ bibharṣi̱ mahíṣī jajāna |
pū̱rvīrhi garbháḥ śa̱radő va̱vardhāpáśyaṃ jā̱taṃ yadasū̋ta mā̱tā || 12

hira̋ṇyadanta̱ṃ śucívarṇamā̱rāt kṣetrā̋dapaśya̱māyúdhā̱ mimā̋nam |
da̱dā̱no ásmā a̱mṛta̋ṃ vi̱pṛkva̱tkiṃ māmáni̱ndrāḥ kṛ́ṇavannanu̱kthāḥ || 13

kṣetrā̋dapaśyaṃ sanu̱taścara̋ntaṃ su̱madyū̱thaṃ na pu̱ru śobhámānam |
na tā ágṛbhra̱nnajániṣṭa̱ hi ṣaḥ palíknī̱ridyúva̱tayő bhavanti || 14

ke me̋ marya̱kaṃ vi yávanta̱ gobhi̱rna yeṣā̋ṃ go̱pā aráṇaści̱dāsá |
ya ī̋ṃ jagṛ̱bhurava̱ te sṛ́ja̱ntvājā̋ti pa̱śva upá naściki̱tvān || 15

va̱sāṃ rājā̋naṃ vasa̱tiṃ janā̋nā̱marā̋tayo̱ ni dádhu̱rmartye̋ṣu |
brahmā̱ṇyatre̱rava̱ taṃ sṛ́jantu nindi̱tāro̱ nindyā̋so bhavantu || 16

śunáści̱cchepa̱ṃ nidítaṃ sa̱hasrā̱dyūpā̋damuñco̱ aśámiṣṭa̱ hi ṣaḥ |
e̱vāsmadágne̱ vi múmugdhi̱ pāśā̱n hotáścikitvai̱ha tū ni̱ṣadyá || 17

hṛ̱ṇī̱yamā̋no̱ apa̱ hi madaiye̱ḥ pra me̋ de̱vānā̋ṃ vrata̱pā úvāca |
indrő vi̱dvā~ anu̱ hi tvā̋ ca̱cakṣa̱ tenā̱hamágne̱ anúśiṣṭa̱ āgā̋m || 18

vi jyotíṣā bṛha̱tā bhā̋tya̱gnirā̱virviśvā̋ni kṛṇute mahi̱tvā |
prāde̋vīrmā̱yāḥ sáhate du̱revā̱ḥ śiśī̋te̱ śṛṅge̱ rakṣáse vi̱nikṣe̋ || 19

u̱ta svā̱nāső di̱vi ṣa̋ntva̱gnesti̱gmāyúdhā̱ rakṣáse̱ hanta̱vā ú |
made̋ cidasya̱ pra rújanti̱ bhāmā̱ na várante pari̱bādho̱ ade̋vīḥ || 20

e̱taṃ te̱ stoma̋ṃ tuvijāta̱ vipro̱ ratha̱ṃ na dhīra̱ḥ svapā̋ atakṣam |
yadīdágne̱ prati̱ tvaṃ de̋va̱ haryā̱ḥ svárvatīra̱pa e̋nā jayema || 21

tu̱vi̱grīvő vṛṣa̱bho vā̋vṛdhā̱nő’śa̱trva̱ryaḥ samájāti̱ vedáḥ |
itī̱mama̱gnima̱mṛtā̋ avocanba̱rhiṣmáte̱ manáve̱ śarmá yaṃsaddha̱viṣmáte̱ manáve̱ śarmá yaṃsat || 22

ಋಗ್ವೇದ 10.62: ಅಂಗಿರಸರಿಗೆ ಮತ್ತು ದಾನಿಗಳಿಗೆ

ye ya̱jñena̱ dakṣíṇayā̱ samáktā̱ indrásya sa̱khyamámṛta̱tvamā̋na̱śa |
tebhyő bha̱drama̋ṅgiraso vo astu̱ pratí gṛbhṇīta māna̱vaṃ súmedhasaḥ || 23

ya u̱dāja̋npi̱tarő go̱maya̱ṃ vasvṛ̱tenābhi̋ndanparivatsa̱re va̱lam |
dī̱rghā̱yu̱tvama̋ṅgiraso vo astu̱ pratí gṛbhṇīta māna̱vaṃ súmedhasaḥ || 24

ya ṛ̱tena̱ sūrya̱mārőhayan di̱vyapráthayan pṛthi̱vīṃ mā̱tara̱ṃ vi |
su̱pra̱jā̱stvama̋ṅgiraso vo astu̱ pratí gṛbhṇīta māna̱vaṃ súmedhasaḥ || 25

a̱yaṃ nābhā̋ vadati va̱lgu vő gṛ̱he deváputrā ṛṣaya̱stacchṛ́ṇotana |
su̱bra̱hma̱ṇyama̋ṅgiraso vo astu̱ pratí gṛbhṇīta māna̱vaṃ súmedhasaḥ || 26

virū̋pāsa̱ idṛṣáya̱sta idgámbhī̱rave̋pasaḥ |
te aṅgírasaḥ sū̱nava̱ste a̱gneḥ parí jajñire || 27

ye a̱gneḥ parí jajñi̱re virū̋pāso di̱vasparí |
navágvo̱ nu daśágvo̱ aṅgírastama̱ḥ sacā̋ de̱veṣú maṃhate || 28

indre̋ṇa yu̱jā niḥ sṛ́janta vā̱ghatő vra̱jaṃ goma̋ntama̱śvina̋m |
sa̱hasra̋ṃ me̱ dadáto aṣṭaka̱rṇyaḥ śravő de̱veṣvákrata || 29

pra nū̱naṃ jā̋yatāma̱yaṃ manu̱stokme̋va rohatu |
yaḥ sa̱hasra̋ṃ śa̱tāśva̋ṃ sa̱dyo dā̱nāya̱ maṃháte || 30

na tamáśnoti̱ kaśca̱na di̱va íva̱ sānvā̱rabha̋m |
sā̱va̱rṇyasya̱ dakṣíṇā̱ vi sindhúriva paprathe || 31

u̱ta dā̱sā pári̱viṣe̱ smaddíṣṭī̱ gopárīṇasā |
yadústu̱rvaścá māmahe || 32

sa̱ha̱sra̱dā grā̋ma̱ṇīrmā ríṣa̱nmanu̱ḥ sūrye̋ṇāsya̱ yatámānaitu̱ dakṣíṇā |
sāva̋rṇerde̱vāḥ pra tíra̱ntvāyu̱ryasmi̱nnaśrā̋ntā̱ asánāma̱ vāja̋m || 33

ಈ ಮೂವತ್ತಮೂರು ಮಂತ್ರಗಳು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಕಡೆ ಇಲ್ಲ; ಮೂರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸೂಕ್ತಗಳಿಂದ ಪಾರಾಯಣಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದವು. ಮೊದಲ ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಕುಮಾರ ಎಂಬುದು ಸಹದೇವನ ಮಗನ ಹೆಸರು; ಅವನಿಗೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಕೊಡಿ ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೇ ಈ ಸೂಕ್ತವನ್ನು ಆಯುಷ್ಯದ ಸೂಕ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಮಂತ್ರದ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಹೊತ್ತ ಕುಮಾರ ಅರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ ಅಗ್ನಿ ಎಂಬುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ. ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಮ್ ಎಂಬ ಪದ ಬರುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅದರ ಅರ್ಥ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿ ಎಂದು, ದೇವತೆಯ ಹೆಸರಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪರಂಪರೆ ಆ ಪದವನ್ನೂ ಕುಮಾರ ಎಂಬ ಪದವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಈ ಸೂಕ್ತವನ್ನು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದೆ.

These thirty-three verses do not stand together in the Rig Veda; they were gathered for recitation from three separate hymns. In the first ten, Kumara is the name of the son of Sahadeva, and the prayer that he be long-lived is what made this a hymn of long life. The hidden Kumara of the eleventh verse is, by traditional commentary, Agni concealed in the fire-stick. The word subrahmanyam appears in the twenty-sixth verse, where it means good power of prayer rather than the name of a deity. Tradition has taken that word together with kumara and applied the hymn to Subrahmanya.

ಸ್ವರಚಿಹ್ನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ: ಅಕ್ಷರದ ಕೆಳಗಿನ ಗೆರೆ ಅನುದಾತ್ತ, ಮೇಲಿನ ಗೆರೆ ಸ್ವರಿತ, ಚಿಹ್ನೆಯಿಲ್ಲದ್ದು ಉದಾತ್ತ. ಪಾಠವನ್ನು ಗುರುಮುಖೇನ ಕಲಿಯುವುದೇ ಸರಿಯಾದ ದಾರಿ; ಈ ಪುಟ ನೆನಪಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾತ್ರ. · On the accent marks: the line below a syllable is anudatta, the line above is svarita, an unmarked syllable is udatta. The right way to learn the text is from a teacher; this page is only an aid to memory.

ತಾಯಿ ಮಗುವನ್ನು ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದಾಳೆ, ತಂದೆಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ: ಈ ಸಾಲನ್ನು ಅಗ್ನಿಯ ರೂಪಕವೆಂದು ಓದಿದರೂ, ಅದರ ಚಿತ್ರ ತಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಮಗು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಮೊದಲೇ ಇರುತ್ತದೆ; ಬೆಳೆದಿರುತ್ತದೆ; ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಸೂಕ್ತದ ಪದೇ ಪದೇ ಬರುವ ಬೇಡಿಕೆ ಒಂದೇ: ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಕೊಡಿ. ಮಗುವಿನ ಪರವಾಗಿ ಕೇಳುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ.

The mother carries the child in secret and does not give him to the father. Even read as a figure for the fire in the kindling stick, the picture holds. A child exists before it is seen; it has already grown; it is waiting. And the repeated request of this hymn is a single one: make him long of life. The prayer a parent makes on a child’s behalf has not changed in any age.