ಮಕ್ಕಳ ಕೆಲವು ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಇದನ್ನು ಯಾರಿಂದ ಕಲಿತೆ ಎಂದು ಮನೆಯವರು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುವುದುಂಟು. ಉತ್ತರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಣ್ಣ ಅಥವಾ ಅಕ್ಕನ ಕಡೆಗೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸ್ವಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಅದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಸಮುದ್ರಮಥನದ ಕಥೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಚಾಂಚಲ್ಯಮುಚ್ಚೈಃ ಶ್ರವಸಸ್ತುರಂಗಾತ್ಕೌಟಿಲ್ಯಮಿಂದೋರ್ವಿಷತೋ ವಿಮೋಹಃ
ಇತಿ ಶ್ರಿಯಾಶಿಕ್ಷಿ ಸಹೋದರೇಭ್ಯೋ ನ ವೇದ್ಮಿ ಕಸ್ಮಾದ್ಗುಣವದ್ವಿರೋಧಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
चाञ्चल्यमुच्चैः श्रवसस्तुरंगात्कौटिल्यमिन्दोर्विषतो विमोहः
इति श्रियाशिक्षि सहोदरेभ्यो न वेद्मि कस्माद्गुणवद्विरोधः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
cāñcalyamuccaiḥ śravasasturaṃgātkauṭilyamindorviṣato vimohaḥ
iti śriyāśikṣi sahodarebhyo na vedmi kasmādguṇavadvirodhaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಚಾಂಚಲ್ಯಮ್ (चाञ्चल्यम्, cāñcalyam) = ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು (fickleness)
- ಉಚ್ಚೈಃ ಶ್ರವಸಃ (उच्चैः श्रवसः, uccaiḥ śravasaḥ) = ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸ್ ಎಂಬ (of Uchchaihshravas)
- ತುರಗಾತ್ (तुरगात्, turagāt) = ಕುದುರೆಯಿಂದ (from the horse)
- ಕೌಟಿಲ್ಯಮ್ (कौटिल्यम्, kauṭilyam) = ವಕ್ರತೆಯನ್ನು (crookedness)
- ಇಂದೋಃ (इन्दोः, indoḥ) = ಚಂದ್ರನಿಂದ (from the moon)
- ವಿಷತಃ (विषतः, viṣataḥ) = ವಿಷದಿಂದ (from the poison)
- ವಿಮೋಹಃ (विमोहः, vimohaḥ) = ಮೈಮರೆಸುವ ಮೋಹ (bewildering delusion)
- ಇತಿ (इति, iti) = ಹೀಗೆ (thus)
- ಶ್ರಿಯಾ (श्रिया, śriyā) = ಶ್ರೀಯಿಂದ (by Shri)
- ಅಶಿಕ್ಷಿ (अशिक्षि, aśikṣi) = ಕಲಿಯಲಾಯಿತು (it was learnt)
- ಸಹೋದರೇಭ್ಯಃ (सहोदरेभ्यः, sahodarebhyaḥ) = ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರಿಂದ (from her siblings)
- ನ ವೇದ್ಮಿ (न वेद्मि, na vedmi) = ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು (I do not know)
- ಕಸ್ಮಾತ್ (कस्मात्, kasmāt) = ಯಾರಿಂದ (from whom)
- ಗುಣವದ್ವಿರೋಧಃ (गुणवद्विरोधः, guṇavadvirodhaḥ) = ಗುಣವಂತರೊಡನೆ ವಿರೋಧ (hostility to the virtuous)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸ್ ಕುದುರೆಯಿಂದ, ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರನಿಂದ, ಮೈಮರೆಸುವ ಮೋಹವನ್ನು ವಿಷದಿಂದ ಶ್ರೀ ಕಲಿತಳು. ಹೀಗೆ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರಿಂದ ಕಲಿತಳು. ಆದರೆ ಗುಣವಂತರೊಡನೆ ವಿರೋಧವನ್ನು ಯಾರಿಂದ ಕಲಿತಳೋ ಕವಿಗೆ ತಿಳಿಯದು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Fickleness Shri learnt from the horse Uchchaihshravas, crookedness from the moon, and bewildering delusion from the poison. So she learnt from her siblings. But from whom she learnt her enmity to the virtuous, the poet cannot tell.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಸಮುದ್ರಮಥನದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ, ಚಂದ್ರ, ವಿಷ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಾಗರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರು ಎಂಬ ಕಥೆ ಇಲ್ಲಿನ ಆಧಾರ. ಅವರೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ಸಮುದ್ರದ ಮಕ್ಕಳಾದ್ದರಿಂದ ಸಹೋದರರು ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
The tale of the churning of the ocean is the base here: the horse, the moon, the poison and Lakshmi all rose from the sea. As children of one sea, the poet calls them siblings.
ಶ್ಲೋಕದ ಕುಟುಕು ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿದೆ. ಮೂರು ದೋಷಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆದರೆ ಗುಣವಂತರನ್ನು ದೂರ ಇಡುವ ಗುಣಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಸಿಗದು ಎಂದು ಕವಿ ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಸಂಪತ್ತು ಗುಣವಂತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಲಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಟಕಿ.
The sting is in the last line. The three faults have a source, but her dislike of the virtuous has none, says the poet wryly. It is a jibe that wealth seldom favours the worthy.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 63. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 63. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಗುಣ ಮತ್ತು ಗಳಿಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಜೊತೆಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಿ ನೇರವಾಗಿ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಂದು ಗುಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗಳಿಕೆಯ ಹಿಂದೆ ಓಡಬೇಕಿಲ್ಲ.
The poet openly admits that merit and gain do not always travel together. That is no reason to leave merit and chase gain.
ನಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದ ಕೆಲವು ದೋಷಗಳು ನಾವು ಬೆಳೆದ ಪರಿಸರದಿಂದ ಬಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ಅರಿತರೆ ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಸುಲಭ.
Some faults of our nature come from the surroundings we grew up in. Knowing that makes mending them a little easier.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ