ಹೊಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ರೈತ, ದೂರದೂರಿಗೆ ಹೊರಡುವ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಸೈನಿಕ. ಇವರೆಲ್ಲ ಬದುಕಿಗಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದೇ ನಾವು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.
ಆದರೆ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅವರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಇರುವುದು ಲೋಭ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಉದ್ದನೆಯ ಪದ್ಯ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಯದ್ದುರ್ಗಾಟವೀಮಟಂತಿ ವಿಕಟಂ ಕ್ರಾಮಂತಿ ದೇಶಾಂತರಂ ಗಾಹಂತೇ ಗಹನಂ ಸಮುದ್ರಮಥನಕ್ಲೇಶಂ ಕೃಷಿಂ ಕುರ್ವತೇ
ಸೇವಂತೇ ಕೃಪಣಂ ಪತಿಂ ಗದಘಟಾಸಂಘಟ್ಟದುಃಸಂಚರಂ ಸರ್ಪಂತಿ ಪ್ರಧನಂ ಧನಾಂಧಿತಧಿಯಸ್ತಲ್ಲೋಭವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
यद्दुर्गाटवीमटन्ति विकटं क्रामन्ति देशान्तरं गाहन्ते गहनं समुद्रमथनक्लेशं कृषिं कुर्वते
सेवन्ते कृपणं पतिं गदघटासंघट्टदुःसंचरं सर्पन्ति प्रधनं धनान्धितधियस्तल्लोभविस्फूर्जितम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
yaddurgāṭavīmaṭanti vikaṭaṃ krāmanti deśāntaraṃ gāhante gahanaṃ samudramathanakleśaṃ kṛṣiṃ kurvate
sevante kṛpaṇaṃ patiṃ gadaghaṭāsaṃghaṭṭaduḥsaṃcaraṃ sarpanti pradhanaṃ dhanāndhitadhiyastallobhavisphūrjitam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯದ್ದುರ್ಗಾಟವೀಮಟಂತಿ (यद्दुर्गाटवीमटन्ति, yaddurgāṭavīmaṭanti) = ಯಾವ ದುರ್ಗಮ ಕಾಡನ್ನು ಅಲೆಯುತ್ತಾರೋ [ಯತ್ + ದುರ್ಗ + ಅಟವೀಮ್ + ಅಟಂತಿ] (that they roam through the hard forest)
- ವಿಕಟಂ (विकटं, vikaṭaṃ) = ಭಯಂಕರವಾದ (fearsome)
- ಕ್ರಾಮಂತಿ (क्रामन्ति, krāmanti) = ದಾಟುತ್ತಾರೆ (they cross)
- ದೇಶಾಂತರಂ (देशान्तरं, deśāntaraṃ) = ಬೇರೆ ದೇಶಕ್ಕೆ (to another land)
- ಗಾಹಂತೇ (गाहन्ते, gāhante) = ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ (they plunge into)
- ಗಹನಂ (गहनं, gahanaṃ) = ಆಳವಾದ (the deep)
- ಸಮುದ್ರಮಥನಕ್ಲೇಶಂ (समुद्रमथनक्लेशं, samudramathanakleśaṃ) = ಸಮುದ್ರ ಮಥನದಂತಹ ಶ್ರಮ (the toil like churning the ocean)
- ಕೃಷಿಂ (कृषिं, kṛṣiṃ) = ಬೇಸಾಯ (farming)
- ಕುರ್ವತೇ (कुर्वते, kurvate) = ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (they do)
- ಸೇವಂತೇ (सेवन्ते, sevante) = ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (they serve)
- ಕೃಪಣಂ (कृपणं, kṛpaṇaṃ) = ಜಿಪುಣನಾದ (miserly)
- ಪತಿಂ (पतिं, patiṃ) = ಒಡೆಯನನ್ನು (the master)
- ಗದಘಟಾಸಂಘಟ್ಟದುಃಸಂಚರಂ (गदघटासंघट्टदुःसंचरं, gadaghaṭāsaṃghaṭṭaduḥsaṃcaraṃ) = ಗದೆಗಳ ಗುಂಪಿನ ನೂಕುನುಗ್ಗಲಿನಿಂದ ಸುಳಿಯಲು ಕಷ್ಟವಾದ (hard to approach for the crush of a cluster of maces)
- ಸರ್ಪಂತಿ (सर्पन्ति, sarpanti) = ನುಗ್ಗುತ್ತಾರೆ (they creep forward)
- ಪ್ರಧನಂ (प्रधनं, pradhanaṃ) = ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ (into battle)
- ಧನಾಂಧಿತಧಿಯಸ್ತಲ್ಲೋಭವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತಮ್ (धनान्धितधियस्तल्लोभविस्फूर्जितम्, dhanāndhitadhiyastallobhavisphūrjitam) = ಹಣದಿಂದ ಕುರುಡಾದ ಬುದ್ಧಿಯವರು, ಅದು ಲೋಭದ ವಿಜೃಂಭಣೆ [ಧನಾಂಧಿತಧಿಯಃ + ತತ್ + ಲೋಭವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತಮ್] (those whose minds are blinded by wealth, that is the display of greed)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹಣದ ಆಸೆಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಕುರುಡಾದವರು ಭಯಂಕರ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಾರೆ, ದೂರದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಆಳವಾದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ಕಠಿಣ ಶ್ರಮದ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜಿಪುಣನಾದ ಒಡೆಯನ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಾರೆ. ಇದೆಲ್ಲ ಲೋಭದ ವಿಜೃಂಭಣೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Men whose minds are blinded by wealth roam through fearsome forests, cross into distant lands, plunge into the deep sea, and take up farming, a toil hard as churning the ocean. They serve a miserly master and push forward into battle. All this is the display of greed.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರು ಬಗೆಯ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಕೊನೆಯ ಮೂರು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲದ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಈ ತಿರುವೇ ಶ್ಲೋಕದ ಚುರುಕು. ವಿಸ್ಫೂರ್ಜಿತ ಎಂದರೆ ಗರ್ಜಿಸುವ ವಿಜೃಂಭಣೆ ಅಥವಾ ವಿಲಾಸ ಎಂದು ಪುಸ್ತಕದ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
The verse lists six kinds of hardship in one sentence and gives their cause only in the last few words. That held back turn is its sting. The book’s footnote glosses vispurjita as a display or play.
ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಗದಘಟಾ ಎಂಬ ಪದ ಇದೆ. ಗದ ಎಂದರೆ ಗದೆ ಅಥವಾ ರೋಗ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರಬಹುದು. ಈ ಪದದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಮಥನಕ್ಲೇಶ ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛದ ವಿಂಗಡಣೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ. ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಒಟ್ಟು ಅರ್ಥ ಮಾತ್ರ ಖಚಿತ.
The print has the word gadaghata here. Gada may mean a mace or a disease. The sense of this word and the division of the phrase samudramathanaklesha are slightly uncertain. We follow the printed reading, and only the overall sense is certain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 69. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 69. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ದುಡಿಯುವುದೇ ಲೋಭ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸಂಸಾರ ನಡೆಸಲು ಮಾಡುವ ಶ್ರಮ ಬೇರೆ, ಹಣವೇ ಗುರಿಯಾಗಿ ಬುದ್ಧಿ ಕುರುಡಾದ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವ ಶ್ರಮ ಬೇರೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥ.
The verse does not call earning itself greed. Toil to keep a household going is one thing, and toil done after wealth has become the only aim and the mind has gone blind is another.
ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಿಗಳನ್ನು, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಇದು ಯಾರಿಗಾಗಿ ಎಂದು ಒಮ್ಮೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡುವ ಉಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಶ್ನೆ.
When we accept night shifts and extra work one after another, asking once who this is for is the useful question this verse offers.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ