ಕ್ಷೀರೋದೀಯಂತಿ ಸದ್ಯಃ: ಕೀರ್ತಿ ಹರಡಿದರೆ ಗಾಜೂ ಮುತ್ತಾಗದೇ

ಕ್ಷೀರೋದೀಯಂತಿ ಸದ್ಯಃ ಸುಭಾಷಿತ: ಕೀರ್ತಿ ಹರಡಿದಾಗ ಸಮುದ್ರ, ಸರ್ಪ, ಪರ್ವತ ಎಲ್ಲ ಬಿಳುಪು, ಗಾಜಿನ ಮಣಿ ಏಕೆ ಮುತ್ತಾಗಬಾರದು. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ಕ್ಷೀರೋದೀಯಂತಿ ಸದ್ಯಃ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಮನೆಗೆ ಸುಣ್ಣ ಬಳಿದರೆ ಗೋಡೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮನೆಯ ಮೂಲೆಮೂಲೆಯೂ ಹೊಸದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬಣ್ಣ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಕೀರ್ತಿಯ ಬಿಳುಪು ಹಾಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರಗಳು ಕ್ಷೀರಸಾಗರವಾಗುತ್ತವೆ, ಹಾವುಗಳು ವಾಸುಕಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಕೊನೆಗೆ ಗಾಜಿನ ಮಣಿಯ ಸರದ ಸರದಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಕೀರ್ತಿವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 75 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, Fame and Renown, verse 75

ವಿಷಯ: ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಳುಪಾಗಿಸುವ ಕೀರ್ತಿ · Fame that whitens everything

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 42 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 42 syllables a line (exact metre name not confirmed)


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕ್ಷೀರೋದೀಯಂತಿ ಸದ್ಯಃ ಸಕಲಜಲಧಯೋ ವಾಸುಕೀಯಂತಿ ನಾಗಾಃ ಕೈಲಾಸೀಯಂತಿ ಶೈಲಾ ದಿವಿ ಚ ದಿವಿಷದಃ ಶಂಕರೀಯಂತಿ ಸರ್ವೇ
ಯೌಷ್ಮಾಕೀಣೇ ಸಮಂತಾತ್ಪ್ರಚಲತಿ ಧವಲೇ ಚಾರುಕೀರ್ತಿಪ್ರತಾನೇ ಮದ್ಯೋಷಾಕಾಚಭೂಷಾಃ ಕಿಮಿತಿ ನ ಸಹಸಾ ಮೌಕ್ತಿಕೀಯಂತಿ ದೇವ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

क्षीरोदीयन्ति सद्यः सकलजलधयो वासुकीयन्ति नागाः कैलासीयन्ति शैला दिवि च दिविषदः शङ्करीयन्ति सर्वे
यौष्माकीणे समन्तात्प्रचलति धवले चारुकीर्तिप्रताने मद्योषाकाचभूषाः किमिति न सहसा मौक्तिकीयन्ति देव

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

kṣīrodīyanti sadyaḥ sakalajaladhayo vāsukīyanti nāgāḥ kailāsīyanti śailā divi ca diviṣadaḥ śaṅkarīyanti sarve
yauṣmākīṇe samantātpracalati dhavale cārukīrtipratāne madyoṣākācabhūṣāḥ kimiti na sahasā mauktikīyanti deva

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ಕ್ಷೀರೋದೀಯಂತಿ (क्षीरोदीयन्ति, kṣīrodīyanti) = ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ (act like the milk ocean)
  • ಸದ್ಯಃ (सद्यः, sadyaḥ) = ಆಗಲೇ (at once)
  • ಸಕಲಜಲಧಯೋ (सकलजलधयो, sakalajaladhayo) = ಎಲ್ಲ ಸಮುದ್ರಗಳು (ಸಕಲಜಲಧಯಃ) (all the seas)
  • ವಾಸುಕೀಯಂತಿ (वासुकीयन्ति, vāsukīyanti) = ವಾಸುಕಿಯಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ (act like Vasuki)
  • ನಾಗಾಃ (नागाः, nāgāḥ) = ಹಾವುಗಳು (the serpents)
  • ಕೈಲಾಸೀಯಂತಿ (कैलासीयन्ति, kailāsīyanti) = ಕೈಲಾಸದಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ (act like Kailasa)
  • ಶೈಲಾ (शैला, śailā) = ಪರ್ವತಗಳು (ಶೈಲಾಃ) (the mountains)
  • ದಿವಿ ಚ (दिवि च, divi ca) = ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು (and in heaven)
  • ದಿವಿಷದಃ (दिविषदः, diviṣadaḥ) = ದೇವತೆಗಳು (the gods)
  • ಶಂಕರೀಯಂತಿ (शङ्करीयन्ति, śaṅkarīyanti) = ಶಂಕರನಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ (act like Shankara)
  • ಸರ್ವೇ (सर्वे, sarve) = ಎಲ್ಲರೂ (all)
  • ಯೌಷ್ಮಾಕೀಣೇ (यौष्माकीणे, yauṣmākīṇe) = ನಿಮ್ಮದಾದ (that is yours)
  • ಸಮಂತಾತ್ಪ್ರಚಲತಿ (समन्तात्प्रचलति, samantātpracalati) = ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತಿರಲು (ಸಮಂತಾತ್ ಪ್ರಚಲತಿ) (as it spreads on every side)
  • ಧವಲೇ (धवले, dhavale) = ಬಿಳಿಯ (white)
  • ಚಾರುಕೀರ್ತಿಪ್ರತಾನೇ (चारुकीर्तिप्रताने, cārukīrtipratāne) = ಸುಂದರ ಕೀರ್ತಿಯ ಹರವು (the fair expanse of fame)
  • ಮದ್ಯೋಷಾಕಾಚಭೂಷಾಃ (मद्योषाकाचभूषाः, madyoṣākācabhūṣāḥ) = ಮದ್ಯ ಮಾರುವ ಮನೆಯ ಹೆಂಗಸರ ಗಾಜಿನ ಆಭರಣಗಳು (ಸಮಾಸ ಅಸಾಮಾನ್ಯ, ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ) (glass ornaments of the women of the wine trade (an unusual compound, sense slightly uncertain))
  • ಕಿಮಿತಿ ನ (किमिति न, kimiti na) = ಏಕೆ ಆಗಬಾರದು (ಕಿಂ ಇತಿ ನ) (why should they not)
  • ಸಹಸಾ (सहसा, sahasā) = ಥಟ್ಟನೆ (suddenly)
  • ಮೌಕ್ತಿಕೀಯಂತಿ (मौक्तिकीयन्ति, mauktikīyanti) = ಮುತ್ತಿನಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ (act like pearls)
  • ದೇವ (देव, deva) = ದೇವನೇ, ಪ್ರಭುವೇ (O lord)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಪ್ರಭುವೇ, ನಿನ್ನ ಸುಂದರ ಕೀರ್ತಿಯ ಬಿಳುಪು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತಿರಲು ಎಲ್ಲ ಸಮುದ್ರಗಳು ಆಗಲೇ ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಂತೆ, ಹಾವುಗಳು ವಾಸುಕಿಯಂತೆ, ಪರ್ವತಗಳು ಕೈಲಾಸದಂತೆ, ಸ್ವರ್ಗದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ಶಂಕರನಂತೆ ಬಿಳುಪಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಮದ್ಯ ಮಾರುವ ಮನೆಯ ಹೆಂಗಸರ ಗಾಜಿನ ಆಭರಣಗಳು ಥಟ್ಟನೆ ಮುತ್ತುಗಳಾಗದೇ ಇರುತ್ತವೆಯೇ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O lord, as the white expanse of your fair fame spreads on every side, all the seas at once become like the milk ocean, serpents like Vasuki, mountains like Kailasa, and all the gods in heaven like Shankara. Then why should the glass ornaments of the women of the wine trade not turn at once into pearls?

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದಂತೆ ನಾಮಪದದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳ ಸರಣಿ ಇದೆ. ಆದರೆ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ತಿರುವು ಬರುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡವು ಬಿಳುಪಾದರೆ ಚಿಕ್ಕ ಗಾಜೂ ಮುತ್ತಾಗಬೇಕಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಕೇಳುವುದೇ ಶ್ಲೋಕದ ಕುಟುಕು.

Here too is a chain of verbs made from nouns, but the last line turns into a question. If the great things turn white, should not even cheap glass become pearls? That question is the verse’s sting.

ಗಾಜಿನ ಮಣಿ ಮುತ್ತಿನಂತೆ ಕಾಣುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಣ್ಣದ ಮೋಸ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇರಬಹುದು. ಮದ್ಯೋಷಾ ಎಂಬ ಸಮಾಸದ ರೂಪ ಅಸಾಮಾನ್ಯ, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಪದವನ್ನು ಸುಮಾರಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥೈಸಿದ್ದೇವೆ.

The glass passing for pearls may also hint at the trick of colour. The compound madyosha is unusual, so we have rendered that word only approximately.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅನುಸ್ವಾರ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಗದ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಮಸುಕಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿವೆ. ವ್ಯಾಕರಣ ಬೇಡುವ ಕಡೆ ಅವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ.

On the printed page many anusvara and visarga dots are faint or missing. Where grammar requires them we have read them in.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 138. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 138. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಂದು ವಾರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯರ ಶಿಸ್ತು ಹರಡಿದರೆ ಕಿರಿಯರ ಕೆಲಸವೂ ಮೇಲೇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಒಬ್ಬರ ನಡೆ ಸುತ್ತಲಿನವರ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಎತ್ತಬಲ್ಲದು.

Those who teach may have seen that when a senior doctor’s discipline spreads through a ward, the juniors’ work rises too. One person’s conduct can lift the level of those around.

ಆದರೆ ಗಾಜು ಮುತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೊಗಳಿಕೆ ಅಥವಾ ಹೆಸರು ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬದಲಿಸದು ಎಂಬ ಮುಗುಳುನಗೆಯೂ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎನ್ನಬಹುದು.

But glass does not turn into pearls. One may say the verse carries a quiet smile that praise or reputation does not change the nature of a thing.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ