“ಜಗದೋದ್ಧಾರನ ಆಡಿಸಿದಳೆಶೋದೆ” ಪುರಂದರದಾಸರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಉದ್ಧರಿಸುವ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಯಶೋದೆ ತನ್ನ ಮಗನೆಂದು ತಿಳಿದು ಮುದ್ದಿನಿಂದ ಆಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಳತೆಗೆ ಸಿಗದವನು ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಮಗುವಾಗಿರುವ ಅಚ್ಚರಿಯೇ ಹಾಡಿನ ತಿರುಳು.
“Jagadōddhārana āḍisidaḷeśōde” is one of the most famous songs of Purandara Dasa. Yashoda fondly plays with the saviour of the whole world, knowing him only as her son. The heart of the song is that wonder: the one no measure can hold lies in a mother’s lap as a little child.
ಪ್ರತಿ ಚರಣವೂ ಕೃಷ್ಣನ ಹಿರಿಮೆಯ ಕೆಲವು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, “ಆಡಿಸಿದಳೆಶೋದೆ” ಎಂಬ ಸರಳ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಾಡಿನ ಪಾಠವನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟು, ಪ್ರತಿ ನುಡಿಯ ಸರಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.
Each charana names some aspect of Krishna’s greatness and then comes home to the plain words “Yashoda played with him”. We give the text in Kannada with a plain meaning of each stanza in Kannada and English.
ಪಾಠ (ಕನ್ನಡ)
ಪಲ್ಲವಿ
ಜಗದೋದ್ಧಾರನ ಆಡಿಸಿದಳೆಶೋದೆ
ಅನುಪಲ್ಲವಿ
ಜಗದೋದ್ಧಾರನ ಮಗನೆಂದು ತಿಳಿಯುತ
ಸುಗುಣಾಂತರಂಗನ ಆಡಿಸಿದಳೆಶೋದೆ
ಚರಣಗಳು
ನಿಗಮಕೆ ಸಿಲುಕದ ಅಗಣಿತಮಹಿಮನ
ಮಗುಗಳ ಮಾಣಿಕ್ಯನ ಆಡಿಸಿದಳೆಶೋದೆ ॥ 1 ॥
ಅಣೋರಣೀಯನ ಮಹತೋಮಹೀಯನ
ಅಪ್ರಮೇಯನ ಆಡಿಸಿದಳೆಶೋದೆ ॥ 2 ॥
ಪರಮಪುರುಷನ ಪರವಾಸುದೇವನ
ಪುರಂದರವಿಠಲನ ಆಡಿಸಿದಳೆಶೋದೆ ॥ 3 ॥
ನುಡಿಗಳ ಅರ್ಥ
- ಪಲ್ಲವಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುವ (ಕಾಪಾಡಿ ಮೇಲೆತ್ತುವ) ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಯಶೋದೆ ಮಗುವಾಗಿ ಆಡಿಸಿದಳು.
Yashoda played with, as a mother plays with her baby, the one who lifts up and saves the whole world. - ಅನುಪಲ್ಲವಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುವವನನ್ನು ತನ್ನ ಮಗನೆಂದೇ ತಿಳಿದು, ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಅಂತರಂಗದವನಾದ ರಂಗನನ್ನು (ಅಥವಾ, ಒಳಗಿರುವ ಸದ್ಗುಣಗಳ ರಂಗನನ್ನು) ಯಶೋದೆ ಆಡಿಸಿದಳು.
Taking the saviour of the world to be simply her son, Yashoda played with Ranga, whose heart is full of good qualities (or, the Ranga of good qualities who dwells within). - 1 ವೇದಗಳಿಗೂ (ನಿಗಮ) ಸಿಲುಕದ, ಎಣಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ, ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮಾಣಿಕ್ಯದಂತಿರುವ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಯಶೋದೆ ಆಡಿಸಿದಳು.
Yashoda played with him whom even the Vedas cannot grasp, whose glory is beyond counting, the jewel among children. - 2 ಅಣುವಿಗಿಂತಲೂ ಸಣ್ಣವನಾದ, ಮಹತ್ತಿಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡವನಾದ, ಯಾವ ಅಳತೆಗೂ ಸಿಗದ (ಅಪ್ರಮೇಯ) ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಯಶೋದೆ ಆಡಿಸಿದಳು.
Yashoda played with him who is smaller than the smallest and greater than the greatest, the immeasurable Lord. - 3 ಪರಮಪುರುಷನಾದ, ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾದ ವಾಸುದೇವನಾದ (ಪರವಾಸುದೇವ), ಪುರಂದರವಿಠಲನನ್ನು ಯಶೋದೆ ಆಡಿಸಿದಳು.
Yashoda played with the Supreme Person, the supreme Vasudeva, Purandara Vitthala.
ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಬಗ್ಗೆAbout this hymn
ಪುರಂದರದಾಸರು (ಸುಮಾರು 1484 ರಿಂದ 1564) ಹರಿದಾಸ ಪರಂಪರೆಯ ಹಿರಿಯ ಕೀರ್ತನಕಾರರು. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಪಾಠಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವರು ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಅವರನ್ನು “ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಪಿತಾಮಹ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಅವರ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಅಂಕಿತ “ಪುರಂದರವಿಠಲ”. ಅವರ ಕಾಲದ ವರ್ಷಗಳು ಅಂದಾಜಿನವು.
Purandara Dasa (about 1484 to 1564) is a senior figure among the Haridasas. Tradition calls him the father of Carnatic music, crediting him with the graded lessons that students still learn. His songs carry the ankita “Purandara Viṭhala”. His dates are approximate.
ಹಾಡಿನ ವಿಷಯ ಸರಳ: ಯಶೋದೆ ಮಗುವನ್ನು ಆಡಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲೂ ಆ ಮಗು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ದಾಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ವೇದಗಳಿಗೂ ಸಿಗದವನು, ಅಳತೆ ಇಲ್ಲದವನು, ಪರಮಪುರುಷ. ಎರಡನೆಯ ಚರಣದ “ಅಣೋರಣೀಯನ ಮಹತೋಮಹೀಯನ” ಎಂಬ ಮಾತು ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನ (1.2.20) “ಅಣೋರಣೀಯಾನ್ ಮಹತೋ ಮಹೀಯಾನ್” ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪನಿಷತ್ತು ಆತ್ಮನನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಮಾತನ್ನು ದಾಸರು ತೊಟ್ಟಿಲ ಮಗುವಿಗೆ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ.
The subject is simple: Yashoda plays with her child. Yet in every line the Dasa tells us who the child is: beyond the reach of the Vedas, beyond measure, the Supreme Person. The words “aṇōraṇīyana mahatōmahīyana” in the second charana echo the Katha Upanishad (1.2.20), “aṇor aṇīyān mahato mahīyān”, smaller than the smallest, greater than the greatest. The Dasa takes the Upanishad’s description of the Self and sets it beside a baby in a cradle.
ಈ ಹಾಡನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಪಿ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪ್ರತಿ ರಾಗ ಕಾಪಿ, ತಾಳ ಆದಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬೇರೆ ಹಾಡುಗಾರರು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಎಂ. ಎಸ್. ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರ ಕಾಪಿ ರಾಗದ ಗಾಯನ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಹೊರಗೂ ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಎಂದು ಹಲವರು ನೆನೆಯುತ್ತಾರೆ.
The song is most often sung in raga Kapi. Wikisource gives raga Kapi and Adi tala, though singers do vary. Many remember M. S. Subbulakshmi’s rendering in Kapi as the one that carried the song well beyond Karnataka.
ಹಾಡು ಪಲ್ಲವಿ, ಅನುಪಲ್ಲವಿ ಮತ್ತು ಮೂರು ಚರಣಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಪಾಠಕ್ಕಾಗಿ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ನುಡಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಚರಣಗಳ ಕ್ರಮ ಕನ್ನಡ ನುಡಿ ಪ್ರತಿಯಂತೆ ಇದೆ (ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ “ಮಗುಗಳ ಮಾಣಿಕ್ಯನ” ಸಾಲನ್ನು ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ). ಪಲ್ಲವಿಯ ಕೊನೆಯ ಮಾತನ್ನು ಹಾಡುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ “ಆಡಿಸಿದಳೆಶೋದೆ” ಎಂದು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ “ಆಡಿಸಿದಳೆಶೋದಾ” ಎಂದೂ, ಕನ್ನಡ ನುಡಿ “ಆಡಿಸಿದಳ್ ಯಶೋದಾ” ಎಂದೂ ಕೊಡುತ್ತವೆ.
The song has a pallavi, an anupallavi and three charanas. We collated the text from Kannada Wikisource and kannadanudi.com and follow kannadanudi.com for the order of the charanas (Wikisource places the “magugaḷa māṇikyana” line at the start). For the refrain we print the sung form “āḍisidaḷeśōde”. Wikisource has “āḍisidaḷeśōdā” and kannadanudi.com “āḍisidaḷ yaśōdā”.
ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇವೆ. · Sources: several. Where readings differ, the difference is noted here.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ತೊಟ್ಟಿಲು ತೂಗುತ್ತಿರುವ ಅಜ್ಜಿಗೆ ಆ ಮಗು ಮುಂದೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವಳ ಕೈಯಡಿಯಲ್ಲಿ ತೂಗುವುದು ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ದೇಹ, ಆದರೆ ಅದರೊಳಗೆ ಇನ್ನೂ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳದ ಇಡೀ ಬದುಕು ಅಡಗಿದೆ.
A grandmother rocking a cradle does not know what the child will grow into. What sways under her hand is a small body, and folded inside it is a whole life not yet unfolded.
ಯಶೋದೆಯ ಅಚ್ಚರಿಯೂ ಇದೇ ಬಗೆಯದು. ಅಣುವಿಗಿಂತ ಸಣ್ಣದೂ ಮಹತ್ತಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದೂ ಒಂದೇ ತೊಟ್ಟಿಲಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುತ್ತದೆ. ದಿನವೂ ಕಾಣುವ ಸಣ್ಣ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಈ ಹಾಡು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
Yashoda’s wonder is of the same kind: the smallest and the greatest lie together in one cradle. The song reminds us to notice the great within the small things we see every day.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ