ಸುಭಾಷಿತಂ ಹಾರಿ ವಿಶತ್ಯಧೋಗಲಾತ್: ರಾಹುವಿನ ಗಂಟಲು, ಹರಿಯ ಹೃದಯ

ಒಂದೇ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತು ಇಬ್ಬರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬನ ಗಂಟಲಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ರತ್ನವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಸಮುದ್ರಮಥನದ ಎರಡು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಈ ಸುಭಾಷಿತ ಆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸುಭಾಷಿತಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 17 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Fine Sayings, verse 17

ವಿಷಯ: ದುರ್ಜನ ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ರೀತಿ · How the wicked and the good receive a good word

ಛಂದಸ್ಸು: ವಂಶಸ್ಥ · Vamshastha

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸುಭಾಷಿತಂ ಹಾರಿ ವಿಶತ್ಯಧೋಗಲಾ-
ನ್ನ ದುರ್ಜನಸ್ಯಾರ್ಕರಿಪೋರಿವಾಮೃತಮ್ ।
ತದೇವ ಧತ್ತೇ ಹೃದಯೇನ ಸಜ್ಜನೋ
ಹರಿರ್ಮಹಾರತ್ನಮಿವಾತಿನಿರ್ಮಲಮ್ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

सुभाषितं हारि विशत्यधोगला-
न्न दुर्जनस्यार्करिपोरिवामृतम् ।
तदेव धत्ते हृदयेन सज्जनो
हरिर्महारत्नमिवातिनिर्मलम् ॥

ಸುಭಾಷಿತ (English IAST)

subhāṣitaṃ hāri viśatyadhogalā-
nna durjanasyārkariporivāmṛtam |
tadeva dhatte hṛdayena sajjano
harirmahāratnamivātinirmalam ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸುಭಾಷಿತಮ್ (सुभाषितम्, subhāṣitam) = ಸುಭಾಷಿತ (the fine saying)
ಹಾರಿ (हारि, hāri) = ಮನೋಹರವಾದ (charming)
ವಿಶತಿ (विशति, viśati) = ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ (enters)
ಅಧೋಗಲಾತ್ (अधोगलात्, adhogalāt) = ಗಂಟಲಿನ ಕೆಳಗೆ (below the throat)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ದುರ್ಜನಸ್ಯ (दुर्जनस्य, durjanasya) = ದುರ್ಜನನ (of the wicked man)
ಅರ್ಕರಿಪೋಃ (अर्करिपोः, arkaripoḥ) = ಸೂರ್ಯನ ಶತ್ರುವಾದ ರಾಹುವಿನ (of Rahu, the sun’s enemy)
ಇವ (इव, iva) = ಹಾಗೆ (like)
ಅಮೃತಮ್ (अमृतम्, amṛtam) = ಅಮೃತ (nectar)
ತತ್ ಏವ (तत् एव, tat eva) = ಅದನ್ನೇ (that same)
ಧತ್ತೇ (धत्ते, dhatte) = ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ (holds)
ಹೃದಯೇನ (हृदयेन, hṛdayena) = ಹೃದಯದಲ್ಲಿ (in his heart)
ಸಜ್ಜನಃ (सज्जनः, sajjanaḥ) = ಸಜ್ಜನ (the good man)
ಹರಿಃ (हरिः, hariḥ) = ವಿಷ್ಣು (Hari, Vishnu)
ಮಹಾರತ್ನಮ್ (महारत्नम्, mahāratnam) = ಮಹಾರತ್ನವಾದ ಕೌಸ್ತುಭವನ್ನು (the great gem, the Kaustubha)
ಅತಿನಿರ್ಮಲಮ್ (अतिनिर्मलम्, atinirmalam) = ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲವಾದ (utterly spotless)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ರಾಹುವಿನ ಗಂಟಲಿನ ಕೆಳಗೆ ಅಮೃತ ಇಳಿಯದಂತೆ, ಮನೋಹರವಾದ ಸುಭಾಷಿತ ದುರ್ಜನನ ಗಂಟಲು ದಾಟಿ ಒಳಗೆ ಇಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹರಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಕೌಸ್ತುಭ ರತ್ನವನ್ನು ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸುವಂತೆ, ಸಜ್ಜನ ಅದೇ ಸುಭಾಷಿತವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

As nectar did not go below Rahu’s throat, a charming fine saying does not go past the throat of a wicked man. As Hari wears the spotless Kaustubha gem on his chest, the good man holds that same saying in his heart.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಸಮುದ್ರಮಥನದ ನಂತರ ಅಮೃತ ಹಂಚುವಾಗ ರಾಹು ದೇವತೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅಮೃತ ಕುಡಿದ. ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರು ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದಾಗ ವಿಷ್ಣು ಅವನ ತಲೆ ಕಡಿದ. ಅಮೃತ ಗಂಟಲಿನ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಇದು ನಡೆಯಿತು ಎಂಬುದು ಪುರಾಣಕಥೆ. ಅದೇ ಸಮುದ್ರಮಥನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೌಸ್ತುಭ ರತ್ನ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಎದೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತದೆ.

When the nectar from the churning of the ocean was served, Rahu sat among the gods and drank. When the sun and moon pointed him out, Vishnu cut off his head, before the nectar could pass below his throat, as the Puranic story goes. The Kaustubha gem, born of the same churning, adorns Vishnu’s chest.

ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಅರ್ಕರಿಪೋಃ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ರಾಹೋಃ ಎಂದೂ, ಮಹಾರತ್ನ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕೌಸ್ತುಭಮಣಿ ಎಂದೂ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಬಂದ ಎರಡು ವಸ್ತುಗಳು ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಫಲ ಕೊಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬ ಜೋಡಣೆಯೇ ಪದ್ಯದ ಸೊಗಸು.

The footnote in the Subhashitaratnabhandagara glosses arkaripoh as rahoh, and maharatna as the Kaustubha gem. The beauty of the verse lies in pairing two things from the same ocean that bore different fruit in two beings.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 29. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 29. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಳ್ಳೆಯ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬೇರೆ, ಅದನ್ನು ಒಳಗೆ ಇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬೇರೆ. ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಕೇಳಿ ತಲೆದೂಗುವವರೆಲ್ಲರೂ ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Hearing good advice is one thing, taking it in is another. Not everyone who nods at a doctor’s advice follows it.

ಯಾವುದಾದರೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತು ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಇಳಿಯದೆ ಗಂಟಲಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದೆಯೇ, ಅಹಂಕಾರ ಅದನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡುತ್ತಿಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಆಗಾಗ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

It is good to ask ourselves now and then whether some good word has stopped at our throat instead of going down, whether pride is holding it there.