ಉಪದೇಶೋ ಹಿ ಮೂರ್ಖಾಣಾಂ: ಹಾವಿಗೆ ಹಾಲೆರೆದರೆ ವಿಷವೇ ಹೆಚ್ಚು

ಹಾವಿಗೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಸಿದರೆ ಅದರ ವಿಷ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಹಳೆಯ ನಂಬಿಕೆ.

ಆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ಲೋಕ ಉಪದೇಶಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕುಪಂಡಿತನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 4 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against the Falsely Learned, verse 4

ವಿಷಯ: ಯಾರಿಗೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ · The question of whom to advise

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಉಪದೇಶೋ ಹಿ ಮೂರ್ಖಾಣಾಂ ಪ್ರಕೋಪಾಯ ನ ಶಾನ್ತಯೇ ।
ಪಯಃಪಾನಂ ಭುಜಗಾನಾಂ ಕೇವಲಂ ವಿಷವರ್ಧನಮ್ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

उपदेशो हि मूर्खाणां प्रकोपाय न शान्तये ।
पयःपानं भुजगानां केवलं विषवर्धनम् ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

upadeśo hi mūrkhāṇāṃ prakopāya na śāntaye |
payaḥpānaṃ bhujagānāṃ kevalaṃ viṣavardhanam ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಉಪದೇಶಃ ಹಿ (उपदेशः हि, upadeśaḥ hi) = ಉಪದೇಶ ಖಂಡಿತವಾಗಿ (advice, indeed)
ಮೂರ್ಖಾಣಾಮ್ (मूर्खाणाम्, mūrkhāṇām) = ಮೂರ್ಖರಿಗೆ (to the foolish)
ಪ್ರಕೋಪಾಯ (प्रकोपाय, prakopāya) = ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ (leads to anger)
ನ ಶಾನ್ತಯೇ (न शान्तये, na śāntaye) = ಶಾಂತಿಗಲ್ಲ (not to calm)
ಪಯಃಪಾನಮ್ (पयःपानम्, payaḥpānam) = ಹಾಲು ಕುಡಿಸುವುದು (the giving of milk to drink)
ಭುಜಗಾನಾಮ್ (भुजगानाम्, bhujagānām) = ಹಾವುಗಳಿಗೆ (to snakes)
ಕೇವಲಮ್ ವಿಷವರ್ಧನಮ್ (केवलम् विषवर्धनम्, kevalam viṣavardhanam) = ಬರೀ ವಿಷವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ (only increases their venom)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಮೂರ್ಖರಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಉಪದೇಶ ಶಾಂತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಸುವುದು ಬರೀ ಅವುಗಳ ವಿಷವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Advice given to the foolish leads to anger and not to calm. Giving milk to snakes to drink only increases their venom.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹಿತೋಪದೇಶ ಮತ್ತು ಪಂಚತಂತ್ರದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ಹಾವಿಗೆ ಹಾಲೆರೆದಂತೆ ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಇದೆ.

The verse recurs in the tradition of the Hitopadesha and the Panchatantra. Kannada too has the phrase about pouring milk for a snake.

ಶ್ಲೋಕ ಉಪದೇಶವನ್ನು ದೂರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸರಿಯಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ತಪ್ಪಾದ ಕಡೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಹಾಲು ಕೆಟ್ಟದ್ದಲ್ಲ.

The verse is not blaming advice. It is saying what happens when the right thing is given in the wrong place. Milk is not a bad thing.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 39. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 39. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕೇಳದವರಿಗೆ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳುವುದು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೆಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇಳಿದಾಗ ಹೇಳುವುದು, ಕೇಳದಿದ್ದಾಗ ಸುಮ್ಮನಿರುವುದು ಸುಲಭದ ನಿಯಮ.

Giving advice to someone who has not asked spoils a relationship. Speak when asked and stay silent when not is a simple rule.

ಇದನ್ನು ಬೇರೆಯವರನ್ನು ಮೂರ್ಖರೆಂದು ಕರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಬಾರದು. ಕೇಳುವ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದ ಹೊತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬರುತ್ತದೆ, ನಮಗೂ ಸೇರಿ.

This should not be used to call others fools. A moment when one cannot hear advice comes to everybody, ourselves included.