ಜಾತ್ರೆಯ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಆಟಿಕೆ ಮತ್ತು ತಿಂಡಿ ಕಂಡು ಕೈ ಎಳೆಯುವುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತು. ಕೊಡಿಸಲಾಗದ ತಂದೆತಾಯಿಗೆ ಆ ಕ್ಷಣ ಮುಳ್ಳಿನಂತೆ ನೋಯುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಮಗುವಿನ ಕಿವಿಯನ್ನೇ ಮುಚ್ಚಿಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಉದ್ದ ಪದ್ಯ. ಬಡವನಾದ ಕವಿ ತನ್ನ ಒಳಗಿನ ಮುಳ್ಳನ್ನು ಯಾರಿಗೋ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಅಯೇ ಲಾಜಾನುಚ್ಚೈಃ ಪಥಿ ವಚನಮಾಕರ್ಣ್ಯ ಗೃಹಿಣೀ ಶಿಶೋಃ ಕರ್ಣೌ ಯತ್ನಾತ್ಸುಪಿಹಿತವತೀ ದೀನವದನಾ
ಮಯಿ ಕ್ಷೀಣೋಪಾಯೇ ಯದಕೃತ ದೃಶಾವಶ್ರುಶಬಲೇ ತದಂತಃಶಲ್ಯಂ ಮೇ ತ್ವಮಿವ ಪುನರುದ್ಧರ್ತುಮುಚಿತಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
अये लाजानुच्चैः पथि वचनमाकर्ण्य गृहिणी शिशोः कर्णौ यत्नात्सुपिहितवती दीनवदना
मयि क्षीणोपाये यदकृत दृशावश्रुशबले तदन्तःशल्यं मे त्वमिव पुनरुद्धर्तुमुचितः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
aye lājānuccaiḥ pathi vacanamākarṇya gṛhiṇī śiśoḥ karṇau yatnātsupihitavatī dīnavadanā
mayi kṣīṇopāye yadakṛta dṛśāvaśruśabale tadantaḥśalyaṃ me tvamiva punaruddhartumucitaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಅಯೇ (अये, aye) = ಅರೆ, ಅಯ್ಯೋ (ah)
- ಲಾಜಾನುಚ್ಚೈಃ (लाजानुच्चैः, lājānuccaiḥ) = ಅರಳನ್ನು ಜೋರಾಗಿ (ಲಾಜಾನ್ ಉಚ್ಚೈಃ) (fried grain, loudly)
- ಪಥಿ (पथि, pathi) = ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ (on the road)
- ವಚನಮಾಕರ್ಣ್ಯ (वचनमाकर्ण्य, vacanamākarṇya) = ಕೂಗನ್ನು ಕೇಳಿ (ವಚನಮ್ ಆಕರ್ಣ್ಯ) (hearing the call)
- ಗೃಹಿಣೀ (गृहिणी, gṛhiṇī) = ಮನೆಯೊಡತಿ (the housewife)
- ಶಿಶೋಃ (शिशोः, śiśoḥ) = ಮಗುವಿನ (of the child)
- ಕರ್ಣೌ (कर्णौ, karṇau) = ಎರಡು ಕಿವಿಗಳನ್ನು (the two ears)
- ಯತ್ನಾತ್ಸುಪಿಹಿತವತೀ (यत्नात्सुपिहितवती, yatnātsupihitavatī) = ಜತನದಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿದಳು (ಯತ್ನಾತ್ ಸುಪಿಹಿತವತೀ) (carefully covered well)
- ದೀನವದನಾ (दीनवदना, dīnavadanā) = ದೈನ್ಯದ ಮುಖದವಳು (with a sorrowing face)
- ಮಯಿ (मयि, mayi) = ನನ್ನ ಕಡೆಗೆ (towards me)
- ಕ್ಷೀಣೋಪಾಯೇ (क्षीणोपाये, kṣīṇopāye) = ಉಪಾಯಗಳೆಲ್ಲ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದವನಾದ (whose means have run out)
- ಯದಕೃತ (यदकृत, yadakṛta) = ಅವಳು ಯಾವುದನ್ನು ಮಾಡಿದಳೋ (ಯತ್ ಅಕೃತ) (what she did)
- ದೃಶಾವಶ್ರುಶಬಲೇ (दृशावश्रुशबले, dṛśāvaśruśabale) = ಕಣ್ಣೀರು ಬೆರೆತ ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು (ದೃಶೌ ಅಶ್ರುಶಬಲೇ) (the two eyes streaked with tears)
- ತದಂತಃಶಲ್ಯಂ (तदन्तःशल्यं, tadantaḥśalyaṃ) = ಅದು ಒಳಗಿನ ಮುಳ್ಳು (ತತ್ ಅಂತಃಶಲ್ಯಂ) (that inner thorn)
- ಮೇ (मे, me) = ನನ್ನ (of mine)
- ತ್ವಮಿವ (त्वमिव, tvamiva) = ನಿಮ್ಮಂಥವರೇ (ತ್ವಮ್ ಇವ) (you, just you)
- ಪುನರುದ್ಧರ್ತುಮುಚಿತಃ (पुनरुद्धर्तुमुचितः, punaruddhartumucitaḥ) = ಮತ್ತೆ ಕಿತ್ತು ತೆಗೆಯಲು ಯೋಗ್ಯರು (ಪುನಃ ಉದ್ಧರ್ತುಮ್ ಉಚಿತಃ) (fit to draw out again)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಓ, ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಅರಳು ಮಾರುವವನ ಜೋರಾದ ಕೂಗನ್ನು ಕೇಳಿ, ಬಡ ಮನೆಯೊಡತಿ ದುಃಖದ ಮುಖದಿಂದ ಮಗುವಿನ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಜತನದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಳು. ಉಪಾಯವೇ ಇಲ್ಲದ ನನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊರಳಿಸಿದಳು. ಅದು ನನ್ನ ಎದೆಯೊಳಗೆ ನಾಟಿದ ಮುಳ್ಳು. ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಿತ್ತು ತೆಗೆಯಲು ನಿಮ್ಮಂಥವರೇ ಯೋಗ್ಯರು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Ah, hearing the loud cry of the fried-grain seller on the road, the poor housewife, her face sorrowing, carefully covered the child’s ears. Then she turned her tear-streaked eyes to me, who have no means left. That glance is a thorn lodged inside me, and one like you is fit to draw it out.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಲಾಜ ಎಂದರೆ ಅರಳು, ಸುಟ್ಟ ಭತ್ತದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹಗುರ ತಿಂಡಿ. ತಾಯಿ ಮಗುವಿನ ಕಿವಿ ಮುಚ್ಚಿದ್ದು ಮಗು ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೇಳದಿರಲಿ ಎಂದು. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತಿಂಡಿಯೂ ಈ ಮನೆಗೆ ಕೈಗೆಟುಕದ್ದು ಎನ್ನುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ನೋವು.
Laja is puffed grain, a light snack of parched paddy. The mother covers the child’s ears so that the child will not hear and ask. The pain is that even a small snack is out of reach for this house.
ಇಲ್ಲಿ ನೀವು ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿದವರು ಯಾರು ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪೋಷಕನಾದ ದೊರೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಮಾತು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ನಮ್ಮ ಓದು, ಖಚಿತವಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಇವ ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳುವ ಪದ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸಿದ್ದೇವೆ.
The verse does not say who is addressed as you. It seems to be spoken to a patron, perhaps a king. This is only our reading and not certain. We also take iva here as a word of emphasis.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 67. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 67. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಮಕ್ಕಳ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನಬೇಕಾದ ನೋವು ಬಡತನದ ಅತ್ಯಂತ ಖಾಸಗಿ ರೂಪ. ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ ಅದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಕಿವಿ ಮುಚ್ಚುವ ಆ ಕೈ ಎಷ್ಟೋ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಇದೆ.
Having to say no to a child is the most private face of poverty. Outsiders do not see it. That hand over the ears is still in many homes today.
ಸಹಾಯ ಮಾಡುವವರು ಮೊದಲು ನೋಡಬೇಕಾದದ್ದು ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನಲ್ಲ, ಇಂಥ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು. ಕೊಡುವ ಕೈ ಕೇಳುವವನ ಘನತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಿ ಎಂದು ನಾವು ಓದಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
Those who help should first notice a glance like this, not figures. We may read it as asking that the giving hand protect the dignity of the one who asks.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ