ವಿದ್ಯಾ ನಾಮ ನರಸ್ಯ ರೂಪಮಧಿಕಂ: ವಿದ್ಯೆಯಿಲ್ಲದವನು ಪಶು

ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಈ ಶ್ಲೋಕ ವಿದ್ಯೆಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರೇ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಟಿಯೇಟು ಕೊಟ್ಟು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾವಿಹೀನಃ ಪಶುಃ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ವಿದ್ಯಾಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 15 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Learning, verse 15

ವಿಷಯ: ವಿದ್ಯೆಯ ಹಲವು ಮುಖಗಳು · The many faces of learning

ಛಂದಸ್ಸು: ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ · Shardulavikridita

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ವಿದ್ಯಾ ನಾಮ ನರಸ್ಯ ರೂಪಮಧಿಕಂ ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಗುಪ್ತಂ ಧನಂ
ವಿದ್ಯಾ ಭೋಗಕರೀ ಯಶಃಸುಖಕರೀ ವಿದ್ಯಾ ಗುರೂಣಾಂ ಗುರುಃ ।
ವಿದ್ಯಾ ಬನ್ಧುಜನೋ ವಿದೇಶಗಮನೇ ವಿದ್ಯಾ ಪರಂ ದೈವತಂ
ವಿದ್ಯಾ ರಾಜಸು ಪೂಜ್ಯತೇ ನ ಹಿ ಧನಂ ವಿದ್ಯಾವಿಹೀನಃ ಪಶುಃ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

विद्या नाम नरस्य रूपमधिकं प्रच्छन्नगुप्तं धनं
विद्या भोगकरी यशःसुखकरी विद्या गुरूणां गुरुः ।
विद्या बन्धुजनो विदेशगमने विद्या परं दैवतं
विद्या राजसु पूज्यते न हि धनं विद्याविहीनः पशुः ॥

ಸುಭಾಷಿತ (English IAST)

vidyā nāma narasya rūpamadhikaṃ pracchannaguptaṃ dhanaṃ
vidyā bhogakarī yaśaḥsukhakarī vidyā gurūṇāṃ guruḥ |
vidyā bandhujano videśagamane vidyā paraṃ daivataṃ
vidyā rājasu pūjyate na hi dhanaṃ vidyāvihīnaḥ paśuḥ ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ವಿದ್ಯಾ ನಾಮ (विद्या नाम, vidyā nāma) = ವಿದ್ಯೆ ಎಂಬುದು (learning, indeed)
ನರಸ್ಯ ರೂಪಮ್ ಅಧಿಕಮ್ (नरस्य रूपम् अधिकम्, narasya rūpam adhikam) = ಮನುಷ್ಯನ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೂಪ (a man’s finer beauty)
ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಗುಪ್ತಮ್ ಧನಮ್ (प्रच्छन्नगुप्तम् धनम्, pracchannaguptam dhanam) = ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟು ಕಾಪಾಡಿದ ಸಂಪತ್ತು (wealth hidden and kept safe)
ಭೋಗಕರೀ (भोगकरी, bhogakarī) = ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವುದು (giver of enjoyment)
ಯಶಃಸುಖಕರೀ (यशःसुखकरी, yaśaḥsukhakarī) = ಕೀರ್ತಿಯನ್ನೂ ಸುಖವನ್ನೂ ಕೊಡುವುದು (giver of fame and ease)
ಗುರೂಣಾಮ್ ಗುರುಃ (गुरूणाम् गुरुः, gurūṇām guruḥ) = ಗುರುಗಳಿಗೂ ಗುರು (the teacher of teachers)
ಬನ್ಧುಜನಃ ವಿದೇಶಗಮನೇ (बन्धुजनः विदेशगमने, bandhujanaḥ videśagamane) = ಪರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಬಂಧು (a kinsman when one goes abroad)
ಪರಮ್ ದೈವತಮ್ (परम् दैवतम्, param daivatam) = ಪರಮ ದೈವ (the highest deity)
ರಾಜಸು ಪೂಜ್ಯತೇ (राजसु पूज्यते, rājasu pūjyate) = ರಾಜರಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ (is honoured among kings)
ನ ಹಿ ಧನಮ್ (न हि धनम्, na hi dhanam) = ಹಣವಲ್ಲ (not wealth)
ವಿದ್ಯಾವಿಹೀನಃ ಪಶುಃ (विद्याविहीनः पशुः, vidyāvihīnaḥ paśuḥ) = ವಿದ್ಯೆಯಿಲ್ಲದವನು ಪಶು (one without learning is a beast)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ವಿದ್ಯೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೂಪ, ಅದೇ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟು ಕಾಪಾಡಿದ ಸಂಪತ್ತು. ವಿದ್ಯೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಕೀರ್ತಿಯನ್ನೂ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಗುರುಗಳಿಗೂ ಗುರುವಾಗಿದೆ. ಪರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅದೇ ಬಂಧು, ಅದೇ ಪರಮ ದೈವ. ರಾಜರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಗೊಳ್ಳುವುದು ವಿದ್ಯೆಯೇ ಹೊರತು ಹಣವಲ್ಲ. ವಿದ್ಯೆಯಿಲ್ಲದವನು ಪಶು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Learning is a man’s finer beauty, it is wealth hidden and kept safe. Learning gives enjoyment, it gives fame and ease, it is the teacher of teachers. Abroad it is one’s kinsman, it is the highest deity. It is learning, not money, that is honoured in the courts of kings. One without learning is a beast.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಭರ್ತೃಹರಿಯ ನೀತಿಶತಕದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಚಿತ. ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ ಅದನ್ನು ವಿದ್ಯಾಪ್ರಶಂಸಾ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

The verse is well known from Bhartrihari’s Nitishataka. The Subhashitaratnabhandagara includes it in its section in praise of learning.

ಪ್ರಚ್ಛನ್ನಗುಪ್ತ ಎಂಬ ಜೋಡಿ ಪದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮುಚ್ಚುವುದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಒಳಗೇ ಇರುವ, ಯಾರಿಗೂ ಕಾಣದ ಸಂಪತ್ತು ಎಂಬ ಒತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿದೆ.

The double word prachchhanna gupta says hidden twice over. It stresses a wealth that lies within and is visible to no one.

ಕೊನೆಯ ಮೂರು ಪದಗಳ ಹರಿತ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ. ಉದ್ದದ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ನಂತರ ಬರುವ ಈ ಸಣ್ಣ ಸಾಲು ಕೇಳುಗನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ.

The sharpness of the last three words is deliberate. After a long passage of praise, this short line jolts the listener awake.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 30. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 30. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಇಂಥ ಮಾತನ್ನು ಬೇರೆಯವರ ಮೇಲೆ ತೀರ್ಪಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲಾಗದವರು, ಅವಕಾಶ ಸಿಗದವರು ಪಶುಗಳಲ್ಲ.

It is not right to use such a line as a verdict on others. Those who could not go to school, or never got the chance, are not beasts.

ಶ್ಲೋಕದ ನಿಜವಾದ ಗುರಿ ಕಲಿಯಲು ಅವಕಾಶವಿದ್ದೂ ಕಲಿಯದವನು. ಅವಕಾಶ ಇರುವಷ್ಟು ಕಾಲ ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಎಂಬುದೇ ಇದರ ಒತ್ತಾಯ.

The real target of the verse is the one who had the chance to learn and did not take it. Its urging is to use the chance while it lasts.