ಹಬ್ಬದ ಊಟಕ್ಕೆ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಗೊತ್ತು, ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಉಪ್ಪು ಹೆಚ್ಚು, ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ. ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಮ್ಮೆಗೆ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವುದು ಯಾರಿಗೂ ಆಗದ ಕೆಲಸ.
ಈ ಪದ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಅಂಥ ಒಂದು ಕಷ್ಟದ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಯಾರ ಬಳಿ ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವ ನಿಯಮವೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಆರು ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ, ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ತೀಕ್ಷ್ಣಾದುದ್ವಿಜತೇ ಮೃದೌ ಪರಿಭವತ್ರಾಸಾನ್ನ ಸಂತಿಷ್ಠತೇ ಮೂರ್ಖಾಂದ್ವೇಷ್ಟಿ ನ ಗಚ್ಛತಿ ಪ್ರಣಯಿತಾಮತ್ಯಂತವಿದ್ವತ್ಸ್ವಪಿ
ಶೂರೇಭ್ಯೋಽಪ್ಯಧಿಕಂ ಬಿಭೇತ್ಯುಪಹಸತ್ಯೇಕಾಂತಭೀರೂನಪಿ ಶ್ರೀರ್ಲಬ್ಧಪ್ರಸರೇವ ವೇಶವನಿತಾ ದುಃಖೋಪಚರ್ಯಾ ಭೃಶಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
तीक्ष्णादुद्विजते मृदौ परिभवत्रासान्न संतिष्ठते मूर्खान्द्वेष्टि न गच्छति प्रणयितामत्यन्तविद्वत्स्वपि
शूरेभ्योऽप्यधिकं बिभेत्युपहसत्येकान्तभीरूनपि श्रीर्लब्धप्रसरेव वेशवनिता दुःखोपचर्या भृशम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
tīkṣṇādudvijate mṛdau paribhavatrāsānna saṃtiṣṭhate mūrkhāndveṣṭi na gacchati praṇayitāmatyantavidvatsvapi
śūrebhyo’pyadhikaṃ bibhetyupahasatyekāntabhīrūnapi śrīrlabdhaprasareva veśavanitā duḥkhopacaryā bhṛśam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ತೀಕ್ಷ್ಣಾದುದ್ವಿಜತೇ (तीक्ष्णादुद्विजते, tīkṣṇādudvijate) = ಕಠೋರನಿಂದ ಬೆದರುತ್ತಾಳೆ (ತೀಕ್ಷ್ಣಾತ್ + ಉದ್ವಿಜತೇ) (is alarmed by the harsh)
- ಮೃದೌ (मृदौ, mṛdau) = ಮೃದುವಾದವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (in the case of the gentle)
- ಪರಿಭವತ್ರಾಸಾನ್ನ (परिभवत्रासान्न, paribhavatrāsānna) = ಅವಮಾನದ ಭಯದಿಂದ ಇಲ್ಲ (ಪರಿಭವತ್ರಾಸಾತ್ + ನ) (not, from fear of disgrace)
- ಸಂತಿಷ್ಠತೇ (संतिष्ठते, saṃtiṣṭhate) = ನೆಲೆಸುತ್ತಾಳೆ (she stays)
- ಮೂರ್ಖಾಂದ್ವೇಷ್ಟಿ (मूर्खान्द्वेष्टि, mūrkhāndveṣṭi) = ಮೂರ್ಖರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾಳೆ (ಮೂರ್ಖಾನ್ + ದ್ವೇಷ್ಟಿ) (she dislikes fools)
- ನ ಗಚ್ಛತಿ (न गच्छति, na gacchati) = ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ (she does not go)
- ಪ್ರಣಯಿತಾಮತ್ಯಂತವಿದ್ವತ್ಸ್ವಪಿ (प्रणयितामत्यन्तविद्वत्स्वपि, praṇayitāmatyantavidvatsvapi) = ಸ್ನೇಹವನ್ನು, ಅತಿಯಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದವರಲ್ಲೂ (ಪ್ರಣಯಿತಾಂ + ಅತ್ಯಂತವಿದ್ವತ್ಸು + ಅಪಿ) (into friendship, even with the very learned)
- ಶೂರೇಭ್ಯೋಽಪ್ಯಧಿಕಂ (शूरेभ्योऽप्यधिकं, śūrebhyo’pyadhikaṃ) = ಶೂರರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ (ಶೂರೇಭ್ಯಃ + ಅಪಿ + ಅಧಿಕಂ) (even more than of the brave)
- ಬಿಭೇತ್ಯುಪಹಸತ್ಯೇಕಾಂತಭೀರೂನಪಿ (बिभेत्युपहसत्येकान्तभीरूनपि, bibhetyupahasatyekāntabhīrūnapi) = ಹೆದರುತ್ತಾಳೆ, ಗೇಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ, ಪೂರ್ತಿ ಹೆದರುಪುಕ್ಕರನ್ನೂ (ಬಿಭೇತಿ + ಉಪಹಸತಿ + ಏಕಾಂತಭೀರೂನ್ + ಅಪಿ) (she fears, she mocks, even the utterly timid)
- ಶ್ರೀರ್ಲಬ್ಧಪ್ರಸರೇವ (श्रीर्लब्धप्रसरेव, śrīrlabdhaprasareva) = ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕವಳಂತೆ (ಶ್ರೀಃ + ಲಬ್ಧಪ್ರಸರಾ + ಇವ) (Fortune, like one who has gained her freedom)
- ವೇಶವನಿತಾ (वेशवनिता, veśavanitā) = ವೇಶ್ಯೆ, ಅಂದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನರ್ತಕಿ ಅಥವಾ ಗಣಿಕೆ (a courtesan)
- ದುಃಖೋಪಚರ್ಯಾ (दुःखोपचर्या, duḥkhopacaryā) = ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಕಷ್ಟವಾದವಳು (hard to serve)
- ಭೃಶಮ್ (भृशम्, bhṛśam) = ಬಹಳ (exceedingly)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕಠೋರನಿಂದ ಬೆದರುತ್ತಾಳೆ. ಮೃದುವಾದವನ ಬಳಿ ಅವಮಾನದ ಭಯದಿಂದ ನೆಲೆಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂರ್ಖರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅತಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಜೊತೆಗೂ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸುವುದಿಲ್ಲ. ಶೂರರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆದರುತ್ತಾಳೆ. ಪೂರ್ತಿ ಹೇಡಿಗಳನ್ನೂ ಗೇಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕ ಗಣಿಕೆಯಂತೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Fortune is alarmed by the harsh. She does not stay with the gentle, for fear of disgrace. She dislikes fools. She does not warm even to the very learned. She fears the brave more than anyone, and she mocks even the utterly timid. Like a courtesan who has gained her freedom, Fortune is exceedingly hard to serve.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಆರು ಗುಂಪುಗಳು ಕಠೋರರು, ಮೃದುವಾದವರು, ಮೂರ್ಖರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಶೂರರು ಮತ್ತು ಹೇಡಿಗಳು. ಒಂದು ಗುಂಪಿನಲ್ಲೂ ಅವಳು ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಹೊಂದುವ ಒಂದು ಸ್ವಭಾವ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಕವಿಯ ಮಾತು.
The six groups named are the harsh, the gentle, fools, scholars, the brave and cowards. She settles with none of them, so the poet’s point is that no single temperament suits wealth.
ಕೊನೆಯ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವೇಶ್ಯೆ ವಿಷಯವಲ್ಲ, ಹೋಲಿಕೆಯ ಸಾಧನ ಮಾತ್ರ. ಸ್ವಂತ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆಯುವ, ಸೇವೆ ಮಾಡುವವನ ಯಾವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಸಾಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೊಂದು ಉಪಮಾಲಂಕಾರ.
In the closing comparison the courtesan is only the means of comparison and not the subject. She stands for someone who follows her own will and whom no effort of the person serving can fully satisfy. It is a simile.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 63. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 63. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಯಾರಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಲಿಯದ ವಸ್ತುವಿನ ಹಿಂದೆ ಓಡುವವನು ಸದಾ ಆತಂಕದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸುವುದು ಬೇರೆ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸಿನ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಬೇರೆ ಎಂದು ಈ ಪದ್ಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
Someone who chases a thing that never fully favours anyone stays anxious. Earning wealth is one matter, building one’s peace of mind on it is another, and the verse hints at that difference.
ಇದು ಹಾಸ್ಯಭರಿತ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ಕಠೋರರು, ಮೃದುವಾದವರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಯಾರಿಗೂ ಸಂಪತ್ತು ಖಚಿತವಾಗಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಶ್ರಮ ಬೇಡ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ.
This is humorous exaggeration. It says that wealth comes to no type of person with certainty. It does not say that effort is pointless.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ