ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕೈ ಎತ್ತಿ, ಕೋಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ ಒಂದು ಮಾತು ಕೇಳಲೇ ಎಂದು ಶುರು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಂಥ ಪೀಠಿಕೆಯ ಹಿಂದೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಹರಿತವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಅದೇ ರೀತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೇ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಉತ್ತರ ಅವನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲೇ ಅಡಗಿದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಕಸ್ಮೈಚಿತ್ಕಪಟಾಯ ಕೈಟಭರಿಪೂರಃಪೀಠದೀರ್ಘಾಲಯಾಂ ದೇವಿ ತ್ವಾಮಭಿವಾದ್ಯ ಕುಪ್ಯಸಿ ನ ಚೇತ್ತತ್ಕಿಂಚಿದಾಚಕ್ಷ್ಮಹೇ
ಯತ್ತೇ ಮಂದಿರಮಂಬುಜನ್ಮ ಕಿಮಿದಂ ವಿದ್ಯಾಗೃಹಂ ಯಚ್ಚ ತೇ ನೀಚಾನ್ನೀಚತರೋಪಸರ್ಪಣಮಪಾಮೇತತ್ಕಿಮಾಚಾರ್ಯಕಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
कस्मैचित्कपटाय कैटभरिपूरःपीठदीर्घालयां देवि त्वामभिवाद्य कुप्यसि न चेत्तत्किंचिदाचक्ष्महे
यत्ते मन्दिरमम्बुजन्म किमिदं विद्यागृहं यच्च ते नीचान्नीचतरोपसर्पणमपामेतत्किमाचार्यकम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
kasmaicitkapaṭāya kaiṭabharipūraḥpīṭhadīrghālayāṃ devi tvāmabhivādya kupyasi na cettatkiṃcidācakṣmahe
yatte mandiramambujanma kimidaṃ vidyāgṛhaṃ yacca te nīcānnīcataropasarpaṇamapāmetatkimācāryakam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಕಸ್ಮೈಚಿತ್ಕಪಟಾಯ (कस्मैचित्कपटाय, kasmaicitkapaṭāya) = ಯಾವುದೋ ಒಂದು ನೆಪಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಉಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ (ಕಸ್ಮೈಚಿತ್ + ಕಪಟಾಯ) (for some pretext or ruse)
- ಕೈಟಭರಿಪೂರಃಪೀಠದೀರ್ಘಾಲಯಾಂ (कैटभरिपूरःपीठदीर्घालयां, kaiṭabharipūraḥpīṭhadīrghālayāṃ) = ಕೈಟಭನ ಶತ್ರುವಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಎದೆಯ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ವಾಸವುಳ್ಳವಳನ್ನು (ಕೈಟಭರಿಪು + ಉರಃಪೀಠ + ದೀರ್ಘಾಲಯಾಂ) (her whose long abode is the seat of the chest of Kaitabha’s foe)
- ದೇವಿ (देवि, devi) = ದೇವಿಯೇ (O goddess)
- ತ್ವಾಮಭಿವಾದ್ಯ (त्वामभिवाद्य, tvāmabhivādya) = ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ (ತ್ವಾಂ + ಅಭಿವಾದ್ಯ) (having saluted you)
- ಕುಪ್ಯಸಿ ನ (कुप्यसि न, kupyasi na) = ನೀನು ಕೋಪಿಸದಿದ್ದರೆ (if you do not grow angry)
- ಚೇತ್ತತ್ಕಿಂಚಿದಾಚಕ್ಷ್ಮಹೇ (चेत्तत्किंचिदाचक्ष्महे, cettatkiṃcidācakṣmahe) = ಆಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ (ಚೇತ್ + ತತ್ + ಕಿಂಚಿತ್ + ಆಚಕ್ಷ್ಮಹೇ) (then we shall say a little)
- ಯತ್ತೇ (यत्ते, yatte) = ನಿನ್ನ ಯಾವ (ಯತ್ + ತೇ) (that your)
- ಮಂದಿರಮಂಬುಜನ್ಮ (मन्दिरमम्बुजन्म, mandiramambujanma) = ಮನೆ ಕಮಲ (ಮಂದಿರಂ + ಅಂಬುಜನ್ಮ) (home is the lotus, water-born)
- ಕಿಮಿದಂ (किमिदं, kimidaṃ) = ಇದೇನು (what is this)
- ವಿದ್ಯಾಗೃಹಂ (विद्यागृहं, vidyāgṛhaṃ) = ವಿದ್ಯೆಯ ಮನೆಯೇ, ಅಂದರೆ ಪಾಠಶಾಲೆಯೇ (a house of learning)
- ಯಚ್ಚ ತೇ (यच्च ते, yacca te) = ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಯಾವ (and that your)
- ನೀಚಾನ್ನೀಚತರೋಪಸರ್ಪಣಮಪಾಮೇತತ್ಕಿಮಾಚಾರ್ಯಕಮ್ (नीचान्नीचतरोपसर्पणमपामेतत्किमाचार्यकम्, nīcānnīcataropasarpaṇamapāmetatkimācāryakam) = ಕೀಳಿನವರಿಂದ ಇನ್ನೂ ಕೀಳಿನವರ ಬಳಿ ಸಾರುವುದು ನೀರಿನ ಈ ಪಾಠವೇ (ನೀಚಾತ್ + ನೀಚತರ + ಉಪಸರ್ಪಣಂ + ಅಪಾಂ + ಏತತ್ + ಕಿಂ + ಆಚಾರ್ಯಕಂ) (this going from the low to the still lower, is it the water’s teaching)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ದೇವಿಯೇ, ಕೈಟಭನ ಶತ್ರುವಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಎದೆಯ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ವಾಸ ಮಾಡುವ ನಿನಗೆ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ನೆಪದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ನೀನು ಕೋಪಿಸದಿದ್ದರೆ ಒಂದು ಮಾತು. ನಿನ್ನ ಮನೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಮಲ. ಇದೇನು ಪಾಠಶಾಲೆಯೇ. ಕೀಳಿನವರಿಂದ ಇನ್ನೂ ಕೀಳಿನವರ ಬಳಿ ನೀನು ಸಾರುವುದು ನೀರಿನ ಬೋಧನೆಯೇ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O goddess, whose long abode is the breast of Vishnu, the foe of Kaitabha, we salute you on some pretext and say this, if you do not grow angry. Your home is the lotus, born of water. Is this a school? And is your going from the low to the lower still the water’s lesson?
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ನೀರು ಯಾವಾಗಲೂ ಎತ್ತರದಿಂದ ತಗ್ಗಿನ ಕಡೆಗೇ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಕಮಲ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಮುದ್ರದ ಮಗಳು. ಅವಳು ತಗ್ಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವುದು ನೀರಿನ ಜೊತೆಯ ವಾಸದಿಂದ ಬಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಎಂಬ ಕುಹಕ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಶ್ನೆಯ ರೂಪದ ಟೀಕೆ.
Water always runs from high to low. The lotus is born in water and Lakshmi is the Ocean’s daughter. The jibe is that her going down to the lowly is a habit picked up from living with water. It is criticism in the form of a question.
ಮೊದಲ ಪದಗಳಾದ ಕಸ್ಮೈಚಿತ್ ಕಪಟಾಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಯಾವುದೋ ನೆಪಕ್ಕಾಗಿ ಎಂದು ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಅದರ ನಿಖರ ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ. ಉಳಿದ ಭಾಗದ ಅರ್ಥ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠದ ಕೈಟಭರಿಪು ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಇ ಕಾರ ಇತ್ತು.
We have read the opening words kasmaichit kapataya as for some pretext, and their exact sense is slightly uncertain. The rest is clear. We followed the printed form kaitabharipu, where the digital text had an extra vowel sign.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 63. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 63. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕೇಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೌಜನ್ಯ ಇದ್ದರೂ ಪ್ರಶ್ನೆ ನೇರವಾಗಿರಬಹುದು. ಗೌರವದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಲಿಸುವಾಗ ಈ ಪದ್ಯ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾದರಿ.
A question can be courteous in manner and still be direct. When teaching students to question with respect, this verse is a good model.
ಸಂಪತ್ತು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿ ನಾವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಕವಿ ಕೋಪದ ಬದಲು ಒಂದು ತಣ್ಣನೆಯ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಆರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದು ಹೆಚ್ಚು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
Seeing where wealth goes, we sometimes grow angry. The poet chose a cool humour instead of anger, and it stays in the memory longer.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ