ಕಿಂ ಶೀತಾಂಶುಮರೀಚಯಃ: ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ದೇವಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಂದೇಹ

ದೂರದಲ್ಲಿ ಏನೋ ಬಿಳಿಯಾಗಿ ಮಿನುಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದು ಮಂಜೋ, ಹಾಲೋ, ಹತ್ತಿಯೋ ಎಂದು ನಾವು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಯೋಚಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆ ಗೊಂದಲ ದೇವಲೋಕದ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಅವರು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು ಒಬ್ಬ ರಾಜನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು. ಇದೊಂದು ಸಂದೇಹ ಎಂಬ ಅಲಂಕಾರದ ಶ್ಲೋಕ, ಅಂದರೆ ಕವಿ ಉತ್ತರ ಹೇಳದೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೇ ಸಾಲಾಗಿ ಇಡುತ್ತಾನೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಕೀರ್ತಿವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 45 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, Fame and Renown, verse 45

ವಿಷಯ: ಕೀರ್ತಿಯ ಬಿಳುಪಿನ ಸಂದೇಹ · The doubt over fame’s whiteness

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕಿಂ ಶೀತಾಂಶುಮರೀಚಯಃ ಕಿಮು ಸುರಸ್ರೋತಸ್ವಿನೀವೀಚಯಃ ಕಿಂವಾ ಕೇತಕಸೂಚಯಃ ಕಿಮಥವಾ ಚಂದ್ರೋಪಲಾನಾಂ ಚಯಃ
ಇತ್ಥಂ ಜಾತಕುತೂಹಲಾಭಿರಭಿತಃ ಸಾನಂದಮಾಲೋಕಿತಾಃ ಕಾಂತಾಭಿಸ್ತ್ರಿದಿವೌಕಸಾಂ ದಿಶಿ ದಿಶಿ ಕ್ರೀಡಂತಿ ಯತ್ಕೀರ್ತಯಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

किं शीतांशुमरीचयः किमु सुरस्रोतस्विनीवीचयः किंवा केतकसूचयः किमथवा चन्द्रोपलानां चयः
इत्थं जातकुतूहलाभिरभितः सानन्दमालोकिताः कान्ताभिस्त्रिदिवौकसां दिशि दिशि क्रीडन्ति यत्कीर्तयः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

kiṃ śītāṃśumarīcayaḥ kimu surasrotasvinīvīcayaḥ kiṃvā ketakasūcayaḥ kimathavā candropalānāṃ cayaḥ
itthaṃ jātakutūhalābhirabhitaḥ sānandamālokitāḥ kāntābhistridivaukasāṃ diśi diśi krīḍanti yatkīrtayaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಕಿಂ (किं, kiṃ) = ಏನು, ಇವೇನು (what, are these)
ಶೀತಾಂಶುಮರೀಚಯಃ (शीतांशुमरीचयः, śītāṃśumarīcayaḥ) = ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳು (ಶೀತಾಂಶು ಎಂದರೆ ತಂಪಾದ ಕಿರಣಗಳ ಚಂದ್ರ) (the rays of the moon (the cool-rayed one))
ಕಿಮು (किमु, kimu) = ಅಥವಾ ಏನು (or are they)
ಸುರಸ್ರೋತಸ್ವಿನೀವೀಚಯಃ (सुरस्रोतस्विनीवीचयः, surasrotasvinīvīcayaḥ) = ದೇವನದಿಯಾದ ಗಂಗೆಯ ಅಲೆಗಳು (the waves of the heavenly river, the Ganga)
ಕಿಂವಾ (किंवा, kiṃvā) = ಇಲ್ಲವೇ (or else)
ಕೇತಕಸೂಚಯಃ (केतकसूचयः, ketakasūcayaḥ) = ಕೇದಗೆ ಹೂವಿನ ಮೊನಚಾದ ಎಸಳುಗಳು (the pointed petals of the ketaka flower)
ಕಿಮಥವಾ (किमथवा, kimathavā) = ಅಥವಾ ಇನ್ನೇನು (or what else)
ಚಂದ್ರೋಪಲಾನಾಂ ಚಯಃ (चन्द्रोपलानां चयः, candropalānāṃ cayaḥ) = ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಮಣಿಗಳ ರಾಶಿ (a heap of moonstones)
ಇತ್ಥಂ (इत्थं, itthaṃ) = ಹೀಗೆ (in this way)
ಜಾತಕುತೂಹಲಾಭಿರಭಿತಃ (जातकुतूहलाभिरभितः, jātakutūhalābhirabhitaḥ) = ಕುತೂಹಲ ಹುಟ್ಟಿದವರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ (ಜಾತಕುತೂಹಲಾಭಿಃ + ಅಭಿತಃ) (by those whose curiosity was roused, on every side)
ಸಾನಂದಮಾಲೋಕಿತಾಃ (सानन्दमालोकिताः, sānandamālokitāḥ) = ಆನಂದದಿಂದ ನೋಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವು (ಸಾನಂದಂ + ಆಲೋಕಿತಾಃ) (looked upon with delight)
ಕಾಂತಾಭಿಸ್ತ್ರಿದಿವೌಕಸಾಂ (कान्ताभिस्त्रिदिवौकसां, kāntābhistridivaukasāṃ) = ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಿಯೆಯರಿಂದ (ಕಾಂತಾಭಿಃ + ತ್ರಿದಿವೌಕಸಾಂ) (by the beloved women of the gods)
ದಿಶಿ ದಿಶಿ (दिशि दिशि, diśi diśi) = ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯೂ (in every direction)
ಕ್ರೀಡಂತಿ (क्रीडन्ति, krīḍanti) = ಆಡುತ್ತಿವೆ (are playing)
ಯತ್ಕೀರ್ತಯಃ (यत्कीर्तयः, yatkīrtayaḥ) = ಯಾರ ಕೀರ್ತಿಗಳು (whose renown, in its many forms)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಯಾರ ಕೀರ್ತಿಗಳು ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯೂ ಆಡುತ್ತಿವೆಯೋ, ಅವು ಚಂದ್ರನ ಕಿರಣಗಳೇ, ಗಂಗೆಯ ಅಲೆಗಳೇ, ಕೇದಗೆಯ ಎಸಳುಗಳೇ, ಇಲ್ಲವೇ ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಮಣಿಗಳ ರಾಶಿಯೇ ಎಂದು ಕುತೂಹಲಗೊಂಡ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಿಯೆಯರ ಆನಂದದ ನೋಟಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಒಳಗಾಗಿವೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The fames of that king sport in every direction. The wives of the gods, their curiosity roused, look at them gladly from all sides and ask: are these moonbeams, or the waves of the heavenly Ganga, or the petals of the ketaka flower, or else a heap of moonstones?

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಸಂದೇಹಾಲಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಒಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ತಿಳಿಯುವ ಗೊಂದಲವನ್ನೇ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ರೂಪವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಕೀರ್ತಿ ಎಷ್ಟು ಬಿಳಿ ಎಂದರೆ ನೋಡುವವರಿಗೇ ಅದು ಬೇರೆ ಬಿಳಿ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.

In the figure called doubt, the poet turns the confusion of mistaking one thing for another into praise. The fame is so white that the onlookers cannot tell it from other white things.

ಸಂಸ್ಕೃತ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಳಿಯದೆಂದು, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಅಥವಾ ಹಾಲಿನಂತೆ ಹರಡುತ್ತದೆಂದು ವರ್ಣಿಸುವುದು ರೂಢಿ. ಇಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ ಎಂಬ ಪದ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿದೆ. ಅಂದರೆ ಹಲವು ಹೊಳೆಯುವ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ದಿಕ್ಕುದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹರಡಿದೆ ಎಂಬ ಚಿತ್ರ.

In the Sanskrit tradition fame is conventionally white and spreading like the moon or milk. Here the word for fame is plural, so the picture is of many shining forms spread in every direction.

ಶ್ಲೋಕದ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಗಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರ ಕೀರ್ತಿ ಎಂಬ ಪದ ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ಅಚ್ಚಾದ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಶೀತಾಂಶು ಪದವನ್ನು ಅನುಸ್ವಾರದೊಂದಿಗೆ ಬರೆದಂತಿದೆ, ಅದರಂತೆ ನಾವು ಪಾಠವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅಚ್ಚಿನ ಬಿಂದುಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಸುಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಓದು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.

The two lines do not name the person praised, only the word whose fame. On the printed page the word for the moon seems to be written with an anusvara and we have corrected the reading to match. The dots of the print are a little faint, so this reading may be slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 136. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 136. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಏನೋ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡಾಗ ಅದು ಯಾವುದು ಎಂದು ಕೇಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ. ಪರೀಕ್ಷಾ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ನೆರಳು ಏನೆಂದು ವೈದ್ಯರು ಹಲವು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ತೂಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಸಾಲೂ ಅಂತಹದೇ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿ.

When something shines, asking what it is makes for a good habit. A doctor looking at a shadow on a report weighs the possibilities one by one. The string of questions in this verse is a list of that kind.

ಇಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಿಕೆಯೂ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ. ನೇರ ಹೊಗಳಿಕೆಗಿಂತ ಇಂತಹ ಸೂಚನೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಗಬಹುದು. ಆದರೆ ರಾಜಸ್ತುತಿಯ ಈ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸತ್ಯದ ವರದಿ ಎಂದು ಓದಬಾರದು.

Here even the praise arrives as a question. A hint of this kind can work better than direct praise. But this exaggeration of royal flattery should not be read as a factual report.