ನಿವೃತ್ತಿಯ ಮಾತು ಬಂದಾಗ ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯರೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ: ನನಗೆ ಸಾಕು ಎನಿಸುವುದು ಯಾವಾಗ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಆ ಭಾವ ಬೇಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
ಈ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ ಆ ಎರಡು ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕ ಇಡುತ್ತದೆ. ಇದು ತೃಷ್ಣಾನಿಂದಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರ ಇವೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವಿವೇಕವ್ಯಾಕೋಶೇ ವಿಕಸತಿ ಶಮೇ ಶಾಮ್ಯತಿ ತೃಷಾ ಪರಿಷ್ವಂಗೇ ತುಂಗೇ ಪ್ರಸರತಿತರಾಂ ಸಾ ಪರಿಣತಿಃ
ಜರಾಜೀರ್ಣೈಶ್ವರ್ಯಗ್ರಸನಗಹನಾಕ್ಷೇಪಕೃಪಣಸ್ತೃಷಾಪಾತ್ರಂ ಯಸ್ಯಾಂ ಭವತಿ ಮರುತಾಮಪ್ಯಧಿಪತಿಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
विवेकव्याकोशे विकसति शमे शाम्यति तृषा परिष्वङ्गे तुङ्गे प्रसरतितरां सा परिणतिः
जराजीर्णैश्वर्यग्रसनगहनाक्षेपकृपणस्तृषापात्रं यस्यां भवति मरुतामप्यधिपतिः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
vivekavyākośe vikasati śame śāmyati tṛṣā pariṣvaṅge tuṅge prasaratitarāṃ sā pariṇatiḥ
jarājīrṇaiśvaryagrasanagahanākṣepakṛpaṇastṛṣāpātraṃ yasyāṃ bhavati marutāmapyadhipatiḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವಿವೇಕವ್ಯಾಕೋಶೇ (विवेकव्याकोशे, vivekavyākośe) = ವಿವೇಕವು ಹೂವಿನಂತೆ ಅರಳಿ ತೆರೆದಾಗ (when discernment has opened out like a flower)
- ವಿಕಸತಿ (विकसति, vikasati) = ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಳುತ್ತಿರಲು (as it blooms)
- ಶಮೇ (शमे, śame) = ಶಮ ಅಂದರೆ ಮನಃಶಾಂತಿ ಇರುವಾಗ (when inner calm is there)
- ಶಾಮ್ಯತಿ (शाम्यति, śāmyati) = ತಣಿಯುತ್ತದೆ (is quenched)
- ತೃಷಾ (तृषा, tṛṣā) = ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಅಂದರೆ ಆಸೆ (thirst, that is craving)
- ಪರಿಷ್ವಂಗೇ (परिष्वङ्गे, pariṣvaṅge) = ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಅಂದರೆ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಂಟು, ಇರುವಾಗ (when the clinging embrace)
- ತುಂಗೇ (तुङ्गे, tuṅge) = ಉನ್ನತವಾದಾಗ (is at its height)
- ಪ್ರಸರತಿತರಾಂ (प्रसरतितरां, prasaratitarāṃ) = ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹರಡುತ್ತದೆ (spreads ever wider)
- ಸಾ (सा, sā) = ಆ (that)
- ಪರಿಣತಿಃ (परिणतिः, pariṇatiḥ) = ಪರಿಣಾಮ, ಪರಿಪಾಕ (outcome, ripening)
- ಜರಾಜೀರ್ಣೈಶ್ವರ್ಯಗ್ರಸನಗಹನಾಕ್ಷೇಪಕೃಪಣಸ್ತೃಷಾಪಾತ್ರಂ (जराजीर्णैश्वर्यग्रसनगहनाक्षेपकृपणस्तृषापात्रं, jarājīrṇaiśvaryagrasanagahanākṣepakṛpaṇastṛṣāpātraṃ) = ಮುಪ್ಪಿನಿಂದ ಜೀರ್ಣವಾದ ವೈಭವವನ್ನು ನುಂಗುವ ಭೀಕರ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ದೀನನಾದವನು, ಆಸೆಯ ಪಾತ್ರೆ (ಜರಾ ಜೀರ್ಣ ಐಶ್ವರ್ಯ ಗ್ರಸನ ಗಹನ ಆಕ್ಷೇಪ ಕೃಪಣಃ ತೃಷಾಪಾತ್ರಂ) (pitiable under the dense assault of old age that devours decayed glory, a vessel for craving)
- ಯಸ್ಯಾಂ (यस्यां, yasyāṃ) = ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ (in which)
- ಭವತಿ (भवति, bhavati) = ಆಗುತ್ತಾನೆ (becomes)
- ಮರುತಾಮಪ್ಯಧಿಪತಿಃ (मरुतामप्यधिपतिः, marutāmapyadhipatiḥ) = ಮರುತರ ಅಧಿಪತಿಯೂ, ಅಂದರೆ ಇಂದ್ರನೂ (ಮರುತಾಂ ಅಪಿ ಅಧಿಪತಿಃ) (even the lord of the Maruts, that is Indra)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ವಿವೇಕ ಹೂವಿನಂತೆ ಅರಳಿ ಮನಃಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸಿದಾಗ ಆಸೆ ತಣಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಂಟು ಉನ್ನತವಾದಾಗ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಇನ್ನೂ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮುಪ್ಪಿನಿಂದ ಜೀರ್ಣವಾದ ವೈಭವವನ್ನು ನುಂಗುವ ದಟ್ಟ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ದೀನನಾದ ಇಂದ್ರನೂ ಆಸೆಯ ಪಾತ್ರೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
When discernment opens out like a flower and calm settles in, thirst is quenched. But when clinging to the pleasures of the senses stands at its height, its outcome spreads still wider. Then even Indra, lord of the Maruts, wretched under old age as it devours his fading glory, becomes a vessel for craving.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಮಧ್ಯದ ವಾಕ್ಯ ಸ್ವಲ್ಪ ದಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ನಾವು ಅದನ್ನು ವಿವೇಕದ ಹಾದಿ ಮತ್ತು ಅಂಟಿನ ಹಾದಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಸ್ಥಿತಿಗಳಾಗಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಓದು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.
The middle of the verse is dense. We have read it as two paths, one of discernment and one of clinging, and that reading may be slightly uncertain.
ಮರುತರ ಅಧಿಪತಿ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರ. ತೃಷಾಪಾತ್ರ ಎಂದರೆ ಬಾಯಾರಿಕೆ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವ ಪಾತ್ರೆ. ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನನ್ನೂ ಹೀಗೆ ಬೇಡುವ ಪಾತ್ರೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದು ಕವಿಯ ಚುರುಕು.
The lord of the Maruts is Indra. A vessel of thirst is a cup that only holds more thirst. Showing even the king of the gods as such a begging bowl is the poet’s sting.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 77. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 77. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಸಾಕು ಎನಿಸುವುದು ವಯಸ್ಸು ಅಥವಾ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಒಳಗಿನ ವಿವೇಕದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪದ್ಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
Enough does not come with age or rank. The verse suggests it comes from discernment within.
ಪದವಿ ಏರಿದಷ್ಟೂ ಇನ್ನೂ ಬೇಕು ಎಂಬ ಭಾವ ಏರಬಹುದು. ಕಲಿಸುವವರೂ ಕಲಿಯುವವರೂ ತಮ್ಮ ಹಸಿವನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
The higher the post, the louder the wish for more may become. Teachers and learners alike do well to look at their own hunger now and then.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ