ದನ್ತಿದನ್ತಸಮಾನಂ ಹಿ: ಆನೆಯ ದಂತ, ಆಮೆಯ ಕೊರಳು

ಮಾತು ಕೊಟ್ಟು ಮರುದಿನ ಬೇರೆ ಹೇಳುವವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟವರೂ ಗೊತ್ತು.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಎರಡು ಬಗೆಗೂ ಒಂದೊಂದು ಚಿತ್ರ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಆನೆಯ ದಂತ, ಇನ್ನೊಂದು ಆಮೆಯ ಕೊರಳು.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 32 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 32

ವಿಷಯ: ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿನ ನೆಲೆ · The standing of a given word

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ದನ್ತಿದನ್ತಸಮಾನಂ ಹಿ ನಿಃಸೃತಂ ಮಹತಾಂ ವಚಃ ।
ಕೂರ್ಮಗ್ರೀವೇಣ ನೀಚಾನಾಂ ಪುನರಾಯಾತಿ ಯಾತಿ ಚ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

दन्तिदन्तसमानं हि निःसृतं महतां वचः ।
कूर्मग्रीवेण नीचानां पुनरायाति याति च ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

dantidantasamānaṃ hi niḥsṛtaṃ mahatāṃ vacaḥ |
kūrmagrīveṇa nīcānāṃ punarāyāti yāti ca ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ದನ್ತಿದನ್ತ (दन्तिदन्त, dantidanta) = ಆನೆಯ ದಂತ (the tusk of an elephant)
ಸಮಾನಮ್ (समानम्, samānam) = ಸಮಾನವಾದದ್ದು (equal to, like)
ಹಿ (हि, hi) = ಏಕೆಂದರೆ (for)
ನಿಃಸೃತಮ್ (निःसृतम्, niḥsṛtam) = ಹೊರಬಂದ (once gone out)
ಮಹತಾಮ್ (महताम्, mahatām) = ದೊಡ್ಡವರ (of the great)
ವಚಃ (वचः, vacaḥ) = ಮಾತು (the word)
ಕೂರ್ಮಗ್ರೀವೇಣ (कूर्मग्रीवेण, kūrmagrīveṇa) = ಆಮೆಯ ಕೊರಳಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ (in the way of a tortoise’s neck)
ನೀಚಾನಾಮ್ (नीचानाम्, nīcānām) = ನೀಚರ (of the low)
ಪುನಃ (पुनः, punaḥ) = ಮತ್ತೆ (again)
ಆಯಾತಿ (आयाति, āyāti) = ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ (comes back)
ಯಾತಿ (याति, yāti) = ಹೋಗುತ್ತದೆ (goes out)
ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ದೊಡ್ಡವರ ಬಾಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಮಾತು ಆನೆಯ ದಂತಕ್ಕೆ ಸಮಾನ. ನೀಚರ ಮಾತು ಆಮೆಯ ಕೊರಳಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಮತ್ತೆ ಒಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A word once out of the mouth of a great man is like an elephant’s tusk. The word of the low, in the way of a tortoise’s neck, comes out and goes back in again.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಆನೆಯ ದಂತ ಹೊರಗೆ ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ ಒಳಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಆನೆಯ ಗುರುತೇ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದೊಡ್ಡವನ ಮಾತು ಅವನ ಗುರುತು.

An elephant’s tusk, once grown out, does not go back in. It becomes the mark by which the animal is known. In the same way a great man’s word becomes his mark.

ಆಮೆ ಕೊರಳನ್ನು ಚಾಚುತ್ತದೆ, ಹೆದರಿದರೆ ಒಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದು ಆಮೆಗೆ ರಕ್ಷಣೆ. ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅದೇ ಗುಣ ಹೇಡಿತನವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಚಲನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಜ, ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಕೊರತೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದ್ದು ಶ್ಲೋಕದ ಚಮತ್ಕಾರ.

A tortoise puts its neck out and pulls it in when frightened. That retreat is its protection. In speech the same habit becomes cowardice. Showing one movement as natural in the animal and a defect in the man is the verse’s stroke.

ಪುನರಾಯಾತಿ ಯಾತಿ ಚ ಎಂಬ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬರುವುದನ್ನು ಮೊದಲು ಹೇಳಿ, ಹೋಗುವುದನ್ನು ಆಮೇಲೆ ಹೇಳಿದೆ. ಆ ತಿರುಗುಮುರುಗು ಓದುಗನಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಆಡುವ ಕೊರಳನ್ನೇ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ತರುತ್ತದೆ.

In punarayati yati ca the coming back is named first and the going out after. The reversal puts the neck itself, sliding in and out, before the reader’s eye.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 45. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 45. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಂಡದ ಕೆಲಸ ನಡೆಯುವುದು ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿನ ಮೇಲೆ. ರಾತ್ರಿ ಬಂದು ನೋಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದವನು ಬರುತ್ತಾನೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದು ಒಂದೆರಡು ವಾರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ.

In a hospital a team runs on the word people give. Whether the man who said he would come and look at night actually comes is known to everyone within a week or two.

ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲೇಬಾರದು ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಹೊಸ ವಿಷಯ ತಿಳಿದಾಗ ತೀರ್ಮಾನ ಬದಲಾಗಬೇಕು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಹೇಳಿ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಬೇರೆ, ಹೇಳಿದ್ದನ್ನೇ ಹೇಳಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಬೇರೆ.

This does not mean a word can never change. When new facts come, a decision should change. But changing it openly is one thing, and pretending you never said it is another.