ಧನಬಾಹುಲ್ಯಮಹೇತುಃ: ಕೊಡುವ ಗುಣಕ್ಕೆ ಸಂಪತ್ತು ಕಾರಣವಲ್ಲ

ಕೆಲವರ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಹೋದರೆ ಬರಿಗೈಯಲ್ಲಿ ಮರಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಹೊತ್ತಿನ ಊಟಕ್ಕೂ ಕಷ್ಟಪಡುವ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದು ತಟ್ಟೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ. ಕೊಡುವ ಗುಣ ಸಂಪತ್ತಿನ ಲೆಕ್ಕದಿಂದ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದು ಮೋಡದ ಉದಾಹರಣೆಯಿಂದ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಉದಾರಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 30 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of the Generous, verse 30

ವಿಷಯ: ಉದಾರತೆ ಸ್ವಭಾವದ್ದು · Generosity is a matter of nature

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 18 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 18 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಧನಬಾಹುಲ್ಯಮಹೇತುಃ ಕೋಽಪಿ ನಿಸರ್ಗೇಣ ಮುಕ್ತಕರಃ
ಪ್ರಾವೃಷಿ ಕಸ್ಯಾಂಬುಮುಚಃ ಸಂಪತ್ತಿಃ ಕಿಮಧಿಕಾಂಬುನಿಧೇಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

धनबाहुल्यमहेतुः कोऽपि निसर्गेण मुक्तकरः
प्रावृषि कस्याम्बुमुचः संपत्तिः किमधिकाम्बुनिधेः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

dhanabāhulyamahetuḥ ko’pi nisargeṇa muktakaraḥ
prāvṛṣi kasyāmbumucaḥ saṃpattiḥ kimadhikāmbunidheḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಧನಬಾಹುಲ್ಯಮಹೇತುಃ (धनबाहुल्यमहेतुः, dhanabāhulyamahetuḥ) = ಧನದ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಾರಣವಲ್ಲ (ಧನಬಾಹುಲ್ಯಂ + ಅಹೇತುಃ) (abundance of wealth is no cause (dhanabahulyam + ahetuh))
ಕೋಽಪಿ (कोऽपि, ko’pi) = ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ (ಕಃ + ಅಪಿ) (someone (kah + api))
ನಿಸರ್ಗೇಣ (निसर्गेण, nisargeṇa) = ಸ್ವಭಾವದಿಂದ (by nature)
ಮುಕ್ತಕರಃ (मुक्तकरः, muktakaraḥ) = ಕೈ ಬಿಚ್ಚಿದವನು (open-handed)
ಪ್ರಾವೃಷಿ (प्रावृषि, prāvṛṣi) = ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ (in the rainy season)
ಕಸ್ಯಾಂಬುಮುಚಃ (कस्याम्बुमुचः, kasyāmbumucaḥ) = ಯಾವ ಮೋಡಕ್ಕೆ (ಕಸ್ಯ + ಅಂಬುಮುಚಃ) (of which cloud (kasya + ambumuchah))
ಸಂಪತ್ತಿಃ (संपत्तिः, saṃpattiḥ) = ಸಂಪತ್ತು (wealth)
ಕಿಮಧಿಕಾಂಬುನಿಧೇಃ (किमधिकाम्बुनिधेः, kimadhikāmbunidheḥ) = ಹೆಚ್ಚು ನೀರಿರುವ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಏನು (ಕಿಂ + ಅಧಿಕಾಂಬುನಿಧೇಃ) (what, beside the ocean of greater waters (kim + adhikambunidheh))

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಹೆಚ್ಚು ಧನ ಉದಾರತೆಗೆ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಕೈ ಬಿಚ್ಚಿದವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮೋಡಕ್ಕೆ ಯಾವ ಸಂಪತ್ತಿದೆ, ಹೆಚ್ಚು ನೀರಿನ ಸಮುದ್ರದ ಮುಂದೆ ಅದು ಏನು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Abundance of wealth is not the cause. Someone is open-handed simply by nature. In the rains, what wealth has any cloud beside the ocean with its far greater waters?

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಎರಡನೆಯ ಸಾಲು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಎತ್ತುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಮುಂದೆ ಮೋಡದ ನೀರು ಏನೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೂ ಸುರಿಯುವುದು ಮೋಡ. ಈ ಕೊನೆಯ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ನಾವು ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.

The second line raises a short question. Set beside the ocean, a cloud’s water is nothing. Yet it is the cloud that pours. The verse does not state this last conclusion, we take it from the context.

ಮುಕ್ತಕರ ಎಂದರೆ ಬಿಚ್ಚಿದ ಕೈ ಅಥವಾ ಉದಾರಿ. ಮಳೆಯ ಧಾರೆ ಮೋಡದ ಬಿಚ್ಚಿದ ಕೈಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಹೋಲಿಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.

Muktakara means an open hand, or a generous person. Behind it lies the comparison of a shower of rain to the open hand of a cloud.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 70. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 70. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಸಂಬಳ ಏರಿದ ಮೇಲೆ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಮುಂದೂಡುವವರು ಏರಿದ ಮೇಲೂ ಮುಂದೂಡುತ್ತಾರೆ. ಕೊಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಇರುವುದರಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

Those who put off giving until their pay rises tend to put it off after it rises too. If the habit of giving is there, it works with whatever one has.

ಸಾಲ ಮಾಡಿ ದಾನ ಮಾಡಿ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹಣದ ಕೊರತೆಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಮರೆಮಾಚುವುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

The verse does not tell us to borrow in order to give. It only questions hiding a lack of heart behind a lack of money.