ಕರ್ಪೂರಾದಪಿ ಕೇತಕಾದಪಿ: ಏಳು ಬಿಳುಪುಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಕೀರ್ತಿ

ಒಗೆದ ಬಟ್ಟೆ ಎಷ್ಟು ಬಿಳಿ ಎಂದು ಹೇಳಲು ನಾವು ಹಾಲು, ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಹಿಮ ಎಂದೆಲ್ಲ ಹೋಲಿಕೆ ಹುಡುಕುತ್ತೇವೆ.

ಈ ಪದ್ಯದ ಕವಿ ಅಂತಹ ಏಳು ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ, ರಾಜನ ಕೀರ್ತಿ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಕೀರ್ತಿವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 43 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, Fame and Renown, verse 43

ವಿಷಯ: ಬಿಳುಪಿನ ಪಟ್ಟಿ · A catalogue of whites outdone

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕರ್ಪೂರಾದಪಿ ಕೇತಕಾದಪಿ ದಲತ್ಕುಂದಾದಪಿ ಸ್ವರ್ಣದೀಕಲ್ಲೋಲಾದಪಿ ಕೈರವಾದಪಿ ಚಲತ್ಕಾಂತಾದೃಗಂತಾದಪಿ
ದೂರೋನ್ಮುಕ್ತಕಲಂಕಶಂಕರಶಿರಃಶೀತಾಂಶುಖಂಡಾದಪಿ ಶ್ವೇತಾಭಿಸ್ತವ ಕೀರ್ತಿಭಿರ್ಧವಲಿತಾ ಸಪ್ತಾರ್ಣವಾ ಮೇದಿನೀ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

कर्पूरादपि केतकादपि दलत्कुन्दादपि स्वर्णदीकल्लोलादपि कैरवादपि चलत्कान्तादृगन्तादपि
दूरोन्मुक्तकलङ्कशंकरशिरःशीतांशुखण्डादपि श्वेताभिस्तव कीर्तिभिर्धवलिता सप्तार्णवा मेदिनी

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

karpūrādapi ketakādapi dalatkundādapi svarṇadīkallolādapi kairavādapi calatkāntādṛgantādapi
dūronmuktakalaṅkaśaṃkaraśiraḥśītāṃśukhaṇḍādapi śvetābhistava kīrtibhirdhavalitā saptārṇavā medinī

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಕರ್ಪೂರಾದಪಿ (कर्पूरादपि, karpūrādapi) = ಕರ್ಪೂರಕ್ಕಿಂತಲೂ (ಕರ್ಪೂರಾತ್ + ಅಪಿ) (than camphor even)
ಕೇತಕಾದಪಿ (केतकादपि, ketakādapi) = ಕೇದಗೆಗಿಂತಲೂ (than the ketaki flower even)
ದಲತ್ಕುಂದಾದಪಿ (दलत्कुन्दादपि, dalatkundādapi) = ಅರಳುತ್ತಿರುವ ಕುಂದ ಮಲ್ಲಿಗೆಗಿಂತಲೂ (than jasmine in bloom even)
ಸ್ವರ್ಣದೀಕಲ್ಲೋಲಾದಪಿ (स्वर्णदीकल्लोलादपि, svarṇadīkallolādapi) = ಸ್ವರ್ಗಗಂಗೆಯ ಅಲೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ (than the waves of the heavenly river even)
ಕೈರವಾದಪಿ (कैरवादपि, kairavādapi) = ಬಿಳಿ ನೈದಿಲೆಗಿಂತಲೂ (than the white night-lotus even)
ಚಲತ್ಕಾಂತಾದೃಗಂತಾದಪಿ (चलत्कान्तादृगन्तादपि, calatkāntādṛgantādapi) = ಚಲಿಸುವ ಪ್ರಿಯೆಯ ಕಣ್ಣಂಚಿಗಿಂತಲೂ (than the corner of a moving beloved’s eye even)
ದೂರೋನ್ಮುಕ್ತಕಲಂಕಶಂಕರಶಿರಃಶೀತಾಂಶುಖಂಡಾದಪಿ (दूरोन्मुक्तकलङ्कशंकरशिरःशीतांशुखण्डादपि, dūronmuktakalaṅkaśaṃkaraśiraḥśītāṃśukhaṇḍādapi) = ಕಳಂಕವನ್ನು ದೂರ ಬಿಟ್ಟ, ಶಿವನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಚಂದ್ರಖಂಡಕ್ಕಿಂತಲೂ (than the sliver of moon on Shiva’s head, its stain cast far off, even)
ಶ್ವೇತಾಭಿಸ್ತವ (श्वेताभिस्तव, śvetābhistava) = ಬಿಳಿಯಾದ ನಿನ್ನ (ಶ್ವೇತಾಭಿಃ + ತವ) (your white)
ಕೀರ್ತಿಭಿರ್ಧವಲಿತಾ (कीर्तिभिर्धवलिता, kīrtibhirdhavalitā) = ಕೀರ್ತಿಗಳಿಂದ ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿದೆ (ಕೀರ್ತಿಭಿಃ + ಧವಲಿತಾ) (is whitened by the fames)
ಸಪ್ತಾರ್ಣವಾ (सप्तार्णवा, saptārṇavā) = ಏಳು ಸಾಗರಗಳುಳ್ಳ (with its seven seas)
ಮೇದಿನೀ (मेदिनी, medinī) = ಭೂಮಿ (the earth)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಕರ್ಪೂರಕ್ಕಿಂತ, ಕೇದಗೆಗಿಂತ, ಅರಳಿದ ಕುಂದ ಮಲ್ಲಿಗೆಗಿಂತ, ಗಂಗೆಯ ಅಲೆಗಳಿಗಿಂತ, ಬಿಳಿ ನೈದಿಲೆಗಿಂತ, ಚಲಿಸುವ ಪ್ರಿಯೆಯ ಕಣ್ಣಂಚಿಗಿಂತ ಮತ್ತು ಕಳಂಕ ಕಳೆದ ಶಿವನ ತಲೆಯ ಚಂದ್ರಖಂಡಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬಿಳಿಯಾದ ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಗಳಿಂದ ಏಳು ಸಾಗರಗಳ ಈ ಭೂಮಿ ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Whiter than camphor, than the ketaki, than jasmine in bloom, than the waves of the heavenly river, than the white night-lotus, than the corner of a moving beloved’s eye, and than the sliver of moon on Shiva’s head with its stain cast off, your fames have whitened this earth with its seven seas.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಕೇತಕ ಎಂದರೆ ಕೇದಗೆ, ಕುಂದ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಬಿಳಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಕೈರವ ಎಂದರೆ ರಾತ್ರಿ ಅರಳುವ ಬಿಳಿ ನೈದಿಲೆ. ಏಳು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಹೇಳಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೀರ್ತಿ ಬಿಳಿ ಎನ್ನುವ ರೀತಿಗೆ ವ್ಯತಿರೇಕ ಎನ್ನಬಹುದು.

Ketaka is the pandanus flower, kunda a kind of white jasmine, and kairava the white lily that opens at night. Naming seven things in a row and saying fame is whiter than each can be called vyatireka, the figure of surpassing.

ಕೀರ್ತಿ ಬಿಳಿ ಎಂಬುದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದ ರೂಢಿ. ಚಂದ್ರನೂ ಶಿವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಳಂಕ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗಲೇ ಇಷ್ಟು ಬಿಳಿ ಎನ್ನುವುದು ಕವಿಯ ಚುರುಕಾದ ಕಲ್ಪನೆ.

That fame is white is a convention of Sanskrit poetry. That even the moon is only this white once it has lost its stain on Shiva’s head is the poet’s sharp touch.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳ ಮೇಲಿನ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಮಸುಕಾಗಿವೆ. ಶಂಕರ ಮತ್ತು ಶೀತಾಂಶು ಪದಗಳ ಅನುಸ್ವಾರ ರೂಪವನ್ನು ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ, ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.

In the printed book the dots above the letters are faint. We have kept the anusvara spelling of the words for Shankara and for the moon as in the book, and that may be slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 136. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 136. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಯಾವುದನ್ನೇ ಅಳೆಯುವಾಗ ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಏನನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವೂ ಆಗಬಹುದು, ನಿರಾಸೆಯೂ ಆಗಬಹುದು.

What we pick to compare against shows our own yardstick. Comparing a student’s work with the very best can be encouragement or discouragement.

ಒಂದೇ ಗುಣವನ್ನು ಏಳು ಬಾರಿ ಹೇಳುವ ಈ ಹೊಗಳಿಕೆ ಇಂದಿನ ಕಿವಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅತಿ ಎನಿಸಬಹುದು. ಆದರೂ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಈ ಬಗೆಯ ಕಾವ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ.

Praise that states one quality seven times may sound a little much to a modern ear. Yet exaggeration is a tradition of this kind of poetry.