ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಜನ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ರೀತಿ ಬದಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅನೇಕರು ಗಮನಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ನಾವು ಮಾತ್ರ ಅದೇ ಮನುಷ್ಯರೇ ಆಗಿರುತ್ತೇವೆ.
ಆ ಅನುಭವವನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಇಂದ್ರಿಯ, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಮಾತು ಎಂದು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ದೃಢವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ತಾನೀಂದ್ರಿಯಾಣ್ಯವಿಕಲಾನಿ ಮನಸ್ತದೇವ ಸಾ ಬುದ್ಧಿರಪ್ರತಿಹತಾ ವಚನಂ ತದೇವ
ಅರ್ಥೋಷ್ಮಣಾ ವಿರಹಿತಃ ಪುರುಷಃ ಸ ಏವ ಹ್ಯನ್ಯಃ ಕ್ಷಣೇನ ಭವತೀತಿ ವಿಚಿತ್ರಮೇತತ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
तानीन्द्रियाण्यविकलानि मनस्तदेव सा बुद्धिरप्रतिहता वचनं तदेव
अर्थोष्मणा विरहितः पुरुषः स एव ह्यन्यः क्षणेन भवतीति विचित्रमेतत्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
tānīndriyāṇyavikalāni manastadeva sā buddhirapratihatā vacanaṃ tadeva
arthoṣmaṇā virahitaḥ puruṣaḥ sa eva hyanyaḥ kṣaṇena bhavatīti vicitrametat
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ತಾನೀಂದ್ರಿಯಾಣ್ಯವಿಕಲಾನಿ (तानीन्द्रियाण्यविकलानि, tānīndriyāṇyavikalāni) = ಅವೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಕುಂದಿಲ್ಲದವು (ತಾನಿ ಇಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಅವಿಕಲಾನಿ) (the same senses, unimpaired)
- ಮನಸ್ತದೇವ (मनस्तदेव, manastadeva) = ಮನಸ್ಸೂ ಅದೇ (ಮನಃ ತತ್ ಏವ) (the mind is the same)
- ಸಾ (सा, sā) = ಆ (that)
- ಬುದ್ಧಿರಪ್ರತಿಹತಾ (बुद्धिरप्रतिहता, buddhirapratihatā) = ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದ ಬುದ್ಧಿ (ಬುದ್ಧಿಃ ಅಪ್ರತಿಹತಾ) (intellect, unobstructed)
- ವಚನಂ (वचनं, vacanaṃ) = ಮಾತು (speech)
- ತದೇವ (तदेव, tadeva) = ಅದೇ (ತತ್ ಏವ) (the very same)
- ಅರ್ಥೋಷ್ಮಣಾ (अर्थोष्मणा, arthoṣmaṇā) = ಹಣದ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಬಲದಿಂದ (ಅರ್ಥ ಊಷ್ಮಣಾ) (by the warmth of wealth)
- ವಿರಹಿತಃ (विरहितः, virahitaḥ) = ದೂರವಾದವನು (deprived)
- ಪುರುಷಃ (पुरुषः, puruṣaḥ) = ಮನುಷ್ಯ (the man)
- ಸ ಏವ (स एव, sa eva) = ಅವನೇ (he himself)
- ಹ್ಯನ್ಯಃ (ह्यन्यः, hyanyaḥ) = ಬೇರೆಯವನೇ (ಹಿ ಅನ್ಯಃ) (indeed another)
- ಕ್ಷಣೇನ (क्षणेन, kṣaṇena) = ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ (in a moment)
- ಭವತೀತಿ (भवतीति, bhavatīti) = ಆಗುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುವುದು (ಭವತಿ ಇತಿ) (that he becomes)
- ವಿಚಿತ್ರಮೇತತ್ (विचित्रमेतत्, vicitrametat) = ಇದು ವಿಚಿತ್ರ (ವಿಚಿತ್ರಂ ಏತತ್) (this is strange)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಅವೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಕುಂದಿಲ್ಲದವು. ಮನಸ್ಸೂ ಅದೇ. ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲದ ಅದೇ ಬುದ್ಧಿ, ಅದೇ ಮಾತು. ಆದರೂ ಹಣದ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಬಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅದೇ ಮನುಷ್ಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯವನೇ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಇದು ವಿಚಿತ್ರ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The same senses, unimpaired. The same mind. The same unobstructed intellect, the same speech. And yet the very same man, deprived of the warmth of wealth, becomes another man in a moment. How strange.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಅರ್ಥೋಷ್ಮಣಾ ಎಂದರೆ ಹಣದ ಬೆಚ್ಚನೆ. ಹಣ ಇದ್ದಾಗ ಜನ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಾರೆ, ಹೋದಾಗ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಭಾವ ಈ ಒಂದು ಪದದಲ್ಲಿ ಇದೆ.
Arthoshmana means the warmth of wealth. The feeling that people come close when money is there and turn cold when it goes sits in this one word.
ಭರ್ತೃಹರಿಯ ನೀತಿಶತಕದಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಹೋಲುವ ಶ್ಲೋಕ ಇದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಪಾಠ ಈ ಪುಸ್ತಕದ್ದು, ಅಲ್ಲಿನ ಪಾಠದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆಯಾಗಿರಬಹುದು.
A very similar verse is widely said to appear in the Nitishataka of Bhartrihari. The reading here is this book’s own and may differ a little from the one there.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 65. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 65. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹುದ್ದೆ ಅಥವಾ ಹಣ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಜನ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡುವ ರೀತಿ ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಮೊದಲೇ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ನೊಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ನಮ್ಮ ಬೆಲೆ ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
The verse reminds us in advance that once position or money is gone, people look at us differently. Instead of being hurt, we can ask where our worth really lies.
ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ, ನಾವೂ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಅವರ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ ಎಂದು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯ ನಿವೃತ್ತನಾದ ಮರುದಿನ ಅವನ ಜ್ಞಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
On the other side, the verse asks whether we measure anyone only by position. A senior physician’s knowledge is not smaller the day after he retires.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ