ಊಟದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದೆ ಎಂದು ನಮಗೆ ತಾನೇ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ತುಂಬಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಗಂಟೆ ಯಾರಿಗೂ ಬಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಈ ಆರ್ಯಾ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನೇ ಮಾತನಾಡಿಸಿ ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾನೆ. ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಹಿಂದೆ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಚುಚ್ಚು ಇದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ತ್ವಾಮುದರ ಸಾಧು ಮನ್ಯೇ ಶಾಕೈರಪಿ ಯದಸಿ ಲಬ್ಧಪರಿತೋಷಮ್
ಹತಹೃದಯಂ ಹ್ಯಧಿಕಾಧಿಕವಾಂಛಾಶತದುರ್ಭರಂ ನ ಪುನಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
त्वामुदर साधु मन्ये शाकैरपि यदसि लब्धपरितोषम्
हतहृदयं ह्यधिकाधिकवाञ्छाशतदुर्भरं न पुनः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
tvāmudara sādhu manye śākairapi yadasi labdhaparitoṣam
hatahṛdayaṃ hyadhikādhikavāñchāśatadurbharaṃ na punaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ತ್ವಾಮುದರ (त्वामुदर, tvāmudara) = ನಿನ್ನನ್ನು, ಓ ಹೊಟ್ಟೆಯೇ (ತ್ವಾಂ ಉದರ) (you, O belly (tvam udara))
- ಸಾಧು (साधु, sādhu) = ಒಳ್ಳೆಯದು (good)
- ಮನ್ಯೇ (मन्ये, manye) = ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ (I consider)
- ಶಾಕೈರಪಿ (शाकैरपि, śākairapi) = ಸೊಪ್ಪು ತರಕಾರಿಗಳಿಂದಲೂ (ಶಾಕೈಃ ಅಪಿ) (even with greens (shakaih api))
- ಯದಸಿ (यदसि, yadasi) = ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಇರುವೆ (ಯತ್ ಅಸಿ) (because you are (yat asi))
- ಲಬ್ಧಪರಿತೋಷಮ್ (लब्धपरितोषम्, labdhaparitoṣam) = ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವನು (one who has found contentment)
- ಹತಹೃದಯಂ (हतहृदयं, hatahṛdayaṃ) = ಹಾಳಾದ ಹೃದಯವನ್ನು (the wretched heart)
- ಹ್ಯಧಿಕಾಧಿಕವಾಂಛಾಶತದುರ್ಭರಂ (ह्यधिकाधिकवाञ्छाशतदुर्भरं, hyadhikādhikavāñchāśatadurbharaṃ) = ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚಾಗುವ ನೂರು ಬಯಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾದದ್ದು (ಹಿ ಅಧಿಕಾಧಿಕ ವಾಂಛಾ ಶತ ದುರ್ಭರಂ) (hard to fill because of hundreds of ever-growing wishes (hi adhikadhika vanchha shata durbharam))
- ನ (न, na) = ಅಲ್ಲ (not so)
- ಪುನಃ (पुनः, punaḥ) = ಆದರೆ (but)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಓ ಹೊಟ್ಟೆಯೇ, ಸೊಪ್ಪಿನಿಂದಲೂ ತೃಪ್ತಿ ಪಡೆಯುವ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚಾಗುವ ನೂರು ಬಯಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾದ ಹಾಳು ಹೃದಯವನ್ನು ಹಾಗೆ ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O belly, I think well of you, for you find contentment even with greens. But I do not think so of the wretched heart, so hard to fill with its hundreds of ever-growing wishes.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸುವ ರೂಪಕ. ಉದರ ಎಂಬುದು ಸಂಬೋಧನೆಯ ರೂಪ. ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಒಂದು ಮಿತಿ ಇದೆ, ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಹೋಲಿಕೆಯ ಮೂಲ.
This is a figure in which the belly is addressed directly. Udara is the form used in calling out. The comparison rests on the belly having a limit and the heart having none.
ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಹತಹೃದಯಂ ನ ಪುನಃ ಎಂಬ ಮಾತು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಹೃದಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೆ ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ತುಂಬಿಸಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಯಕೆ, ದೇಹದ ಅಂಗವಲ್ಲ.
The last line, hatahridayam na punah, is a little compressed. We have filled it out as not thinking so of the heart. Heart here means the mind’s wishing, not the organ.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 76. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 76. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಊಟದ ತಟ್ಟೆ ಖಾಲಿಯಾದಾಗ ಹೊಟ್ಟೆ ಸಾಕು ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಫೋನ್, ಹೊಸ ಹುದ್ದೆ, ಹೊಸ ಮನೆ ಬಂದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಸಾಕು ಎನ್ನುವುದು ಅಪರೂಪ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದೇ ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠ.
When the plate is empty the belly says enough. When a new phone, post or house arrives, the mind rarely says enough. Noticing this difference is the lesson of the verse.
ಇದು ಆಹಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಸಲಹೆಯಲ್ಲ. ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮನಸ್ಸಿನ ಬಯಕೆಗೆ ಮಿತಿ ಹುಡುಕುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನ.
This is not advice about food. It takes the belly as an example in order to look for a limit to the mind’s wishing.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ