ಒಂದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ವಭಾವದವರು ಇರುವಾಗ ಯಾರು ಯಾರಿಗೆ ದಾರಿ ಬಿಡಬೇಕು ಎಂಬ ಮೌನ ಜಗ್ಗಾಟ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ಜಗ್ಗಾಟವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿಯ ನಡುವೆ ಇಟ್ಟು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಆರ್ಯಾ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದ್ಯ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಕುಟಿಲಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ಯತ್ರ ಪ್ರಭವತಿ ನ ಸರಸ್ವತೀ ವಸತಿ ತತ್ರ
ಪ್ರಾಯಃ ಶ್ವಶ್ರೂಸ್ನುಷಯೋರ್ನ ದೃಶ್ಯತೇ ಸೌಹೃದಂ ಲೋಕೇ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
कुटिला लक्ष्मीर्यत्र प्रभवति न सरस्वती वसति तत्र
प्रायः श्वश्रूस्नुषयोर्न दृश्यते सौहृदं लोके
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
kuṭilā lakṣmīryatra prabhavati na sarasvatī vasati tatra
prāyaḥ śvaśrūsnuṣayorna dṛśyate sauhṛdaṃ loke
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಕುಟಿಲಾ (कुटिला, kuṭilā) = ವಕ್ರ ಸ್ವಭಾವದ, ಬಳುಕುವ (crooked, winding)
- ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ಯತ್ರ (लक्ष्मीर्यत्र, lakṣmīryatra) = ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಲ್ಲಿ (ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ + ಯತ್ರ) (where Lakshmi)
- ಪ್ರಭವತಿ (प्रभवति, prabhavati) = ಪ್ರಬಲಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ, ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಾಳೆ (holds sway)
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಸರಸ್ವತೀ (सरस्वती, sarasvatī) = ಸರಸ್ವತಿ (Sarasvati)
- ವಸತಿ (वसति, vasati) = ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ (dwells)
- ತತ್ರ (तत्र, tatra) = ಅಲ್ಲಿ (there)
- ಪ್ರಾಯಃ (प्रायः, prāyaḥ) = ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ (as a rule, mostly)
- ಶ್ವಶ್ರೂಸ್ನುಷಯೋರ್ನ (श्वश्रूस्नुषयोर्न, śvaśrūsnuṣayorna) = ಅತ್ತೆ ಸೊಸೆಯರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ (ಶ್ವಶ್ರೂಸ್ನುಷಯೋಃ + ನ) (not between mother-in-law and daughter-in-law)
- ದೃಶ್ಯತೇ (दृश्यते, dṛśyate) = ಕಾಣುತ್ತದೆ (is seen)
- ಸೌಹೃದಂ (सौहृदं, sauhṛdaṃ) = ಒಳ್ಳೆಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಗೆಳೆತನ (warm friendship)
- ಲೋಕೇ (लोके, loke) = ಲೋಕದಲ್ಲಿ (in the world)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ವಕ್ರ ಸ್ವಭಾವದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೋ ಅಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ವಾಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತ್ತೆ ಮತ್ತು ಸೊಸೆಯರ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೆಳೆತನ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Where winding Lakshmi holds sway, Sarasvati does not dwell. In the world, friendship between a mother-in-law and a daughter-in-law is mostly not seen.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕ ಇನ್ನೊಂದು ಇಟ್ಟು ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ ಅತ್ತೆ ಸೊಸೆಯರಂತೆ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಯಾರು ಅತ್ತೆ ಯಾರು ಸೊಸೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
Two things are set side by side for comparison. The verse suggests Lakshmi and Sarasvati are like a mother-in-law and daughter-in-law, but does not say outright which is which.
ಪ್ರಾಯಃ ಎಂಬ ಪದ ಶ್ಲೋಕದ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಮೃದುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಹೋಲಿಕೆ, ಎಲ್ಲ ಮನೆಗಳ ವಿವರಣೆ ಅಲ್ಲ. ಕುಟಿಲಾ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಚಂಚಲ, ಬಳುಕುವ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
The word prayah, mostly, softens the claim. This was a popular comparison of the old days, not a description of every household. The adjective kutila points to Lakshmi’s winding, restless nature.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 62. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 62. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹಣದ ಹಿಂದೆ ಓಡುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಓದು, ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಸಮಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅನುಭವ ಹಲವರದ್ದು. ಎರಡನ್ನೂ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಜೊತೆಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟವೆಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
Many have found that while running after money there is less time for study and thought. The verse admits that keeping the two together in friendship is hard.
ಆದರೂ ಇದು ತೀರ್ಮಾನವಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಪ್ರಾಯಶಃ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಡೆಸುವ ವೈದ್ಯ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷಕರು ಈ ಮಾತಿಗೆ ಒಂದು ಅಪವಾದ ಆಗಬಹುದು.
Yet it is no verdict, only a mostly. A doctor or teacher who carries on learning and work side by side may be an exception to the saying.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ