ನಾಗೋ ಭಾತಿ ಮದೇನ: ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದು ಶೋಭೆ

ನಾಗೋ ಭಾತಿ ಮದೇನ ಸುಭಾಷಿತ: ಆನೆಗೆ ಮದ, ರಾತ್ರಿಗೆ ಚಂದ್ರ, ಸಭೆಗೆ ಪಂಡಿತರು ಎಂದು ಹನ್ನೆರಡು ಶೋಭೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ನಾಗೋ ಭಾತಿ ಮದೇನ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಮದುವೆಯ ಮನೆ ಚೆಂದ ಕಾಣುವುದು ತೋರಣದಿಂದ ಅಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ಜನರಿಂದ ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುವುದುಂಟು. ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದು ಶೋಭೆ ಎಂಬ ಯೋಚನೆ ನಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ್ದೇ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಯೋಚನೆಯನ್ನು ಹನ್ನೆರಡು ಜೋಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಉದ್ದದ ಪದ್ಯ. ಆನೆ ಮದದಿಂದ, ರಾತ್ರಿ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಿಂದ ಎಂಬಂತೆ ಒಂದೊಂದಕ್ಕೂ ಒಂದೊಂದು ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯನೀತಿಃ, ಶ್ಲೋಕ 1042 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, General Wisdom of Conduct, verse 1042

ವಿಷಯ: ಶೋಭೆ ತರುವ ಹನ್ನೆರಡು ಸಂಗತಿ · Twelve things that adorn

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ನಾಗೋ ಭಾತಿ ಮದೇನ ಕಂ ಜಲರುಹೈಃ ಪೂರ್ಣೇಂದುನಾ ಶರ್ವರೀ ಶೀಲೇನ ಪ್ರಮದಾ ಜವೇನ ತುರಗೋ ನಿತ್ಯೋತ್ಸವೈರ್ಮಂದಿರಮ್
ವಾಣೀ ವ್ಯಾಕರಣೇನ ಹಂಸಮಿಥುನೈರ್ನದ್ಯಃ ಸಭಾ ಪಂಡಿತೈಃ ಸತ್ಪುತ್ರೇಣ ಕುಲಂ ನೃಪೇಣ ವಸುಧಾ ಲೋಕತ್ರಯಂ ವಿಷ್ಣುನಾ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

नागो भाति मदेन कं जलरुहैः पूर्णेन्दुना शर्वरी शीलेन प्रमदा जवेन तुरगो नित्योत्सवैर्मन्दिरम्
वाणी व्याकरणेन हंसमिथुनैर्नद्यः सभा पण्डितैः सत्पुत्रेण कुलं नृपेण वसुधा लोकत्रयं विष्णुना

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

nāgo bhāti madena kaṃ jalaruhaiḥ pūrṇendunā śarvarī śīlena pramadā javena turago nityotsavairmandiram
vāṇī vyākaraṇena haṃsamithunairnadyaḥ sabhā paṇḍitaiḥ satputreṇa kulaṃ nṛpeṇa vasudhā lokatrayaṃ viṣṇunā

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ನಾಗೋ ಭಾತಿ ಮದೇನ (नागो भाति मदेन, nāgo bhāti madena) = ಆನೆ ಮದದಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ (ನಾಗಃ ಭಾತಿ ಮದೇನ) (the elephant shines with its rut)
  • ಕಂ ಜಲರುಹೈಃ (कं जलरुहैः, kaṃ jalaruhaiḥ) = ನೀರು ಕಮಲಗಳಿಂದ (ಕಂ ಎಂದರೆ ನೀರು) (water with lotuses (kam means water))
  • ಪೂರ್ಣೇಂದುನಾ ಶರ್ವರೀ (पूर्णेन्दुना शर्वरी, pūrṇendunā śarvarī) = ರಾತ್ರಿ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಿಂದ (the night with the full moon)
  • ಶೀಲೇನ ಪ್ರಮದಾ (शीलेन प्रमदा, śīlena pramadā) = ಸ್ತ್ರೀ ಶೀಲದಿಂದ (a woman with good character)
  • ಜವೇನ ತುರಗೋ (जवेन तुरगो, javena turago) = ಕುದುರೆ ವೇಗದಿಂದ (a horse with speed)
  • ನಿತ್ಯೋತ್ಸವೈರ್ಮಂದಿರಮ್ (नित्योत्सवैर्मन्दिरम्, nityotsavairmandiram) = ಮಂದಿರ ನಿತ್ಯೋತ್ಸವಗಳಿಂದ (ನಿತ್ಯೋತ್ಸವೈಃ ಮಂದಿರಮ್) (a temple with daily festivals)
  • ವಾಣೀ ವ್ಯಾಕರಣೇನ (वाणी व्याकरणेन, vāṇī vyākaraṇena) = ಮಾತು ವ್ಯಾಕರಣದಿಂದ (speech with grammar)
  • ಹಂಸಮಿಥುನೈರ್ನದ್ಯಃ (हंसमिथुनैर्नद्यः, haṃsamithunairnadyaḥ) = ನದಿಗಳು ಹಂಸಗಳ ಜೋಡಿಗಳಿಂದ (ಹಂಸಮಿಥುನೈಃ ನದ್ಯಃ) (rivers with pairs of swans)
  • ಸಭಾ ಪಂಡಿತೈಃ (सभा पण्डितैः, sabhā paṇḍitaiḥ) = ಸಭೆ ಪಂಡಿತರಿಂದ (an assembly with scholars)
  • ಸತ್ಪುತ್ರೇಣ ಕುಲಂ (सत्पुत्रेण कुलं, satputreṇa kulaṃ) = ಕುಲ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಗನಿಂದ (a family with a worthy son)
  • ನೃಪೇಣ ವಸುಧಾ (नृपेण वसुधा, nṛpeṇa vasudhā) = ಭೂಮಿ ರಾಜನಿಂದ (the earth with a king)
  • ಲೋಕತ್ರಯಂ ವಿಷ್ಣುನಾ (लोकत्रयं विष्णुना, lokatrayaṃ viṣṇunā) = ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ (the three worlds with Vishnu)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಆನೆಗೆ ಮದ, ನೀರಿಗೆ ಕಮಲ, ರಾತ್ರಿಗೆ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ, ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಶೀಲ, ಕುದುರೆಗೆ ವೇಗ, ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ನಿತ್ಯೋತ್ಸವ, ಮಾತಿಗೆ ವ್ಯಾಕರಣ, ನದಿಗಳಿಗೆ ಹಂಸಗಳ ಜೋಡಿ, ಸಭೆಗೆ ಪಂಡಿತರು, ಕುಲಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಗ, ಭೂಮಿಗೆ ರಾಜ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ವಿಷ್ಣು ಶೋಭೆಯನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

An elephant is adorned by its rut, water by lotuses, night by the full moon, a woman by good character, a horse by speed, a temple by daily festivals, speech by grammar, rivers by pairs of swans, an assembly by scholars, a family by a worthy son, the earth by a king, and the three worlds by Vishnu.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಮದ ಎಂದರೆ ಮದ್ದಾನೆಯ ಕೆನ್ನೆಯಿಂದ ಸುರಿಯುವ ಮದಜಲ. ಆನೆಯ ಗತ್ತಿನ ಗುರುತು ಅದು ಎಂದು ಕವಿಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಮೊದಲ ಪದವಾದ ಕಂ ಎಂದರೆ ನೀರು, ಜಲರುಹ ಎಂದರೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಮಲ. ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯೂ ಕಂ ಎಂದರೆ ನೀರು ಎಂದೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

Mada is the rut that flows from the cheek of a bull elephant, and the poets treat it as the mark of its swagger. The word kam means water, and jalaruha is the water-born lotus. The footnote in the printed book also glosses kam as water.

ಹನ್ನೆರಡೂ ಜೋಡಿಗಳು ಒಂದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿವೆ: ಒಂದು ವಸ್ತು, ಅದರ ಶೋಭೆ. ಕೆಲವು ಶೋಭೆಗಳು ಗುಣಗಳು (ಸ್ತ್ರೀಗೆ ಶೀಲ, ಮಾತಿಗೆ ವ್ಯಾಕರಣ). ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಜೊತೆಗಿರುವವರು (ಸಭೆಗೆ ಪಂಡಿತರು, ನದಿಗೆ ಹಂಸಗಳು). ಕೊನೆಗೆ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಶೋಭೆಯಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಪದ್ಯ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

All twelve pairs follow one pattern: a thing, and what adorns it. Some adornments are qualities (character for a woman, grammar for speech). Others are company (scholars for an assembly, swans for a river). The verse ends in devotion by naming Vishnu as the adornment of the three worlds.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 180. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 180. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಚೆಂದ ಮಾಡುವುದು ಗೋಡೆಗೆ ಹಚ್ಚಿದ ಬಣ್ಣವಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಮಾಡುವವರ ನಡವಳಿಕೆ. ಈ ಪದ್ಯದ ಲೆಕ್ಕ ನಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಜಾಗಕ್ಕೂ ಹೊಂದುತ್ತದೆ.

What makes a hospital look fine is not the paint on its walls but the conduct of the people who work in it. The verse’s reckoning fits our workplaces too.

ಪಟ್ಟಿ ಓದುವುದು ಸುಲಭ. ನನ್ನನ್ನು ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಮನೆತನವನ್ನು ಯಾವುದು ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಪದ್ಯ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಓದುಗನಿಗೇ ಬಿಡುತ್ತದೆ.

Reading the list is easy. Asking what adorns oneself or one’s own family is harder. The verse leaves that question to the reader.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ