ಲಾಟರಿ ಟಿಕೆಟ್ ಖರೀದಿಸಿದವರು, ಗುಪ್ತನಿಧಿಯ ಕಥೆ ನಂಬಿದವರು, ಅವಸರದ ಲಾಭದ ಹಿಂದೆ ಓಡಿದವರು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಶ್ರಮ ಸಣ್ಣದಲ್ಲ, ಫಲ ಮಾತ್ರ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಒಬ್ಬನು ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನೇ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕರೆದು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ತೃಷ್ಣಾನಿಂದಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಉತ್ಖಾತಂ ನಿಧಿಶಂಕಯಾ ಕ್ಷಿತಿತಲಂ ಧ್ಮಾತಾ ಗಿರೇರ್ಧಾತವೋ ನಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಸರಿತಾಂ ಪತಿರ್ನೃಪತಯೋ ಯತ್ನೇನ ಸಂತೋಷಿತಾಃ
ಮಂತ್ರಾರಾಧನತತ್ಪರೇಣ ಮನಸಾ ನೀತಾಃ ಶ್ಮಶಾನೇ ನಿಶಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಕಾಣವರಾಟಕೋಽಪಿ ನ ಮಯಾ ತೃಷ್ಣೇಽಧುನಾ ಮುಂಚ ಮಾಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
उत्खातं निधिशङ्कया क्षितितलं ध्माता गिरेर्धातवो निस्तीर्णः सरितां पतिर्नृपतयो यत्नेन सन्तोषिताः
मन्त्राराधनतत्परेण मनसा नीताः श्मशाने निशाः प्राप्तः काणवराटकोऽपि न मया तृष्णेऽधुना मुञ्च माम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
utkhātaṃ nidhiśaṅkayā kṣititalaṃ dhmātā girerdhātavo nistīrṇaḥ saritāṃ patirnṛpatayo yatnena santoṣitāḥ
mantrārādhanatatpareṇa manasā nītāḥ śmaśāne niśāḥ prāptaḥ kāṇavarāṭako’pi na mayā tṛṣṇe’dhunā muñca mām
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಉತ್ಖಾತಂ (उत्खातं, utkhātaṃ) = ಅಗೆದೆ (dug up)
- ನಿಧಿಶಂಕಯಾ (निधिशङ्कया, nidhiśaṅkayā) = ನಿಧಿ ಇದೆಯೆಂಬ ಶಂಕೆಯಿಂದ (on the suspicion of a buried treasure)
- ಕ್ಷಿತಿತಲಂ (क्षितितलं, kṣititalaṃ) = ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು (the face of the earth)
- ಧ್ಮಾತಾ (ध्माता, dhmātā) = ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಊದಿ ಕಾಯಿಸಿದೆ (blown in the furnace)
- ಗಿರೇರ್ಧಾತವೋ (गिरेर्धातवो, girerdhātavo) = ಬೆಟ್ಟದ ಧಾತುಗಳು, ಅಂದರೆ ಅದಿರುಗಳು (ಗಿರೇಃ ಧಾತವಃ) (the ores of the mountain)
- ನಿಸ್ತೀರ್ಣಃ (निस्तीर्णः, nistīrṇaḥ) = ದಾಟಿದೆ (crossed)
- ಸರಿತಾಂ ಪತಿರ್ನೃಪತಯೋ (सरितां पतिर्नृपतयो, saritāṃ patirnṛpatayo) = ನದಿಗಳ ಒಡೆಯನನ್ನು, ಅಂದರೆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು, ಮತ್ತು ರಾಜರನ್ನು (ಸರಿತಾಂ ಪತಿಃ ನೃಪತಯಃ) (the lord of rivers, the sea, and kings)
- ಯತ್ನೇನ (यत्नेन, yatnena) = ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ (with effort)
- ಸಂತೋಷಿತಾಃ (सन्तोषिताः, santoṣitāḥ) = ತೃಪ್ತರಾದರು, ಅಂದರೆ ನಾನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿದೆ (were satisfied, I pleased them)
- ಮಂತ್ರಾರಾಧನತತ್ಪರೇಣ (मन्त्राराधनतत्परेण, mantrārādhanatatpareṇa) = ಮಂತ್ರ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲೇ ಮಗ್ನವಾದ (set wholly on mantra practice)
- ಮನಸಾ (मनसा, manasā) = ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ (with a mind)
- ನೀತಾಃ (नीताः, nītāḥ) = ಕಳೆದವು (were spent)
- ಶ್ಮಶಾನೇ (श्मशाने, śmaśāne) = ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ (in the cremation ground)
- ನಿಶಾಃ (निशाः, niśāḥ) = ರಾತ್ರಿಗಳು (nights)
- ಪ್ರಾಪ್ತಃ (प्राप्तः, prāptaḥ) = ಪಡೆದೆ (obtained)
- ಕಾಣವರಾಟಕೋಽಪಿ (काणवराटकोऽपि, kāṇavarāṭako’pi) = ಒಡೆದ ಕವಡೆಯೂ (ಕಾಣವರಾಟಕಃ ಅಪಿ) (not even a broken cowrie)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಮಯಾ (मया, mayā) = ನನ್ನಿಂದ (by me)
- ತೃಷ್ಣೇ (तृष्णे, tṛṣṇe) = ತೃಷ್ಣೆಯೇ (O craving)
- ಅಧುನಾ (अधुना, adhunā) = ಈಗ (now)
- ಮುಂಚ (मुञ्च, muñca) = ಬಿಡು (let go)
- ಮಾಮ್ (माम्, mām) = ನನ್ನನ್ನು (of me)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ನಿಧಿ ಇದೆಯೆಂಬ ಶಂಕೆಯಿಂದ ನೆಲವನ್ನು ಅಗೆದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಅದಿರುಗಳನ್ನು ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸಿದೆ. ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಿದೆ. ರಾಜರನ್ನು ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಮೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಮಂತ್ರಸಾಧನೆಯಲ್ಲೇ ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟು ರಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಕಳೆದೆ. ಆದರೂ ಒಡೆದ ಕವಡೆಯೂ ನನಗೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ತೃಷ್ಣೆಯೇ, ಇನ್ನಾದರೂ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
I dug up the ground on the suspicion of buried treasure. I smelted the ores of the mountains. I crossed the sea. I took pains to please kings. With my mind fixed on the practice of mantras I spent my nights in the cremation ground. Even so, I did not get so much as a broken cowrie. O craving, let go of me now.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಕವಡೆ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ನಾಣ್ಯ. ಕಾಣ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಕಣ್ಣಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಒಡೆದ. ಒಡೆದ ಕವಡೆಯೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಏನೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅತಿಶಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದಂತೆ.
The cowrie was the smallest coin of old times. Kana means one eyed or broken. Not even a broken cowrie is an exaggeration for nothing at all.
ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕವಿ ತೃಷ್ಣೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಐದು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಬರುತ್ತವೆ, ಕೊನೆಗೆ ಪದ್ಯ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಭರ್ತೃಹರಿಯ ವೈರಾಗ್ಯಶತಕದ ಪದ್ಯ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಕರ್ತೃವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿಲ್ಲ.
In the last line the poet addresses craving as a person. Five efforts come one upon another and the verse ends in a plea. It is widely known as a verse of the Vairagya Shataka attributed to Bhartrihari, but this book names no author.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 77. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 77. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆಸೆಯೇ ಓಡಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಎಷ್ಟು ಓಡಿದರೂ ಸಾಕೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ.
The verse does not call effort wrong. It says that when craving is the one driving, no amount of running ever feels like enough.
ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿದದ್ದು ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು ಎನಿಸಿದಾಗ ಒಮ್ಮೆ ನಿಂತು, ನಾವು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ನಿಜವಾಗಿ ನಮಗೆ ಬೇಕಿತ್ತೇ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
When hard work seems wasted, we might stop once and ask whether what we were chasing was really what we needed.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ