ಸಂಜೆ ಚಂದ್ರ ಉದಯಿಸುವಾಗ ಕೊಳದ ಕಮಲಗಳು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರೂ ಗಮನಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಲ್ಲಿಗೆ ಅರಳುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಮಲ ಮುದುಡುತ್ತದೆ.
ಈ ಆರ್ಯಾ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಶ್ಲೋಕ ಅದನ್ನೊಂದು ಮುನಿಸಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಕಮಲವನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಅನ್ಯೋಕ್ತಿ, ಅಂದರೆ ಒಂದನ್ನು ಹೇಳಿ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮಾತು.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ರತ್ನಾಕರತನುಜನುಷಿ ದ್ವಿಜರಾಜೇ ರಾಜನಿ ಶ್ರಿಯೋ ಮಿತ್ರೇ
ಅಮೃತಕರೇ ಚ ಕಲಾವತಿ ಪದ್ಮಿನಿ ವಾಮಾ ಕುತೋ ಭವತೀ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
रत्नाकरतनुजनुषि द्विजराजे राजनि श्रियो मित्रे
अमृतकरे च कलावति पद्मिनि वामा कुतो भवती
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
ratnākaratanujanuṣi dvijarāje rājani śriyo mitre
amṛtakare ca kalāvati padmini vāmā kuto bhavatī
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ರತ್ನಾಕರತನುಜನುಷಿ (रत्नाकरतनुजनुषि, ratnākaratanujanuṣi) = ಸಮುದ್ರದ ಮೈಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (in him whose birth is from the ocean’s body)
- ದ್ವಿಜರಾಜೇ (द्विजराजे, dvijarāje) = ದ್ವಿಜರಾಜನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (in the lord of the twice-born, the moon)
- ರಾಜನಿ (राजनि, rājani) = ರಾಜನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (in the king)
- ಶ್ರಿಯೋ (श्रियो, śriyo) = ಶ್ರೀಯ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ (of Shri, of Lakshmi)
- ಮಿತ್ರೇ (मित्रे, mitre) = ಮಿತ್ರನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (in the friend)
- ಅಮೃತಕರೇ (अमृतकरे, amṛtakare) = ಅಮೃತದ ಕಿರಣಗಳುಳ್ಳವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (in him whose rays are nectar)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಕಲಾವತಿ (कलावति, kalāvati) = ಕಲೆಗಳುಳ್ಳವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (in the one rich in arts and digits)
- ಪದ್ಮಿನಿ (पद्मिनि, padmini) = ಕಮಲವೇ (O lotus plant)
- ವಾಮಾ (वामा, vāmā) = ಪ್ರತಿಕೂಲಳಾಗಿ, ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ (turned against him)
- ಕುತೋ (कुतो, kuto) = ಏಕೆ, ಎಲ್ಲಿಂದ (why, from where)
- ಭವತೀ (भवती, bhavatī) = ನೀನು (you)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನೂ, ದ್ವಿಜರಾಜನೂ, ರಾಜನೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮಿತ್ರನೂ, ಅಮೃತದ ಕಿರಣಗಳುಳ್ಳವನೂ, ಕಲಾವಂತನೂ ಆದ ಚಂದ್ರನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಕಮಲವೇ, ನೀನು ಏಕೆ ಹೀಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತೀಯೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O lotus, towards the moon, who was born of the ocean, who is lord of the twice-born, a king, a friend of Lakshmi, whose rays are nectar and who is rich in arts, why do you turn against him?
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಅನೇಕ ಪದಗಳು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥ ಹೊಂದಿವೆ. ದ್ವಿಜರಾಜ ಎಂದರೆ ಹಲ್ಲುಗಳ ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಅಥವಾ ಪಕ್ಷಿಗಳ ರಾಜ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಚಂದ್ರನ ಹೆಸರಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಲಾವತಿ ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರನ ಹದಿನಾರು ಕಲೆಗಳುಳ್ಳವ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತ ಎರಡೂ.
Several words carry more than one sense. Dvijaraja can mean lord of the twice-born in several senses and is a name for the moon. Kalavati means both having the moon’s digits and skilled in the arts.
ಇದು ಅನ್ಯೋಕ್ತಿ. ಮೇಲಿನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಮಲ ಚಂದ್ರೋದಯದಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಓದುಗರು ಊಹಿಸಬೇಕು. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕಮಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವಳು ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಗುಣಶಾಲಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಒಲಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ಈ ಓದು ನಮ್ಮ ಊಹೆ ಮಾತ್ರ.
This is anyokti. On the surface the lotus closes at moonrise. The verse does not give the hidden sense and the reader must guess it. Because Lakshmi dwells in the lotus, it may hint that fortune does not favour a person of real merit. That reading is our own guess.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 62. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 62. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಇದು ಮೇಲ್ಮೈ ಅರ್ಥದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಸುಂದರ ಚಿತ್ರ. ಸಂಜೆ ಕೊಳದ ಬಳಿ ನಿಂತು ಕಮಲ ಮುಚ್ಚುವುದನ್ನೂ ಕುಮುದ ಅರಳುವುದನ್ನೂ ನೋಡಿದರೆ ಶ್ಲೋಕ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
It is a pleasing picture even on the surface. Standing by a pond at dusk and watching the lotus close and the water lily open makes the verse clearer.
ಅರ್ಹರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಗದೆ ಹೋದಾಗ ಯಾವ ಕಾರಣವೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾಣದೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಶ್ಲೋಕದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಕೆ ಎಂಬುದು ಆ ಅಸಮಾಧಾನದ ಧ್ವನಿ. ಉತ್ತರ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಹೊಣೆ ನಾವೇ.
When the deserving do not get their chance, no reason looks right. The verse’s question of why carries that discontent. It gives no answer, so the burden of our expectations stays with us.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ