ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಲು ತುಪ್ಪವಾಗುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿದವರಿಗೆ ಅದು ಎಷ್ಟು ಹಂತಗಳ ಕಷ್ಟ ಎಂದು ಗೊತ್ತು. ಕಾಯಿಸುವುದು, ಹೆಪ್ಪು ಹಾಕುವುದು, ಕಡೆಯುವುದು, ಮತ್ತೆ ಕಾಯಿಸುವುದು.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಕ್ರಮವನ್ನೇ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಸ್ನೇಹ ಎಂಬ ಪದದ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ದುಗ್ಧಂ ಚ ಯತ್ತದನು ಯತ್ಕ್ವಥಿತಂ ತತೋ ನು ಮಾಧುರ್ಯಮಸ್ಯ ಹೃತಮುನ್ಮಥಿತಂ ಚ ವೇಗಾತ್
ಜಾತಂ ಪುನರ್ಘೃತಕೃತೇ ನವನೀತವೃತ್ತಿ ಸ್ನೇಹೋ ನಿವಂಧನಮನರ್ಥಪರಂಪರಾಣಾಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
दुग्धं च यत्तदनु यत्क्वथितं ततो नु माधुर्यमस्य हृतमुन्मथितं च वेगात्
जातं पुनर्घृतकृते नवनीतवृत्ति स्नेहो निवन्धनमनर्थपरम्पराणाम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
dugdhaṃ ca yattadanu yatkvathitaṃ tato nu mādhuryamasya hṛtamunmathitaṃ ca vegāt
jātaṃ punarghṛtakṛte navanītavṛtti sneho nivandhanamanarthaparamparāṇām
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ದುಗ್ಧಂ (दुग्धं, dugdhaṃ) = ಹಾಲು (milk)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಯತ್ತದನು (यत्तदनु, yattadanu) = ಯಾವುದು, ಅದರ ನಂತರ (ಯತ್ + ತದನು) (which, and after that)
- ಯತ್ಕ್ವಥಿತಂ (यत्क्वथितं, yatkvathitaṃ) = ಯಾವುದು ಕುದಿಸಿದ್ದು (ಯತ್ + ಕ್ವಥಿತಂ) (what was boiled)
- ತತೋ (ततो, tato) = ಅದರ ನಂತರ (then)
- ನು (नु, nu) = ಹೀಗೆ (indeed)
- ಮಾಧುರ್ಯಮಸ್ಯ (माधुर्यमस्य, mādhuryamasya) = ಇದರ ಸಿಹಿ (ಮಾಧುರ್ಯಂ + ಅಸ್ಯ) (its sweetness)
- ಹೃತಮುನ್ಮಥಿತಂ (हृतमुन्मथितं, hṛtamunmathitaṃ) = ಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ಕಡೆದದ್ದು (ಹೃತಂ + ಉನ್ಮಥಿತಂ) (taken away, and churned)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ವೇಗಾತ್ (वेगात्, vegāt) = ಜೋರಾಗಿ (with force)
- ಜಾತಂ (जातं, jātaṃ) = ಆದದ್ದು (became)
- ಪುನರ್ಘೃತಕೃತೇ (पुनर्घृतकृते, punarghṛtakṛte) = ಮತ್ತೆ ತುಪ್ಪಕ್ಕಾಗಿ (again, for the sake of ghee)
- ನವನೀತವೃತ್ತಿ (नवनीतवृत्ति, navanītavṛtti) = ಬೆಣ್ಣೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು (having the state of butter)
- ಸ್ನೇಹೋ (स्नेहो, sneho) = ಸ್ನೇಹ: ಜಿಡ್ಡು ಮತ್ತು ಮಮತೆ ಎರಡೂ (sneha: oiliness and affection both)
- ನಿವಂಧನಮನರ್ಥಪರಂಪರಾಣಾಮ್ (निवन्धनमनर्थपरम्पराणाम्, nivandhanamanarthaparamparāṇām) = ನಿಬಂಧನಂ + ಅನರ್ಥಪರಂಪರಾಣಾಂ: ಅನರ್ಥಗಳ ಸರಣಿಗೆ ಮೂಲಕಾರಣ (the binding cause of a chain of misfortunes)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹಾಲನ್ನು ಮೊದಲು ಕಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ಅದರ ಸಿಹಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಜೋರಾಗಿ ಕಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೆ ತುಪ್ಪಕ್ಕಾಗಿ ಅದು ಬೆಣ್ಣೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಸ್ನೇಹ ಅನರ್ಥಗಳ ಸರಣಿಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Milk is first boiled. After that its sweetness is gone and it is churned hard. Then, for the sake of ghee, it takes the state of butter, to be heated again. In the same way, attachment is the binding cause of a long chain of misfortunes.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಸ್ನೇಹ ಎಂದರೆ ಜಿಡ್ಡು, ಎಣ್ಣೆ, ಬೆಣ್ಣೆಯ ಮೃದುತನ. ಅದೇ ಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರೀತಿ, ಮಮತೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಶ್ಲೋಕದ ಎರಡನೆಯ ಸಾಲು ಈ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳ ಆಟದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ.
Sneha means oiliness and the softness of butter. The same word also means affection. The second line stands on this play between the two meanings.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ನಿವಂಧನ ಎಂದು ಇದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪ ನಿಬಂಧನ. ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬ ಮತ್ತು ವ ಅಕ್ಷರಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬದಲಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದ ಪಾಠವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.
The printed text reads nivandhana, where nibandhana is the usual form. Ba and va are sometimes interchanged in print. We follow the printed book, and the reading may be slightly uncertain.
ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಕಡೆದ ಮೇಲೆ ಬೆಣ್ಣೆ ಸಿಗುವುದು ಲಾಭದಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಆ ಬೆಣ್ಣೆ ತುಪ್ಪಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಬೆಂಕಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಇದೆ ಎಂದು ನಾವು ಓದುತ್ತೇವೆ.
Butter after all the churning looks like a gain, yet we read a hint that the butter goes to the fire again for ghee.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 76. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 76. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಂದು ಮಮತೆ ಬೆಳೆದಂತೆ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಚಿಂತೆ, ಕಾಯುವಿಕೆ, ನಿರೀಕ್ಷೆ ಎಲ್ಲವೂ ಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಮಮತೆಗಳು ಬೆಣ್ಣೆಯಂತೆ ಮೃದು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಪಾಡು ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲ.
As an attachment grows, worry, waiting and expectation grow with it. Some attachments are soft as butter, but the effort to keep them is not small.
ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಿಡಿತ ಯಾವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೊರೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಚಿತ್ರ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
The verse does not say to give up love. It offers a picture for noticing the point at which holding on becomes a burden.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ