ದೇವ ತ್ವದ್ಯಶಸಾ ಸದಾ: ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಆರು ನೋಟಗಳು

ಜನನಿಬಿಡ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮವರನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೀರಾ. ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ, ಅಳುಕು ಮತ್ತು ಆತುರ ಎಲ್ಲವೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವವಳು ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ. ಅವಳ ನೋಟದ ಆರು ಭಾವಗಳನ್ನು ಕವಿ ಸಾಲಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಕೀರ್ತಿವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 44 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, Fame and Renown, verse 44

ವಿಷಯ: ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಹುಡುಕಾಟದ ನೋಟ · Lakshmi’s searching glances

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ದೇವ ತ್ವದ್ಯಶಸಾ ಸದಾ ಸುಮಹಸಾ ಗೀರ್ವಾಣವೃಂದೇಽಖಿಲೇ ಶಂಭೋರ್ಭಾವಮವಾಪಿತೇ ತು ಸಹಸಾ ಯತ್ಕೌತುಕಮ್ ತಚ್ಛೃಣು
ಸಾಕೂತಾಃ ಸಕುತೂಹಲಾಃ ಸಚಕಿತಾಃ ಸೋತ್ಕಂಠಿತಾಃ ಸಾದ್ಭುತಾಃ ಸಾಶಂಕಾಶ್ಚ ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ಮಧುರಿಪೌ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ ದೃಶಃ ಪಾತಿತಾಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

देव त्वद्यशसा सदा सुमहसा गीर्वाणवृन्देऽखिले शम्भोर्भावमवापिते तु सहसा यत्कौतुकम् तच्छृणु
साकूताः सकुतूहलाः सचकिताः सोत्कण्ठिताः साद्भुताः साशङ्काश्च मुहुर्मुहुर्मधुरिपौ लक्ष्म्या दृशः पातिताः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

deva tvadyaśasā sadā sumahasā gīrvāṇavṛnde’khile śambhorbhāvamavāpite tu sahasā yatkautukam tacchṛṇu
sākūtāḥ sakutūhalāḥ sacakitāḥ sotkaṇṭhitāḥ sādbhutāḥ sāśaṅkāśca muhurmuhurmadhuripau lakṣmyā dṛśaḥ pātitāḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ದೇವ (देव, deva) = ಅರಸನೇ (O lord)
ತ್ವದ್ಯಶಸಾ (त्वद्यशसा, tvadyaśasā) = ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ (ತ್ವತ್ + ಯಶಸಾ) (by your fame)
ಸದಾ (सदा, sadā) = ಯಾವಾಗಲೂ (always)
ಸುಮಹಸಾ (सुमहसा, sumahasā) = ಒಳ್ಳೆಯ ತೇಜಸ್ಸಿನ (of fine radiance)
ಗೀರ್ವಾಣವೃಂದೇಽಖಿಲೇ (गीर्वाणवृन्देऽखिले, gīrvāṇavṛnde’khile) = ದೇವತೆಗಳ ಸಮೂಹವೆಲ್ಲ (ಗೀರ್ವಾಣವೃಂದೇ + ಅಖಿಲೇ) (when the whole company of gods)
ಶಂಭೋರ್ಭಾವಮವಾಪಿತೇ (शम्भोर्भावमवापिते, śambhorbhāvamavāpite) = ಶಿವನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಾಗ (ಶಂಭೋಃ + ಭಾವಮ್ + ಅವಾಪಿತೇ) (had been brought to Shiva’s state)
ತು (तु, tu) = ಆದರೆ (but)
ಸಹಸಾ (सहसा, sahasā) = ಥಟ್ಟನೆ (suddenly)
ಯತ್ಕೌತುಕಮ್ (यत्कौतुकम्, yatkautukam) = ಯಾವ ವಿಚಿತ್ರ (what wonder)
ತಚ್ಛೃಣು (तच्छृणु, tacchṛṇu) = ಅದನ್ನು ಕೇಳು (ತತ್ + ಶೃಣು) (hear that)
ಸಾಕೂತಾಃ (साकूताः, sākūtāḥ) = ಗುಟ್ಟಿನ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ (full of hidden intent)
ಸಕುತೂಹಲಾಃ (सकुतूहलाः, sakutūhalāḥ) = ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ (full of curiosity)
ಸಚಕಿತಾಃ (सचकिताः, sacakitāḥ) = ಬೆರಗಾದ (startled)
ಸೋತ್ಕಂಠಿತಾಃ (सोत्कण्ठिताः, sotkaṇṭhitāḥ) = ಹಂಬಲದಿಂದ ಕೂಡಿದ (full of longing)
ಸಾದ್ಭುತಾಃ (साद्भुताः, sādbhutāḥ) = ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ (full of wonder)
ಸಾಶಂಕಾಶ್ಚ (साशङ्काश्च, sāśaṅkāśca) = ಮತ್ತು ಸಂದೇಹದಿಂದ ಕೂಡಿದ (ಸಾಶಂಕಾಃ + ಚ) (and full of doubt)
ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ಮಧುರಿಪೌ (मुहुर्मुहुर्मधुरिपौ, muhurmuhurmadhuripau) = ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೇಲೆ (ಮುಹುಃ + ಮುಹುಃ + ಮಧುರಿಪೌ) (again and again, on Vishnu)
ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಾ (लक्ष्म्या, lakṣmyā) = ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಿಂದ (by Lakshmi)
ದೃಶಃ (दृशः, dṛśaḥ) = ನೋಟಗಳು (glances)
ಪಾತಿತಾಃ (पातिताः, pātitāḥ) = ಹರಿಸಿದ (were cast)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಅರಸನೇ, ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಸಮೂಹವೆಲ್ಲ ಥಟ್ಟನೆ ಶಿವನ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದಾಗ ಏನು ವಿಚಿತ್ರ ನಡೆಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಗುಟ್ಟಿನ ಉದ್ದೇಶ, ಕುತೂಹಲ, ಬೆರಗು, ಹಂಬಲ, ಆಶ್ಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂದೇಹದಿಂದ ಕೂಡಿದ ತನ್ನ ನೋಟಗಳನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹರಿಸಿದಳು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O lord, hear the wonder that happened when your fame had suddenly brought the whole company of gods to the state of Shiva. Lakshmi cast her glances again and again at Vishnu, glances full of hidden intent, curiosity, alarm, longing, wonder and doubt.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಮಧುರಿಪು ಎಂದರೆ ಮಧು ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನ ಶತ್ರು, ಅಂದರೆ ವಿಷ್ಣು. ಶಿವನನ್ನು ಬಿಳಿಯ ದೇವರೆಂದು ಕಾವ್ಯ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೀರ್ತಿ ಹರಡಿದಾಗ ವಿಷ್ಣುವೂ ಶಿವನಂತೆ ಬಿಳಿಯಾದ ಎಂಬುದು ಪದ್ಯ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳದೆ ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಭಾವ, ಅದನ್ನು ಹೀಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.

Madhuripu means the enemy of the demon Madhu, that is Vishnu. Poetry pictures Shiva as the white god. That Vishnu too turned white like Shiva once the fame spread is what the verse leaves unsaid, and we have read it that way.

ಸಾಕೂತ, ಸಕುತೂಹಲ, ಸಚಕಿತ, ಸೋತ್ಕಂಠಿತ, ಸಾದ್ಭುತ, ಸಾಶಂಕ ಎಂಬ ಆರು ವಿಶೇಷಣಗಳು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹತ್ತಿರದ ಅರ್ಥದ ಪದಗಳು, ಹಾಗಾಗಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಹತ್ತಿರದ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದೇವೆ.

The six adjectives, sakuta, sakutuhala, sachakita, sotkanthita, sadbhuta and sashanka, come one after another. Their senses lie close together, so we have used the nearest Kannada word for each.

ಪದ್ಯದ ಮೊದಲ ಸಾಲು ಕೇಳುಗನಿಗೆ ಕುತೂಹಲ ಹುಟ್ಟಿಸಿ ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಈ ವರ್ಗದ ಪದ್ಯಗಳ ಚಾತುರ್ಯ.

The first line stirs the listener’s curiosity and the second opens a single scene. Telling praise as a small story is the craft of verses of this kind.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 136. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 136. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ರೋಗಿಯ ನೋಟವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಕಲಿಸುವುದು ಬೋಧನೆಯ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗ. ಒಂದೇ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಅಳುಕು, ಆತುರ ಮತ್ತು ಭರವಸೆ ಕಾಣಬಲ್ಲವು.

Teaching students to notice a patient’s gaze is an important part of teaching. In one look, unease, hurry and hope can all show.

ಹಲವು ಭಾವಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕ ಒಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳಗೇನಿದೆ ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮಗೇ ಏನನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೆಸರು ಕೊಟ್ಟು ನೋಡುವುದೂ ಅಂಥದ್ದೇ ಅಭ್ಯಾಸ.

Naming several feelings side by side makes the picture of what lies within clearer. Putting a name to what we ourselves are feeling is a similar habit.