ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿಗಳು ದುರ್ಜನರನ್ನು ಬೈಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಬೈಯುವುದಿಲ್ಲ, ಕರೆಯುತ್ತದೆ.
ನಿಮಗೆ ಸ್ವರ್ಗದ ಅಮೃತ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲೇ ಇರುವ ಕಾವ್ಯದ ಅಮೃತವನ್ನಾದರೂ ಕುಡಿಯಿರಿ ಎಂಬ ತಮಾಷೆಯ ಆಹ್ವಾನ ಇದು.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ರೇ ರೇ ಖಲಾಃ ಶೃಣುತ ಮದ್ವಚನಂ ಸಮಸ್ತಾಃ
ಸ್ವರ್ಗೇ ಸುಧಾಸ್ತಿ ಸುಲಭಾ ನ ತು ಸಾ ಭವದ್ಭಿಃ ।
ಕುರ್ಮಸ್ತದತ್ರ ಭವತಾಮುಪಕಾರಕಾರಿ
ಕಾವ್ಯಾಮೃತಂ ಪಿಬತ ತತ್ಪರಮಾದರೇಣ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
रे रे खलाः शृणुत मद्वचनं समस्ताः
स्वर्गे सुधास्ति सुलभा न तु सा भवद्भिः ।
कुर्मस्तदत्र भवतामुपकारकारि
काव्यामृतं पिबत तत्परमादरेण ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
re re khalāḥ śṛṇuta madvacanaṃ samastāḥ
svarge sudhāsti sulabhā na tu sā bhavadbhiḥ |
kurmastadatra bhavatāmupakārakāri
kāvyāmṛtaṃ pibata tatparamādareṇa ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ರೇ ರೇ ಖಲಾಃ (रे रे खलाः, re re khalāḥ) = ಎಲೈ ಕೆಟ್ಟವರೇ (you wicked ones)
- ಶೃಣುತ ಮದ್ವಚನಮ್ ಸಮಸ್ತಾಃ (शृणुत मद्वचनम् समस्ताः, śṛṇuta madvacanam samastāḥ) = ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ (all of you, hear my word)
- ಸ್ವರ್ಗೇ ಸುಧಾ ಅಸ್ತಿ (स्वर्गे सुधा अस्ति, svarge sudhā asti) = ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಮೃತವಿದೆ (there is nectar in heaven)
- ಸುಲಭಾ ನ ತು ಸಾ ಭವದ್ಭಿಃ (सुलभा न तु सा भवद्भिः, sulabhā na tu sā bhavadbhiḥ) = ಆದರೆ ಅದು ನಿಮಗೆ ಸುಲಭವಲ್ಲ (but it is not easily got by you)
- ಕುರ್ಮಃ ತತ್ ಅತ್ರ (कुर्मः तत् अत्र, kurmaḥ tat atra) = ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ (so here we make)
- ಭವತಾಮ್ ಉಪಕಾರಕಾರಿ (भवताम् उपकारकारि, bhavatām upakārakāri) = ನಿಮಗೆ ಉಪಕಾರವಾಗುವುದನ್ನು (something that will do you good)
- ಕಾವ್ಯಾಮೃತಮ್ ಪಿಬತ (काव्यामृतम् पिबत, kāvyāmṛtam pibata) = ಕಾವ್ಯವೆಂಬ ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿಯಿರಿ (drink this nectar of poetry)
- ತತ್ ಪರಮ್ ಆದರೇಣ (तत् परम् आदरेण, tat param ādareṇa) = ಅದನ್ನು ಬಹಳ ಆದರದಿಂದ (with the greatest reverence)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಎಲೈ ಕೆಟ್ಟವರೇ, ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ. ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಮೃತವೇನೋ ಇದೆ, ಆದರೆ ಅದು ನಿಮಗೆ ಸಿಗುವಂಥದ್ದಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮಗೆ ಉಪಕಾರವಾಗಲೆಂದು ನಾವು ಇಲ್ಲೇ ಒಂದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಕಾವ್ಯವೆಂಬ ಅಮೃತವನ್ನು ಬಹಳ ಆದರದಿಂದ ಕುಡಿಯಿರಿ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Listen to my words, all you wicked ones. There is nectar in heaven, but it is not within your reach. So here we are making something for your good: drink this nectar of poetry, and drink it with the greatest reverence.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ದನಿ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ. ಮೊದಲಿಗೆ ಗದರಿಸಿದಂತೆ ಶುರುವಾಗಿ, ಕೊನೆಗೆ ಕೈಹಿಡಿದು ಕರೆದಂತೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
The tone of the verse is worth noticing. It opens as a scolding and ends as an offer of a hand.
ಅಮೃತಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆ ಬರೀ ಹೊಗಳಿಕೆಯಲ್ಲ, ಒಂದು ವಾದ. ಸಿಗದ ಅಮೃತಕ್ಕಿಂತ ಸಿಗುವ ಅಮೃತ ಮೇಲು.
Comparison with nectar is common in Sanskrit poetry, but here it is not mere praise. It is an argument: the nectar you can reach is better than the one you cannot.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 31. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 31. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಯಾರನ್ನೂ ಹೊರಗಿಡದೆ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಹಂಚುವ ಮನೋಭಾವ ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಟ್ಟವರೆಂದು ಕರೆದವರನ್ನೇ ಕವಿ ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ.
There is a spirit here of sharing what is good without shutting anyone out. The poet invites the very people he has just called wicked.
ತಿದ್ದಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರೆ ಬೈಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಕೈಗೆಟುಕಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
When one wishes to correct someone, putting something good within reach works better than scolding.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ