ಹಳೆಯ ರೋಗಿಯೊಬ್ಬರು ತೋಟದ ಎರಡು ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯರ ಮೇಜಿನ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಏನೂ ಹೇಳದೆ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕೊಡುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೋವಾಗುತ್ತದೆ.
ಹೀಗೆ ಕೇಳದೆ ಬಂದ ಕೊಡುಗೆ ಚಿಕ್ಕದಾದರೂ ತಳ್ಳಿಹಾಕಬಾರದು ಎಂದು ಈ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಅರ್ಥೋ ವಿನೈವಾರ್ಥನಯೋಪಸೀದನ್ನಾಲ್ಪೋಽಪಿ ಧೀರೈರವಧೀರಣೀಯಃ
ಮಾನ್ಯೇನ ಮನ್ಯೇ ವಿಧಿನಾ ವಿತೀರ್ಣಃ ಸ ಪ್ರೀತಿದಾಯೋ ಬಹುಮಂತುಮರ್ಹಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
अर्थो विनैवार्थनयोपसीदन्नाल्पोऽपि धीरैरवधीरणीयः
मान्येन मन्ये विधिना वितीर्णः स प्रीतिदायो बहुमन्तुमर्हः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
artho vinaivārthanayopasīdannālpo’pi dhīrairavadhīraṇīyaḥ
mānyena manye vidhinā vitīrṇaḥ sa prītidāyo bahumantumarhaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಅರ್ಥೋ (अर्थो, artho) = ಧನ (wealth)
- ವಿನೈವ (विनैव, vinaiva) = ಇಲ್ಲದೆಯೇ (ವಿನಾ + ಏವ) (without, indeed)
- ಅರ್ಥನಯಾ (अर्थनया, arthanayā) = ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದ, ಯಾಚನೆಯಿಂದ (by asking, by petition)
- ಉಪಸೀದನ್ (उपसीदन्, upasīdan) = ಬಂದು ಸೇರುವುದು (coming to one)
- ನಾಲ್ಪೋಽಪಿ (नाल्पोऽपि, nālpo’pi) = ನ ಅಲ್ಪಃ ಅಪಿ, ಸಣ್ಣದಾದರೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಭಾವ (not even a small one (is to be spurned))
- ಧೀರೈರವಧೀರಣೀಯಃ (धीरैरवधीरणीयः, dhīrairavadhīraṇīyaḥ) = ಧೀರರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬೇಕಾದದ್ದು (ಧೀರೈಃ + ಅವಧೀರಣೀಯಃ) (to be spurned by the steady)
- ಮಾನ್ಯೇನ (मान्येन, mānyena) = ಗೌರವಾರ್ಹನಾದವನಿಂದ (by the honoured one)
- ಮನ್ಯೇ (मन्ये, manye) = ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ (one thinks)
- ವಿಧಿನಾ (विधिना, vidhinā) = ವಿಧಿಯಿಂದ, ದೈವದಿಂದ (by Fate)
- ವಿತೀರ್ಣಃ (वितीर्णः, vitīrṇaḥ) = ನೀಡಿದ್ದು (bestowed)
- ಸ (स, sa) = ಅದು (that)
- ಪ್ರೀತಿದಾಯೋ (प्रीतिदायो, prītidāyo) = ಪ್ರೀತಿಯ ಕಾಣಿಕೆ (a love-gift)
- ಬಹುಮಂತುಮರ್ಹಃ (बहुमन्तुमर्हः, bahumantumarhaḥ) = ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಿಸಲು ಅರ್ಹ (ಬಹುಮನ್ತುಮ್ + ಅರ್ಹಃ) (worthy of being highly esteemed)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಬೇಡದೆಯೇ ತಾನಾಗಿ ಬಂದ ಧನ ಸಣ್ಣದಾದರೂ ಧೀರರು ಅದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಾರದು. ಗೌರವಾರ್ಹನಾದ ವಿಧಿ ನೀಡಿದ ಪ್ರೀತಿಯ ಕಾಣಿಕೆ ಅದು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ, ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಿಸಲು ಅರ್ಹ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Wealth that comes of its own accord, without any asking, should not be spurned by the steady, even if it is small. We take it to be a gift of love sent by honoured Fate, and it deserves high regard.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಮೂಲ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ನ ಎಂಬ ಪದ ಅಲ್ಪಃ ಎಂಬುದರ ಜೊತೆ ಬೆರೆತಿದೆ. ಸಣ್ಣದಾದರೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವೇ ಪದ್ಯದ ಹರಿವಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂದೇಹ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
In the text the word na is fused with alpah. Reading it as not to be spurned even if small fits the flow of the verse best, though a little doubt about the word order remains.
ವಿಧಿ ಎಂದರೆ ದೈವ ಅಥವಾ ಹಣೆಬರಹ. ಕೇಳದೆ ಬಂದ ಧನವನ್ನು ದೈವ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಳುಹಿಸಿದ ಕಾಣಿಕೆ ಎಂದು ಕವಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
Vidhi means providence or fate. The poet sees unasked wealth as a present sent by providence out of affection.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 69. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 69. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೊಟ್ಟ ಚಿಕ್ಕ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದೂ ಒಂದು ಸಭ್ಯತೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟವರಿಗೆ ಕೊಡುವ ಗೌರವ ಅಡಗಿದೆ.
Accepting a small gift offered in affection is a courtesy too. It is a way of honouring the giver.
ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಕುರುಡಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದು ಕೇಳದೆ ಬಂದ ಪ್ರೀತಿಯ ಕಾಣಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದೆ.
The verse does not say every offer should be taken blindly. It speaks only of an unasked token of affection.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ