ಚಿತ್ತಾಯತ್ತಂ ಧಾತುಬದ್ಧಂ ಶರೀರಂ: ದೇಹವು ಮನಸ್ಸಿನ ಅಧೀನ

ಚಿತ್ತಾಯತ್ತಂ ಧಾತುಬದ್ಧಂ ಶರೀರಂ ಸುಭಾಷಿತ: ದೇಹ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಧೀನ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸದಾ ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ಚಿತ್ತಾಯತ್ತಂ ಧಾತುಬದ್ಧಂ ಶರೀರಂ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಕ್ಲಿನಿಕ್ಗೆ ಬರುವ ರೋಗಿಯೊಬ್ಬರು ತಲೆನೋವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಕೊನೆಗೆ ಮನೆಯ ಚಿಂತೆಗಳನ್ನೂ ಹೇಳುವುದು ಅಪರೂಪವಲ್ಲ. ದೇಹದ ದೂರಿನ ಹಿಂದೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾರ ಇರುವುದನ್ನು ಅನುಭವಿಗಳು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇಹದ ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನಾಲ್ಕು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು ಸಲಹೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯನೀತಿಃ, ಶ್ಲೋಕ 815 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, General Wisdom of Conduct, verse 815

ವಿಷಯ: ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇಹ · Mind and body

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 22 syllables a line (exact metre name not confirmed)


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಚಿತ್ತಾಯತ್ತಂ ಧಾತುಬದ್ಧಂ ಶರೀರಂ ನಷ್ಟೇ ಚಿತ್ತೇ ಧಾತವೋ ಯಾಂತಿ ನಾಶಮ್
ತಸ್ಮಾಚ್ಚಿತ್ತಂ ಸರ್ವದಾ ರಕ್ಷಣೀಯಂ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಚಿತ್ತೇ ಬುದ್ಧಯಃ ಸಂಭವಂತಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

चित्तायत्तं धातुबद्धं शरीरं नष्टे चित्ते धातवो यान्ति नाशम्
तस्माच्चित्तं सर्वदा रक्षणीयं स्वस्थे चित्ते बुद्धयः सम्भवन्ति

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

cittāyattaṃ dhātubaddhaṃ śarīraṃ naṣṭe citte dhātavo yānti nāśam
tasmāccittaṃ sarvadā rakṣaṇīyaṃ svasthe citte buddhayaḥ sambhavanti

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ಚಿತ್ತಾಯತ್ತಂ (चित्तायत्तं, cittāyattaṃ) = ಮನಸ್ಸಿನ ಅಧೀನವಾದ (ಚಿತ್ತ+ಆಯತ್ತಂ) (dependent on the mind (citta + ayattam))
  • ಧಾತುಬದ್ಧಂ (धातुबद्धं, dhātubaddhaṃ) = ಧಾತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಧಾತುಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ (held together by the dhatus)
  • ಶರೀರಂ (शरीरं, śarīraṃ) = ದೇಹ (the body)
  • ನಷ್ಟೇ (नष्टे, naṣṭe) = ಹಾಳಾದಾಗ (when ruined)
  • ಚಿತ್ತೇ (चित्ते, citte) = ಮನಸ್ಸು (the mind)
  • ಧಾತವೋ (धातवो, dhātavo) = ಧಾತುಗಳು (the dhatus)
  • ಯಾಂತಿ (यान्ति, yānti) = ಹೋಗುತ್ತವೆ (go)
  • ನಾಶಮ್ (नाशम्, nāśam) = ನಾಶಕ್ಕೆ (to ruin)
  • ತಸ್ಮಾಚ್ಚಿತ್ತಂ (तस्माच्चित्तं, tasmāccittaṃ) = ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು (ತಸ್ಮಾತ್+ಚಿತ್ತಂ) (therefore the mind (tasmat + cittam))
  • ಸರ್ವದಾ (सर्वदा, sarvadā) = ಸದಾ (always)
  • ರಕ್ಷಣೀಯಂ (रक्षणीयं, rakṣaṇīyaṃ) = ಕಾಪಾಡಬೇಕು (is to be guarded)
  • ಸ್ವಸ್ಥೇ (स्वस्थे, svasthe) = ಸ್ವಸ್ಥವಾಗಿದ್ದಾಗ (when sound)
  • ಚಿತ್ತೇ (चित्ते, citte) = ಮನಸ್ಸು (the mind)
  • ಬುದ್ಧಯಃ (बुद्धयः, buddhayaḥ) = ಬುದ್ಧಿಗಳು, ತಿಳಿವುಗಳು (kinds of understanding)
  • ಸಂಭವಂತಿ (सम्भवन्ति, sambhavanti) = ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ (arise)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಧಾತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇಹ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಧೀನ. ಮನಸ್ಸು ಹಾಳಾದಾಗ ಧಾತುಗಳೂ ನಾಶದತ್ತ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸದಾ ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಮನಸ್ಸು ಸ್ವಸ್ಥವಾಗಿದ್ದಾಗ ತಿಳಿವುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The body, held together by its dhatus, depends on the mind. When the mind is ruined, the dhatus go towards ruin. Therefore the mind should always be guarded, for sound understanding arises when the mind is sound.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಧಾತು ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ದೇಹದ ಧಾತುಗಳು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಶ್ಲೋಕ ಅವುಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ವಿವರಣೆ ಸಾಧ್ಯವೂ ಇರಬಹುದು.

We have taken the word dhatu here to mean the body’s dhatus as spoken of in Ayurveda. The verse does not name them. Another explanation of the word may also be possible.

ಚಿತ್ತ ಎಂಬ ಪದ ಮೂರು ಬಾರಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕ ಅದರ ಸುತ್ತಲೇ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಹಾಳಾದ ಮನಸ್ಸು, ಕಾಪಾಡಬೇಕಾದ ಮನಸ್ಸು, ಸ್ವಸ್ಥ ಮನಸ್ಸು ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಬರುತ್ತವೆ.

The word citta comes up again and again and the verse turns around it. A ruined mind, a mind to be guarded and a sound mind follow one another.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 172. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 172. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಸ್ವಸ್ಥ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಲಿಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಲಿಸುವವರಿಗೆ ಅನುಭವದಿಂದ ಗೊತ್ತು. ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಓದಿದ್ದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದೂ ಆರೋಗ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

Teachers know from experience that learning goes well in a settled mind. A student sunk in worry finds it hard to retain what he reads. The verse reminds us that looking after the mind is part of looking after health.

ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ನೋಟ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಲಹೆ ಅಲ್ಲ. ದೇಹದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಮನಸ್ಸು ಕೆಟ್ಟಿದ್ದೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಯಾವ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನೂ ಶ್ಲೋಕದ ಬಲದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗದು.

This is an ancient way of looking, not medical advice. Bodily illness has many causes. On the strength of this verse no illness can be said to be caused by a spoiled mind alone.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ