ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಹಸಿವಾದರೆ ಪುಸ್ತಕ ಮುಚ್ಚಿ ಅಡುಗೆಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ಆಸಕ್ತಿಯೂ ಹಸಿದ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮುಂದೆ ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದನ್ನೇ ಒಂದು ಸರಪಳಿಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ಅಕ್ಷರ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಶೇಷಭಾಷ್ಯಂ ತು ಕಾವ್ಯೇನ ಕಾವ್ಯಂ ಗೀತೇನ ಹನ್ಯತೇ
ಗೀತಂ ತು ಸ್ತ್ರೀವಿಲಾಸೇನ ಸ್ತ್ರೀವಿಲಾಸೋ ಬುಮುಕ್ಷಯಾ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
शेषभाष्यं तु काव्येन काव्यं गीतेन हन्यते
गीतं तु स्त्रीविलासेन स्त्रीविलासो बुमुक्षया
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
śeṣabhāṣyaṃ tu kāvyena kāvyaṃ gītena hanyate
gītaṃ tu strīvilāsena strīvilāso bumukṣayā
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಶೇಷಭಾಷ್ಯಂ (शेषभाष्यं, śeṣabhāṣyaṃ) = ಶೇಷಭಾಷ್ಯ, ಭಾಷ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ (the Shesha commentary, taken here as serious study of a commentary)
- ತು (तु, tu) = ಆದರೆ (but)
- ಕಾವ್ಯೇನ (काव्येन, kāvyena) = ಕಾವ್ಯದಿಂದ (by poetry)
- ಕಾವ್ಯಂ (काव्यं, kāvyaṃ) = ಕಾವ್ಯವು (poetry)
- ಗೀತೇನ (गीतेन, gītena) = ಹಾಡಿನಿಂದ (by song)
- ಹನ್ಯತೇ (हन्यते, hanyate) = ಅಳಿಸಿಹೋಗುತ್ತದೆ, ಸೋಲುತ್ತದೆ (is struck down)
- ಗೀತಂ (गीतं, gītaṃ) = ಹಾಡು (song)
- ತು (तु, tu) = ಆದರೆ (but)
- ಸ್ತ್ರೀವಿಲಾಸೇನ (स्त्रीविलासेन, strīvilāsena) = ಸ್ತ್ರೀಯರ ವಿಲಾಸದಿಂದ, ಅಂದರೆ ಸರಸ ಒಡನಾಟದಿಂದ (by the pleasures of company)
- ಸ್ತ್ರೀವಿಲಾಸೋ (स्त्रीविलासो, strīvilāso) = ಸ್ತ್ರೀವಿಲಾಸವು (ಸ್ತ್ರೀವಿಲಾಸಃ) (those pleasures)
- ಬುಮುಕ್ಷಯಾ (बुमुक्षया, bumukṣayā) = ಹಸಿವಿನಿಂದ (ಮುದ್ರಣದ ರೂಪ) (by hunger (the printed form))
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಭಾಷ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನ ಕಾವ್ಯದ ಮುಂದೆ ಅಳಿಸಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕಾವ್ಯ ಹಾಡಿನ ಮುಂದೆ, ಹಾಡು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸರಸದ ಮುಂದೆ, ಆ ಸರಸ ಹಸಿವಿನ ಮುಂದೆ ಅಳಿಸಿಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The study of the commentary is wiped out by poetry, poetry by song, song by the pleasures of company, and those pleasures by hunger.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದೊಂದು ಸರಪಳಿ ಶೈಲಿಯ ಪದ್ಯ. ಪ್ರತಿ ಕೊಂಡಿ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನದನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ತನ್ನ ಮುಂದಿನದಕ್ಕೆ ಸೋಲುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ಕೊಂಡಿಗಳು ಸುಖಕರ, ಕೊನೆಯ ಕೊಂಡಿ ಹಸಿವು. ಪದ್ಯದ ಕುಟುಕು ಅಲ್ಲಿದೆ.
This is a chain verse. Each link overcomes the one before it and gives way to the one after. The first four links are pleasant and the last is hunger. The sting lies there.
ಶೇಷಭಾಷ್ಯ ಪದದ ಅರ್ಥ ನಮಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ. ಶೇಷನ ಭಾಷ್ಯ ಅಥವಾ ಉಳಿದ ಭಾಷ್ಯ ಎಂದು ಬಿಡಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ವತ್ತಿನ ಗಂಭೀರ ಅಧ್ಯಯನ ಎಂಬ ಭಾವದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಸರಪಳಿಯ ಉಳಿದ ಕೊಂಡಿಗಳ ಅರ್ಥ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
We are not wholly sure of the word Sheshabhashya. It can be split as the commentary of Shesha or the remaining commentary. We take it here as serious scholarly study. The meaning of the other links is clear.
ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪದ ಶೇಷಭಾಷ್ಯಂ ಎಂದಿದೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಇತ್ತು, ನಾವು ಮುದ್ರಣದಂತೆ ತಿದ್ದಿದ್ದೇವೆ. ಕೊನೆಯ ಪದ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬುಮುಕ್ಷಯಾ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಹಸಿವಿನ ಪದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬುಭುಕ್ಷಾ ಎಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುದ್ರಣ ದೋಷವಾಗಿರಬಹುದು. ಪುಸ್ತಕದ ಪಾಠವನ್ನೇ ಇಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಠ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ.
In the printed book the first word reads Sheshabhashyam where the digital text had something else, and we followed the print. The last word appears in print as Bumukshaya, while the usual word for hunger is Bubhukshaya. It may be a misprint. We kept the printed reading, so the text may be slightly uncertain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 66. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 66. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ರಾತ್ರಿ ಪಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಊಟ ತಪ್ಪಿದರೆ ಎಷ್ಟೇ ಉತ್ಸಾಹದ ಚರ್ಚೆಯೂ ಜಾರಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಸಿದವರ ಮುಂದೆ ಪಾಠ ಹೇಳುವ ಮೊದಲು ಅವರ ಊಟದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುವುದು ಕಲಿಸುವವರ ಜಾಣತನ.
When a meal is missed on a night shift, even the liveliest discussion slips away. Before teaching the hungry, a good teacher asks whether they have eaten.
ಹಸಿವೇ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಬೇಕೆಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಅವು ಅರಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
The verse does not ask us to neglect art and study because hunger comes first. It suggests that they flourish only once the stomach is full.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ