ಅವಿನಯಮಪನಯ ವಿಷ್ಣೋ, ವಿಷ್ಣುವೇ, ನನ್ನ ಅವಿನಯವನ್ನು ತೊಲಗಿಸು ಎಂಬ ಮಾತಿನಿಂದ ಈ ಪುಟ್ಟ ಸ್ತೋತ್ರ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪತ್ತನ್ನೋ ಜಯವನ್ನೋ ಕೇಳುವ ಮೊದಲು ಅದು ಮನಸ್ಸಿನ ಅಹಂಕಾರ ಕರಗಲಿ, ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲಿನ ದಯೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಿ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತದೆ.
This short hymn opens with the words avinayam apanaya vishno: O Vishnu, take away my lack of humility. Before asking for wealth or victory, it asks that the pride of the mind melt and that compassion for all beings grow wider.
ಷಟ್ಪದೀ ಎಂದರೆ ಆರು ಪದ್ಯಗಳ ಗುಚ್ಛ, ಅದಲ್ಲದೆ ಆರು ಕಾಲುಗಳ ದುಂಬಿ. ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಈ ಶ್ಲೇಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ, ಈ ಷಟ್ಪದಿ ನನ್ನ ಮುಖಕಮಲದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸಲಿ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಅಲೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ಉಪಮೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
Shatpadi means a cluster of six verses, and also a bee, the six legged one. The last verse plays on this, asking that this shatpadi dwell for ever in the lotus of the singer’s mouth. The image of the wave and the ocean in the third verse is widely known.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ಅವಿನಯಮಪನಯ ವಿಷ್ಣೋ
ದಮಯ ಮನಃ ಶಮಯ ವಿಷಯಮೃಗತೃಷ್ಣಾಮ್ ।
ಭೂತದಯಾಂ ವಿಸ್ತಾರಯ
ತಾರಯ ಸಂಸಾರಸಾಗರತಃ ॥ 1 ॥
ದಿವ್ಯಧುನೀಮಕರಂದೇ
ಪರಿಮಳಪರಿಭೋಗಸಚ್ಚಿದಾನಂದೇ ।
ಶ್ರೀಪತಿಪದಾರವಿಂದೇ
ಭವಭಯಖೇದಚ್ಛಿದೇ ವಂದೇ ॥ 2 ॥
ಸತ್ಯಪಿ ಭೇದಾಪಗಮೇ
ನಾಥ ತವಾಹಂ ನ ಮಾಮಕೀನಸ್ತ್ವಮ್ ।
ಸಾಮುದ್ರೋ ಹಿ ತರಂಗಃ
ಕ್ವಚನ ಸಮುದ್ರೋ ನ ತಾರಂಗಃ ॥ 3 ॥
ಉದ್ಧೃತನಗ ನಗಭಿದನುಜ
ದನುಜಕುಲಾಮಿತ್ರ ಮಿತ್ರಶಶಿದೃಷ್ಟೇ ।
ದೃಷ್ಟೇ ಭವತಿ ಪ್ರಭವತಿ
ನ ಭವತಿ ಕಿಂ ಭವತಿರಸ್ಕಾರಃ ॥ 4 ॥
ಮತ್ಸ್ಯಾದಿಭಿರವತಾರೈ
ರವತಾರವತಾವತಾ ಸದಾ ವಸುಧಾಮ್ ।
ಪರಮೇಶ್ವರ ಪರಿಪಾಲ್ಯೋ
ಭವತಾ ಭವತಾಪಭೀತೋಽಹಮ್ ॥ 5 ॥
ದಾಮೋದರ ಗುಣಮಂದಿರ
ಸುಂದರವದನಾರವಿಂದ ಗೋವಿಂದ ।
ಭವಜಲಧಿಮಥನಮಂದರ
ಪರಮಂ ದರಮಪನಯ ತ್ವಂ ಮೇ ॥ 6 ॥
ನಾರಾಯಣ ಕರುಣಾಮಯ
ಶರಣಂ ಕರವಾಣಿ ತಾವಕೌ ಚರಣೌ ।
ಇತಿ ಷಟ್ಪದೀ ಮದೀಯೇ
ವದನಸರೋಜೇ ಸದಾ ವಸತು ॥ 7 ॥
ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠText in Devanagari
अविनयमपनय विष्णो
दमय मनः शमय विषयमृगतृष्णाम् ।
भूतदयां विस्तारय
तारय संसारसागरतः ॥ 1 ॥
दिव्यधुनीमकरंदे
परिमळपरिभोगसच्चिदानंदे ।
श्रीपतिपदारविंदे
भवभयखेदच्छिदे वंदे ॥ 2 ॥
सत्यपि भेदापगमे
नाथ तवाहं न मामकीनस्त्वम् ।
सामुद्रो हि तरंगः
क्वचन समुद्रो न तारंगः ॥ 3 ॥
उद्धृतनग नगभिदनुज
दनुजकुलामित्र मित्रशशिदृष्टे ।
दृष्टे भवति प्रभवति
न भवति किं भवतिरस्कारः ॥ 4 ॥
मत्स्यादिभिरवतारै
रवतारवतावता सदा वसुधाम् ।
परमेश्वर परिपाल्यो
भवता भवतापभीतोऽहम् ॥ 5 ॥
दामोदर गुणमंदिर
सुंदरवदनारविंद गोविंद ।
भवजलधिमथनमंदर
परमं दरमपनय त्वं मे ॥ 6 ॥
नारायण करुणामय
शरणं करवाणि तावकौ चरणौ ।
इति षट्पदी मदीये
वदनसरोजे सदा वसतु ॥ 7 ॥
IAST ಲಿಪ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಠText in IAST transliteration
avinayamapanaya viṣṇo
damaya manaḥ śamaya viṣayamṛgatṛṣṇām |
bhūtadayāṃ vistāraya
tāraya saṃsārasāgarataḥ || 1 ||
divyadhunīmakaraṃde
parimaḷaparibhogasaccidānaṃde |
śrīpatipadāraviṃde
bhavabhayakhedacchide vaṃde || 2 ||
satyapi bhedāpagame
nātha tavāhaṃ na māmakīnastvam |
sāmudro hi taraṃgaḥ
kvacana samudro na tāraṃgaḥ || 3 ||
uddhṛtanaga nagabhidanuja
danujakulāmitra mitraśaśidṛṣṭe |
dṛṣṭe bhavati prabhavati
na bhavati kiṃ bhavatiraskāraḥ || 4 ||
matsyādibhiravatārai
ravatāravatāvatā sadā vasudhām |
parameśvara paripālyo
bhavatā bhavatāpabhīto’ham || 5 ||
dāmodara guṇamaṃdira
suṃdaravadanāraviṃda goviṃda |
bhavajaladhimathanamaṃdara
paramaṃ daramapanaya tvaṃ me || 6 ||
nārāyaṇa karuṇāmaya
śaraṇaṃ karavāṇi tāvakau caraṇau |
iti ṣaṭpadī madīye
vadanasaroje sadā vasatu || 7 ||
ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅರ್ಥ
- 1 ವಿಷ್ಣುವೇ, ನನ್ನ ಅವಿನಯವನ್ನು ತೊಲಗಿಸು. ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸು, ಬಿಸಿಲ್ಗುದುರೆಯಂತೆ ಹುಸಿಯಾದ ವಿಷಯಸುಖಗಳ ದಾಹವನ್ನು ತಣಿಸು. ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ದಯೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸು, ಸಂಸಾರಸಾಗರದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ದಾಟಿಸು.
O Vishnu, take away my lack of humility. Subdue my mind, quench my thirst for the objects of the senses, which is like a deer chasing a mirage. Widen my compassion for all beings, and carry me across the ocean of worldly existence. - 2 ದಿವ್ಯನದಿ ಗಂಗೆಯೇ ಮಕರಂದವಾಗಿರುವ, ಸಚ್ಚಿದಾನಂದವೇ ಪರಿಮಳವೂ ಸವಿಯೂ ಆಗಿರುವ, ಸಂಸಾರದ ಭಯ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಶ್ರೀಪತಿಯ ಪಾದಕಮಲಗಳಿಗೆ ನಾನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. (ಗಂಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದದಿಂದ ಹರಿದಳು ಎಂದು ಪುರಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ.)
I bow to the lotus feet of the lord of Shri, whose nectar is the divine river Ganga, whose fragrance and whose sweetness is being, awareness and bliss, and which cut away the fear and sorrow of worldly existence. (The Puranas tell that the Ganga flowed from Vishnu’s foot.) - 3 ನಾಥನೇ, ಭೇದವು ಅಳಿದುಹೋದ ಮೇಲೂ ನಾನು ನಿನ್ನವನು, ನೀನು ನನ್ನವನಲ್ಲ. ಅಲೆ ಸಮುದ್ರದ್ದೇ, ಆದರೆ ಸಮುದ್ರ ಎಂದೂ ಅಲೆಯದ್ದಲ್ಲ. (ಅದ್ವೈತದ ಓದಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಒಂದೇ ನೀರು, ಆದರೂ ಅಲೆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆ, ಸಮುದ್ರ ಅಲೆಯನ್ನಲ್ಲ.)
O lord, even when difference has gone, I am yours, you are not mine. The wave belongs to the ocean, but the ocean never belongs to the wave. (In the Advaita reading wave and ocean are the same water, yet the wave rests on the ocean, not the ocean on the wave.) - 4 ಗೋವರ್ಧನ ಗಿರಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿದವನೇ, ಪರ್ವತಗಳ ರೆಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಇಂದ್ರನ ತಮ್ಮನೇ (ವಾಮನನಾಗಿ ಉಪೇಂದ್ರ), ದಾನವರ ಕುಲದ ಶತ್ರುವೇ, ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರನ್ನೇ ಕಣ್ಣುಗಳಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವವನೇ! ಸಮರ್ಥನಾದ ನೀನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಏನು ತಾನೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ? ಸಂಸಾರವೇ ಸೋತುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲವೇ?
O lifter of the mountain, younger brother of Indra who clipped the wings of the mountains (as Vamana, Upendra), enemy of the race of demons, you whose eyes are the sun and the moon! When you, the mighty one, are seen, what does not come to pass? Is not worldly existence itself defeated? - 5 ಪರಮೇಶ್ವರನೇ, ಮತ್ಸ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ತಾಳಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸದಾ ಕಾಪಾಡುತ್ತಿರುವವನು ನೀನು. ಸಂಸಾರದ ತಾಪಕ್ಕೆ ಹೆದರಿರುವ ನನ್ನನ್ನೂ ನೀನೇ ಕಾಪಾಡಬೇಕು.
O supreme lord, you who take avataras such as Matsya and always protect the earth: I, afraid of the burning heat of worldly existence, am one you must protect. - 6 ದಾಮೋದರನೇ, ಸದ್ಗುಣಗಳ ಮಂದಿರನೇ, ಸುಂದರವಾದ ಮುಖಕಮಲದ ಗೋವಿಂದನೇ, ಸಂಸಾರಸಾಗರವನ್ನು ಕಡೆಯುವ ಮಂದರ ಪರ್ವತವೇ (ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ಕಡೆದ ಕಡೆಗೋಲು), ನನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಭಯವನ್ನು ನೀನು ತೊಲಗಿಸು. (ಮಂದರ ಮತ್ತು ಪರಮಂ ದರಂ ಎಂಬ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಶ್ಲೇಷೆ ಇದೆ, ದರ ಎಂದರೆ ಭಯ.)
O Damodara, abode of virtues, Govinda of the lovely lotus face, you who are the Mandara mountain that churns the ocean of worldly existence (as Mandara was the churning rod for the ocean of milk): take away my great fear. (There is a play of sound between mandara and paramam daram, dara meaning fear.) - 7 ಕರುಣಾಮಯನಾದ ನಾರಾಯಣನೇ, ನಿನ್ನ ಎರಡು ಪಾದಗಳನ್ನು ನಾನು ಶರಣಾಗಿ ಹಿಡಿಯುವೆನು. ಹೀಗೆ ಈ ಷಟ್ಪದಿ, ಆರು ಪದ್ಯಗಳ ಈ ಸ್ತೋತ್ರ, ಆರು ಕಾಲಿನ ದುಂಬಿಯಂತೆ ನನ್ನ ಮುಖಕಮಲದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲೆಸಲಿ.
O Narayana, full of compassion, let me take your two feet as my refuge. So may this shatpadi, this hymn of six verses, dwell for ever in the lotus of my mouth, like a six legged bee in a lotus.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಪರಂಪರೆ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಕೃತಿ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಶಂಕರರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಂತೆ ಇದರ ಕರ್ತೃತ್ವಕ್ಕೂ ಪರಂಪರೆಯೇ ಆಧಾರ. ಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದ ಅಲೆ ಸಮುದ್ರದ ಉಪಮೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಲೇಖಕರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.
Tradition attributes this hymn to Adi Shankaracharya. As with many hymns under his name, the attribution rests on tradition. Writers of different schools quote the wave and ocean image of the third verse, each from their own point of view.
ಅದ್ವೈತದ ಓದಿನಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಹೀಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ: ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದ ಭೇದ ಅಳಿದ ಮೇಲೂ ಸಂಬಂಧ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನದು. ಅಲೆ ಸಮುದ್ರದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ಅದರಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಮುದ್ರ ಅಲೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಜ್ಞಾನಿಯೂ ಭಕ್ತನ ವಿನಯವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಲವರು ಓದುತ್ತಾರೆ.
In the Advaita reading the third verse means that even when the difference between the individual and Brahman is gone, the relation runs one way only. The wave arises from the ocean and remains in it, but the ocean does not depend on the wave. Many read it to say that even the one who knows keeps the humility of the devotee.
ಆರು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಏಳನೆಯದು ಶರಣಾಗತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಪ್ತಿ. ಅದರ ಷಟ್ಪದೀ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಆರು ಪದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದುಂಬಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳು: ದುಂಬಿ ಕಮಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವಂತೆ ಸ್ತೋತ್ರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲಿ. ಛಂದಸ್ಸು ಆರ್ಯಾ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಪದದ ಕೊನೆಯೇ ಮುಂದಿನ ಪದದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸರಪಳಿ (ನಗ ನಗಭಿತ್, ದನುಜ ದನುಜ, ಮಿತ್ರ ಮಿತ್ರ, ದೃಷ್ಟೇ ದೃಷ್ಟೇ, ಭವತಿ) ಇದೆ.
Six verses are prayer, and the seventh is surrender and close. Its word shatpadi has two senses, six verses and a bee: as a bee settles in a lotus, may the hymn settle in the mouth. The metre is arya. The fourth verse is built as a chain in which the end of one word becomes the start of the next (naga nagabhit, danuja danuja, mitra mitra, drishte drishte, bhavati).
ಪಾಠವನ್ನು stotranidhi ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಮೂರನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುದ್ರಣಗಳಂತೆ ತವಾಹಂ ಎಂದು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ, ಅವಗ್ರಹ ಸಹಿತ ಬರೆಯುವ ಪಾಠವೂ ಇದೆ.
The text follows the stotranidhi edition. In the third verse we give tavaham, as most prints do. A spelling with the avagraha also exists.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕಾರಿಡಾರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಅಪರಿಚಿತರು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ನೀರು ಕೊಡುವುದು, ಕುರ್ಚಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಆತಂಕದ ಅಲೆಗಳು. ಭೂತದಯಾಂ ವಿಸ್ತಾರಯ, ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲಿನ ದಯೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸು ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಅಂತಹ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ದಿನದ ಉಳಿದ ಹೊತ್ತಿಗೂ ಹರಡಲಿ ಎಂದು ಕೇಳುವಂತಿದೆ.
Waiting in a hospital corridor, strangers often pass one another water or give up a chair. There, everyone is a wave of the same worry. The prayer bhutadayam vistaraya, widen my compassion for all beings, seems to ask that such moments spread into the rest of the day.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ