ಲಕ್ಷ ಸಂಬಳ, ಕೋಟಿ ಆಸ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುವಾಗ ನಾವು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರವನ್ನೇ ಬೆಲೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಹೆಸರನ್ನೇ ತಿರುಗಿಸಿ ಓದಿ, ಅವುಗಳೊಳಗೆ ಧನದ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ದೃಢವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಲಭೇದ್ಯದಯುತಂ ಧನಂ ತದಧನಂ ಧನಂ ಯದ್ಯಪಿ ಲಭೇತ ನಿಯುತಂ ಧನಂ ನಿಧನಮೇವ ತಜ್ಜಾಯತೇ
ತಥಾ ಧನಪರಾರ್ಧಕಂ ತದಪಿ ಭಾವಹೀನಾತ್ಮಕಂ ಯದಕ್ಷರಪದದ್ವಯಾಂತರಗತಂ ಧನಂ ತದ್ಧನಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
लभेद्यदयुतं धनं तदधनं धनं यद्यपि लभेत नियुतं धनं निधनमेव तज्जायते
तथा धनपरार्धकं तदपि भावहीनात्मकं यदक्षरपदद्वयान्तरगतं धनं तद्धनम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
labhedyadayutaṃ dhanaṃ tadadhanaṃ dhanaṃ yadyapi labheta niyutaṃ dhanaṃ nidhanameva tajjāyate
tathā dhanaparārdhakaṃ tadapi bhāvahīnātmakaṃ yadakṣarapadadvayāntaragataṃ dhanaṃ taddhanam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಲಭೇದ್ಯದಯುತಂ (लभेद्यदयुतं, labhedyadayutaṃ) = ಪಡೆದರೆ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ (ಲಭೇತ್ ಯತ್ ಅಯುತಂ) (if one should get ten thousand)
- ಧನಂ (धनं, dhanaṃ) = ಧನವನ್ನು (of wealth)
- ತದಧನಂ (तदधनं, tadadhanaṃ) = ಅದು ಅಧನ, ಅಂದರೆ ಧನವಲ್ಲ (ತತ್ ಅಧನಂ) (that is a-dhana, not wealth)
- ಧನಂ (धनं, dhanaṃ) = ಹಣವನ್ನು (money)
- ಯದ್ಯಪಿ (यद्यपि, yadyapi) = ಒಂದು ವೇಳೆ (even if)
- ಲಭೇತ (लभेत, labheta) = ಪಡೆದರೂ (one should get)
- ನಿಯುತಂ (नियुतं, niyutaṃ) = ಒಂದು ಲಕ್ಷ (a hundred thousand)
- ಧನಂ (धनं, dhanaṃ) = ಧನ (wealth)
- ನಿಧನಮೇವ (निधनमेव, nidhanameva) = ನಿಧನವೇ, ಅಂದರೆ ನಾಶವೇ (ನಿಧನಂ ಏವ) (ni-dhana itself, that is ruin)
- ತಜ್ಜಾಯತೇ (तज्जायते, tajjāyate) = ಅದು ಆಗುತ್ತದೆ (ತತ್ ಜಾಯತೇ) (that becomes)
- ತಥಾ (तथा, tathā) = ಹಾಗೆಯೇ (likewise)
- ಧನಪರಾರ್ಧಕಂ (धनपरार्धकं, dhanaparārdhakaṃ) = ಧನ ಪದದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ, ಅಥವಾ ಪರಾರ್ಧ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಧನ (the latter half of the word dhana, or wealth of a parardha)
- ತದಪಿ (तदपि, tadapi) = ಅದೂ ಕೂಡ (that too)
- ಭಾವಹೀನಾತ್ಮಕಂ (भावहीनात्मकं, bhāvahīnātmakaṃ) = ಇರುವಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ಸ್ವರೂಪದ್ದು (ಭಾವಹೀನ ಆತ್ಮಕಂ) (of the nature of lacking being)
- ಯದಕ್ಷರಪದದ್ವಯಾಂತರಗತಂ (यदक्षरपदद्वयान्तरगतं, yadakṣarapadadvayāntaragataṃ) = ಅಕ್ಷರನ ಎರಡು ಪಾದಗಳ ನಡುವೆ, ಅಥವಾ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ (lying between the two feet of the Imperishable, or between two letters)
- ಧನಂ (धनं, dhanaṃ) = ಧನ (wealth)
- ತದ್ಧನಮ್ (तद्धनम्, taddhanam) = ಅದೇ ಧನ (ತತ್ ಧನಂ) (that is wealth)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹತ್ತು ಸಾವಿರದಷ್ಟು ಧನ ಸಿಕ್ಕರೆ ಅದು ಅಧನ, ಅಂದರೆ ಧನವೇ ಅಲ್ಲ. ಒಂದು ಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಧನ ಸಿಕ್ಕರೂ ಅದು ನಿಧನ, ಅಂದರೆ ನಾಶ. ಹಾಗೆಯೇ ಪರಾರ್ಧದಷ್ಟು ಧನವೂ ಇರುವಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಸ್ವರೂಪದ್ದು. ಅಕ್ಷರನಾದ ಪರಮಾತ್ಮನ ಎರಡು ಪಾದಗಳ ಬಳಿ ಸಿಗುವ ಧನ ಯಾವುದೋ, ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಧನ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
If one gets wealth of ten thousand, that is “a-dhana”, not wealth at all. If one gets a hundred thousand, that becomes “ni-dhana”, ruin. So too wealth of a parardha is of a nature lacking being. The wealth found at the two feet of the Imperishable, that alone is wealth.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದೊಂದು ಶ್ಲೇಷೆಯ ಪದ್ಯ. ಅಯುತ ಎಂದರೆ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ. ಅ ಅಕ್ಷರ ಸೇರಿದ ಧನ ಎಂದು ಬಿಡಿಸಿದರೆ ಅಧನ ಆಗುತ್ತದೆ. ನಿಯುತ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷ. ನಿ ಸೇರಿದ ಧನ ಎಂದು ಬಿಡಿಸಿದರೆ ನಿಧನ, ಅಂದರೆ ನಾಶ ಅಥವಾ ಸಾವು. ಪುಸ್ತಕದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಈ ಎರಡೂ ಓದುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ.
This is a pun verse. Ayuta is ten thousand. Read as wealth joined with the letter a, it becomes a-dhana. Niyuta is a hundred thousand. Read as wealth joined with ni, it becomes ni-dhana, ruin or death. The book’s footnote gives both readings.
ಎರಡನೇ ಸಾಲಿನ ಧನಪರಾರ್ಧಕ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅರ್ಥ ಸಾಧ್ಯ. ಒಂದು ಪರಾರ್ಧ ಎಂಬ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಧನ. ಇನ್ನೊಂದು ಧನ ಪದದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ, ಅಂದರೆ ನ ಅಕ್ಷರ. ನ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ಅದು ಇರುವಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
The word dhanaparardhaka in the second line allows two senses. One is wealth of a parardha, a very large number. The other is the latter half of the word dhana, the letter na. Na means not, so the footnote says it is of a nature lacking being.
ಕೊನೆಯ ಮಾತಿಗೂ ಎರಡು ಓದು ಇದೆ. ಒಂದರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರ ಎಂದರೆ ಪರಮಾತ್ಮ, ಅವನ ಪಾದಗಳ ಬಳಿ ಸಿಗುವ ಮೋಕ್ಷವೇ ನಿಜವಾದ ಧನ. ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ದ ಮತ್ತು ಪ ಅಕ್ಷರಗಳ ನಡುವೆ ಬರುವ ಧ ಮತ್ತು ನ ಅಕ್ಷರಗಳೇ ಧನ. ಯಾವ ಓದು ಕವಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಎಂದು ನಾವು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾರೆವು.
The last phrase also has two readings. In one, akshara means the Supreme Being and the liberation found at his feet is true wealth. In the other, the letters dha and na, which stand between da and pa in the alphabet, are the dhana. We cannot say for certain which reading the poet intended.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 65. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 65. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಿರಲಿ, ಅದರ ಬೆಲೆ ಅದು ನಮಗೆ ಏನು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ ಎಂದು ಈ ಪದ್ಯ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
However large the number, this verse reminds us that its worth rests on what it gives us.
ಹಣ ಇರಬಾರದು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಮಾತಲ್ಲ. ಹಣದಿಂದ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದದ್ದು ಏನು ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಪದ್ಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
The verse is not saying money should not be there. It asks us to ask what meaningful thing money brings.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ