ಶ್ಲೋಕ ಪಠಣದ ನಿಯಮಗಳು: ವಿಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಅನುಸ್ವಾರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಬಗೆ

ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡುವ ನಾವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಓದುವಾಗ ಕನ್ನಡದ ಉಚ್ಚಾರದ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನೇ ಅದಕ್ಕೆ ತೊಡಿಸುತ್ತೇವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡೆ ಅದು ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಎರಡು ಚಿಕ್ಕ ಗುರುತುಗಳ ಬಳಿ ತಪ್ಪುಗಳು ಹೆಚ್ಚು. ಅವು ವಿಸರ್ಗ (ಃ) ಮತ್ತು ಅನುಸ್ವಾರ (ಂ).

ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಆ ಎರಡರ ಉಚ್ಚಾರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನೂ, ಜೊತೆಗೆ ಹ್ರಸ್ವ ದೀರ್ಘ, ಅರ್ಧಾಕ್ಷರ ಮತ್ತು ವಿರಾಮದ ಕೆಲವು ಮೂಲ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಇವು ನಿತ್ಯ ಪಾರಾಯಣದ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ವಿಶೇಷ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪುಟವಿದೆ.

ಯಾರಿಗೆ: ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಅವರ ಮನೆಯವರಿಗೂ · For everyone who recites shlokas and stotras, especially children who are learning and their families

ಓದಲು ಬೇಕಾದ ಸಮಯ: ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ · About ten minutes

ಆಧಾರ: ಪಾಣಿನಿಯ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯೀ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಾ ಗ್ರಂಥಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ತ್ವಗಳು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಠಣ ಪರಂಪರೆ · General principles of Panini’s Ashtadhyayi and the Shiksha texts, and the South Indian tradition of recitation

ವಿಸರ್ಗ (ಃ) ಎಂದರೇನು

ವಿಸರ್ಗ ಎಂದರೆ ಸ್ವರದ ನಂತರ ಬರುವ ಮೆಲುವಾದ ಉಸಿರು. ಅದು ಪೂರ್ಣ ಹ ಅಲ್ಲ. ಹಿಂದಿನ ಸ್ವರದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಂತೆ ಕೇಳಿಸುವ ಅರ್ಧ ಉಸಿರು. ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿರಾಮದ ಮೊದಲು ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಬೇಕು.

Visarga is a soft breath that follows a vowel. It is not a full ha. It is half a breath that sounds like an echo of the vowel before it. At the end of a line, or before a pause, it should be clearly audible.

ದಕ್ಷಿಣದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಠಣ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಗದ ನಂತರ ಹಿಂದಿನ ಸ್ವರವನ್ನೇ ಮೆಲುವಾಗಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಾರೆ:

In most South Indian traditions of recitation, the vowel before the visarga is softly echoed after it:

ಅಃ: ರಾಮಃ ಎಂಬುದನ್ನು ರಾಮಹ ಎಂಬಂತೆ
aḥ: rāmaḥ sounds like rāmaha
ಆಃ: ದೇವಾಃ ಎಂಬುದನ್ನು ದೇವಾಹ ಎಂಬಂತೆ
āḥ: devāḥ sounds like devāha
ಇಃ, ಈಃ: ಹರಿಃ ಎಂಬುದನ್ನು ಹರಿಹಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಎಂಬುದನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮೀಹಿ ಎಂಬಂತೆ
iḥ, īḥ: hariḥ sounds like harihi, lakṣmīḥ like lakṣmīhi
ಉಃ, ಊಃ: ಗುರುಃ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುಹು ಎಂಬಂತೆ
uḥ, ūḥ: guruḥ sounds like guruhu
ಏಃ, ಐಃ: ಹರೇಃ ಎಂಬುದನ್ನು ಹರೇಹೇ, ದೇವೈಃ ಎಂಬುದನ್ನು ದೇವೈಹಿ ಎಂಬಂತೆ
eḥ, aiḥ: hareḥ sounds like harehe, devaiḥ like devaihi
ಓಃ, ಔಃ: ವಿಷ್ಣೋಃ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಷ್ಣೋಹೋ, ಗೌಃ ಎಂಬುದನ್ನು ಗೌಹು ಎಂಬಂತೆ
oḥ, auḥ: viṣṇoḥ sounds like viṣṇoho, gauḥ like gauhu

ಈ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದು. ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಅಕ್ಷರವನ್ನಾಗಿ ಎಳೆಯಬಾರದು. ಏ, ಐ, ಓ, ಔ ನಂತರದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪರಂಪರೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಲವರು ದೇವೈಃ ಎಂಬುದನ್ನು ದೇವೈಹೈ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನಿಮ್ಮ ಗುರುಗಳು ಹೇಳುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ.

The echo is very short and should not be drawn out into a full syllable. Traditions differ a little on the echo after e, ai, o and au. For example, some say devaiḥ as devaihai. Follow the way your teacher says it.

ವಿಸರ್ಗದ ಮುಂದೆ ವ್ಯಂಜನ ಬಂದಾಗ

ಸಂಧಿ ನಿಯಮಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾಲಿನ ನಡುವೆ ವಿಸರ್ಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರ್, ಸ್, ಓ ಮೊದಲಾದ ರೂಪ ತಾಳುತ್ತದೆ. ಗುರುರ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗುರುಃ ಪದದ ವಿಸರ್ಗ ರ್ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬರೆದ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ವಿಸರ್ಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೂರು ಕಡೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Because of sandhi rules, a visarga in the middle of a line usually changes into r, s, o and other forms. In gururbrahmā the visarga of guruḥ has become r. So the visarga that remains in written text is usually found in three places.

ಸಾಲು ಅಥವಾ ಪದ್ಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ: ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯೊಡನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆ: ನಾರಾಯಣಾಯ ನಮಃ.
At the end of a line or verse: say it clearly, with the echo. Example: nārāyaṇāya namaḥ.
ಕ, ಖ, ಪ, ಫ ಮೊದಲು: ಶಿಕ್ಷಾ ಗ್ರಂಥಗಳು ಕ, ಖ ಮೊದಲಿನ ವಿಸರ್ಗಕ್ಕೆ ಜಿಹ್ವಾಮೂಲೀಯ, ಪ, ಫ ಮೊದಲಿನದಕ್ಕೆ ಉಪಧ್ಮಾನೀಯ ಎಂಬ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ನಿತ್ಯ ಪಠಣದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಇಲ್ಲದ ಮೆಲುವಾದ ಉಸಿರಾಗಿ ಹೇಳಿದರೆ ಸಾಕು. ಉದಾಹರಣೆ: ನಮಃ ಪಾರ್ವತೀಪತಯೇ.
Before ka, kha, pa, pha: the Shiksha texts give the visarga before ka the name jihvāmūlīya, and the one before pa the name upadhmānīya. In everyday recitation a soft breath without the echo is enough. Example: namaḥ pārvatīpataye.
ಶ, ಷ, ಸ ಮೊದಲು: ಪಾಣಿನಿಯ ನಿಯಮದಂತೆ ವಿಸರ್ಗ ಆ ಊಷ್ಮಾಕ್ಷರವೇ ಆಗಬಹುದು. ಅದಕ್ಕೇ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಎಂಬುದನ್ನು ನಮಶ್ಶಿವಾಯ ಎಂದೂ, ಭೂರ್ಭುವಃ ಸುವಃ ಎಂಬುದನ್ನು ಭೂರ್ಭುವಸ್ಸುವಃ ಎಂದೂ ಬರೆದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಸರಿ.
Before śa, ṣa, sa: by Panini’s rule the visarga may become that sibilant itself. That is why namaḥ śivāya is also written and said namaśśivāya, and bhūrbhuvaḥ suvaḥ as bhūrbhuvassuvaḥ. Both are correct.

ವಿಸರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರೆ ಅರ್ಥವೂ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ರಾಮಃ ಎಂದರೆ ರಾಮನು, ರಾಮ ಎಂದರೆ ಓ ರಾಮ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆ. ವಕ್ರತುಂಡ ಶ್ಲೋಕದ ಸೂರ್ಯಕೋಟಿಸಮಪ್ರಭ ಪದದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಗ ಇರಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆ ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.

Leaving out a visarga can change the meaning. Rāmaḥ means Rama as the subject, while rāma is the address, O Rama. The discussion over whether sūryakoṭisamaprabha in the vakratuṇḍa verse should carry a visarga arises for exactly this reason.

ಅನುಸ್ವಾರ (ಂ) ಎಂದರೇನು

ಅನುಸ್ವಾರ ಎಂದರೆ ಸ್ವರದ ನಂತರ ಮೂಗಿನ ಮೂಲಕ ಬರುವ ಅನುರಣನ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸೊನ್ನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮ್ ಎಂದು ಓದುತ್ತೇವೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಠಣದಲ್ಲಿ ಅದರ ಉಚ್ಚಾರ ಮುಂದಿನ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.

Anusvara is a nasal resonance after a vowel. In Kannada we mostly read the circle as m. In Sanskrit recitation its sound depends on the letter that follows.

ಮುಂದೆ ವರ್ಗದ ವ್ಯಂಜನ (ಕಕಾರದಿಂದ ಮಕಾರದವರೆಗಿನ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಅಕ್ಷರಗಳು) ಬಂದರೆ, ಅನುಸ್ವಾರ ಆ ವರ್ಗದ ಅನುನಾಸಿಕವೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಾಣಿನಿಯ ಅನುಸ್ವಾರಸ್ಯ ಯಯಿ ಪರಸವರ್ಣಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ನಿಯಮ.

When a consonant of one of the five rows (the twenty-five letters from ka to ma) follows, the anusvara becomes the nasal of that row. This is Panini’s rule anusvārasya yayi parasavarṇaḥ.

ಕ ವರ್ಗ: ಶಂಕರ ಎಂಬುದು ಶಙ್ಕರ (ṅ)
ka row: śaṃkara is said śaṅkara (ṅ)
ಚ ವರ್ಗ: ಪಂಚ ಎಂಬುದು ಪಞ್ಚ (ñ)
ca row: paṃca is said pañca (ñ)
ಟ ವರ್ಗ: ಕಂಠ ಎಂಬುದು ಕಣ್ಠ (ṇ)
ṭa row: kaṃṭha is said kaṇṭha (ṇ)
ತ ವರ್ಗ: ಅಂತ ಎಂಬುದು ಅನ್ತ (n)
ta row: aṃta is said anta (n)
ಪ ವರ್ಗ: ಕಂಪ ಎಂಬುದು ಕಮ್ಪ (m)
pa row: kaṃpa is said kampa (m)

ಪದದ ಒಳಗೆ ಈ ನಿಯಮ ಕಡ್ಡಾಯ. ಕನ್ನಡಿಗರು ಇದನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ಪದಗಳ ನಡುವೆ ಇದು ಐಚ್ಛಿಕ. ತೈತ್ತಿರೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಭದ್ರ-ಞ್ಜೀವನ್ತೋ, ಶ-ನ್ನೋ ಎಂದು ಬರೆಯುವುದು ಇದೇ ನಿಯಮವನ್ನು ಪದಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಅನ್ವಯಿಸಿರುವುದರಿಂದ.

Inside a word this rule is required, and Kannada speakers follow it naturally. Between two words it is optional. Texts of the Taittiriya tradition write bhadra-ñjīvanto and śa-nno because they apply the same rule across word boundaries as well.

ಯ, ರ, ಲ, ವ, ಶ, ಷ, ಸ, ಹ ಮೊದಲು

ಈ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ವರ್ಗದ ಅನುನಾಸಿಕವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ಲೋಕ ಪಠಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅನುಸ್ವಾರ ನಿಜವಾದ ಮೂಗಿನ ಅನುರಣನವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರ, ಸಿಂಹ, ವಂಶ ಮೊದಲಾದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ತುಟಿ ಮುಚ್ಚಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮ್ ಹೇಳುವ ಬದಲು, ಸ್ವರವನ್ನು ಮೂಗಿನ ಮೂಲಕ ಮೆಲುವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು.

These letters have no nasal of their own row. So here the anusvara stays a true nasal resonance. In words such as saṃsāra, siṃha and vaṃśa, instead of closing the lips on a hard m, the vowel should be carried on softly through the nose.

ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದ ಪಠಣದಲ್ಲಿ ಶ, ಷ, ಸ, ಹ, ರ ಮೊದಲಿನ ಅನುಸ್ವಾರವನ್ನು ಗುಂ ಎಂಬಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಆ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಶುಚಗ್ಂ ಶಮಯತು, ಸಗ್ಂಹಿತಾ ಎಂಬ ಬರವಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಯ, ಲ, ವ ಮೊದಲು ಅವೇ ಅಕ್ಷರಗಳು ಮೂಗಿನಿಂದ ಉಚ್ಚಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ಸಂ-ಯಁ ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವು ವೇದಪಠಣದ ವಿಶೇಷ. ಶ್ಲೋಕ ಪಠಣದಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

In Krishna Yajurveda recitation the anusvara before śa, ṣa, sa, ha and ra is said like gum. That is why those texts show spellings such as śucagṃ śamayatu and sagṃhitā. Before ya, la and va, those very letters are sounded through the nose, written saṃ-yँ. These are features of Vedic recitation, and there is no need to imitate them when reciting shlokas.

ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯ ಮ್

ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಧ ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣ ಪದ್ಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮ್ ಅನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತುಟಿ ಮುಚ್ಚಿ ಹೇಳಬೇಕು. ಕರದರ್ಶನಮ್, ಚತುರ್ಭುಜಮ್ ಮೊದಲಾದವು ಉದಾಹರಣೆ. ಸಾಲಿನ ನಡುವೆ ಪದದ ಕೊನೆಯ ಮ್ ನಂತರ ವ್ಯಂಜನ ಬಂದರೆ ಅದು ಅನುಸ್ವಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವರ ಬಂದರೆ ಮುಂದಿನ ಪದಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗಜಾನನಮಹರ್ನಿಶಮ್.

The m at the end of a half-verse or a full verse should be said clearly, closing the lips. Karadarśanam and caturbhujam are examples. In the middle of a line, a word-final m becomes anusvara when a consonant follows. When a vowel follows, it joins the next word, as in gajānanamaharniśam.

ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದವು

ಹ್ರಸ್ವ ದೀರ್ಘ: ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಹ್ರಸ್ವದ ಎರಡರಷ್ಟು ಕಾಲ. ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳು. ಎರಡನೆಯದು ಸಂಬೋಧನೆ.
Short and long: a long vowel takes twice the time of a short one. Lakṣmī and lakṣmi are different forms, the second being the address.
ಅರ್ಧಾಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುವ ಪದ: ಕನ್ನಡದ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೆ ಉ ಸೇರಿಸಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಸತ್, ವಿದ್ಯುತ್, ಜಗತ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚಾರ ಅರ್ಧಾಕ್ಷರದಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಬೇಕು.
Words ending in a bare consonant: Kannada habit adds a u at the end. In sat, vidyut and jagat the sound should stop on the consonant.
ಮಹಾಪ್ರಾಣ: ಖ, ಘ, ಥ, ಧ, ಭ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಸಿರು ಕೇಳಿಸಬೇಕು. ಭಜೇ ಎಂಬುದು ಬಜೇ ಆಗಬಾರದು.
Aspirates: in kha, gha, tha, dha, bha and the like the breath should be heard. Bhaje should not become baje.
ಶ, ಷ, ಸ: ಮೂರೂ ಬೇರೆ ಸದ್ದುಗಳು. ಶಿವ, ವಿಷ್ಣು, ಸರಸ್ವತೀ ಎಂಬ ಮೂರು ಪದಗಳು ಮೂರನ್ನೂ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಸುತ್ತವೆ.
śa, ṣa, sa: three different sounds. The three words śiva, viṣṇu and sarasvatī practise all three.
ಋ: ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರು, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಿ ಎಂಬಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಪರಂಪರೆಗಳು ಹಳೆಯವು.
ṛ: in Karnataka it is mostly said like ru, and in North India mostly like ri. Both traditions are old.
ಅವಗ್ರಹ (ಽ): ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಪವಾದ ಅ ಇದ್ದ ಜಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಮೋಽಸ್ತು ಎಂಬುದು ನಮೋಸ್ತು.
Avagraha (ऽ): marks the place of an a dropped in sandhi. It is not pronounced. Namo’stu is said namostu.

ಲಯ ಮತ್ತು ವಿರಾಮ

ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ (।) ಸಣ್ಣ ವಿರಾಮ, ಪೂರ್ಣ ಪದ್ಯದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ (॥) ದೊಡ್ಡ ವಿರಾಮ. ಉಸಿರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಜಾಗಗಳೇ ಸರಿ. ಸಮಾಸದ ನಡುವೆ ಅಥವಾ ಪದದ ನಡುವೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಅರ್ಥ ಒಡೆಯುತ್ತದೆ.

A short pause at the half-verse mark (।) and a longer one at the end of the verse (॥). These are the right places to take a breath. Stopping in the middle of a compound or a word breaks the meaning.

ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಪಾದಕ್ಕೂ ಎಂಟು ಅಕ್ಷರ. ಉದ್ದದ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾದದ ನಡುವೆ ಯತಿ ಎಂಬ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿರಾಮದ ಜಾಗವಿರುತ್ತದೆ. ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮುಖ್ಯ. ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪಠಿಸುವಾಗ ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಲಯದಲ್ಲಿರಲು ಇದು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

In an anushtubh verse each quarter has eight syllables. Longer metres have a set place for a pause inside the line, called yati. Clarity matters more than speed, and it helps everyone keep one rhythm when chanting in a group.

ಈ ತಾಣದ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ

ನಮ್ಮ ಪುಟಗಳ ಕನ್ನಡ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಂತೆ ಅನುಸ್ವಾರವನ್ನು ಸೊನ್ನೆಯಿಂದಲೇ ಬರೆದಿದ್ದೇವೆ. ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸವರ್ಣ ಅನುನಾಸಿಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶಂಕರ ಎಂಬುದು IAST ನಲ್ಲಿ śaṅkara. ಉಚ್ಚಾರದ ಸಂದೇಹ ಬಂದಾಗ IAST ಸಾಲನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಸರಿಯಾದ ಅನುನಾಸಿಕ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

In the Kannada text on our pages the anusvara is written with the circle, as is usual. In the Devanagari and IAST texts it is shown as the matching nasal. For example, śaṃkara appears in IAST as śaṅkara. When in doubt about pronunciation, the IAST line shows the correct nasal.

ಆಧಾರ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆSources and a caution

ಅನುಸ್ವಾರದ ನಿಯಮಗಳು ಪಾಣಿನಿಯ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯ ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಮೋಽನುಸ್ವಾರಃ (8.3.23), ಅನುಸ್ವಾರಸ್ಯ ಯಯಿ ಪರಸವರ್ಣಃ (8.4.58) ಮತ್ತು ವಾ ಪದಾನ್ತಸ್ಯ (8.4.59) ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಶ, ಷ, ಸ ಮೊದಲಿನ ವಿಸರ್ಗದ ಆಯ್ಕೆ ವಾ ಶರಿ (8.3.36) ಸೂತ್ರದ್ದು.

The anusvara rules rest on the sutras mo’nusvāraḥ (8.3.23), anusvārasya yayi parasavarṇaḥ (8.4.58) and vā padāntasya (8.4.59) in the eighth book of Panini’s Ashtadhyayi. The option for visarga before śa, ṣa and sa comes from the sutra vā śari (8.3.36).

ವಿಸರ್ಗದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯೀ ನಿಯಮವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಪಠಣ ಪರಂಪರೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ. ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ. ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಅಥವಾ ಗುರುಗಳ ಪರಂಪರೆ ಬೇರೆ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ ಅದನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿ.

The Ashtadhyayi does not state the echo of the visarga as a rule. It is a practice of the reciting tradition, and it varies a little from region to region. What is here is a general guide. If the tradition of your family or teacher says otherwise, follow that.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where versions differ, we have noted it here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಉಚ್ಚಾರದ ಎಚ್ಚರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪಠ್ಯದ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಗಮನ ಕೊಡುವಾಗ ಮನಸ್ಸು ಬೇರೆಡೆ ಅಲೆಯುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

Care over pronunciation keeps the mind on the text. When attention goes to every syllable, the mind wanders less.

ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶ್ಲೋಕ ಕಲಿಸುವಾಗ ಮೊದಲ ದಿನದಿಂದಲೇ ವಿಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಅನುಸ್ವಾರವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟರೆ, ನಂತರ ತಿದ್ದುವ ಕೆಲಸ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಪ್ಪಾಗಿ ಕಲಿತದ್ದನ್ನು ಬಿಡಿಸುವುದು ಹೊಸದನ್ನು ಕಲಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಷ್ಟ.

If children are taught the visarga and anusvara correctly from the first day of learning a shloka, there is far less to correct later. Unlearning a wrong habit is harder than learning something new.