ಚಳಿಗಾಲದ ರಾತ್ರಿ ಹೊದಿಕೆ ಒಂದೇ ಇದ್ದರೆ ಯಾರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಎನ್ನುವುದೇ ಮನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಅಂಥ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಕೇಳುವ ಮಾತುಗಳು ಸಣ್ಣವಾದರೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದವನು ಮನೆ ದೋಚಲು ಬಂದ ಕಳ್ಳ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ. ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಸಂಭಾಷಣೆ, ಎರಡನೇ ಸಾಲಿನ ತಿರುವು.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವಾಸಃಖಂಡಮಿದಂ ಪ್ರಯಚ್ಛ ಯದಿ ವಾ ಸ್ವಾಂಕೇ ಗೃಹಾಣಾರ್ಭಕಂ ರಿಕ್ತಂ ಭೂತಲಮತ್ರ ನಾಥ ಭವತಃ ಪೃಷ್ಠೇ ಪಲಾಲೋಚ್ಚಯಃ
ದಂಪತ್ಯೋರಿತಿ ಜಲಿತಂ ನಿಶಿ ಯದಾ ಚೌರಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ತದಾ ಲಬ್ಧಂ ಕರ್ಪಟಮನ್ಯತಸ್ತದುಪರಿ ಕ್ಷಿಸ್ವಾ ರುದನ್ನಿರ್ಗತಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
वासःखण्डमिदं प्रयच्छ यदि वा स्वाङ्के गृहाणार्भकं रिक्तं भूतलमत्र नाथ भवतः पृष्ठे पलालोच्चयः
दंपत्योरिति जलितं निशि यदा चौरः प्रविष्टस्तदा लब्धं कर्पटमन्यतस्तदुपरि क्षिस्वा रुदन्निर्गतः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
vāsaḥkhaṇḍamidaṃ prayaccha yadi vā svāṅke gṛhāṇārbhakaṃ riktaṃ bhūtalamatra nātha bhavataḥ pṛṣṭhe palāloccayaḥ
daṃpatyoriti jalitaṃ niśi yadā cauraḥ praviṣṭastadā labdhaṃ karpaṭamanyatastadupari kṣisvā rudannirgataḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವಾಸಃಖಂಡಮಿದಂ (वासःखण्डमिदं, vāsaḥkhaṇḍamidaṃ) = ಈ ಬಟ್ಟೆಯ ತುಂಡನ್ನು (ವಾಸಃಖಂಡಂ ಇದಂ) (this piece of cloth)
- ಪ್ರಯಚ್ಛ (प्रयच्छ, prayaccha) = ಕೊಡು (give)
- ಯದಿ ವಾ (यदि वा, yadi vā) = ಅಥವಾ (or else)
- ಸ್ವಾಂಕೇ (स्वाङ्के, svāṅke) = ನಿನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ (in your own lap)
- ಗೃಹಾಣಾರ್ಭಕಂ (गृहाणार्भकं, gṛhāṇārbhakaṃ) = ಮಗುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೋ (ಗೃಹಾಣ ಅರ್ಭಕಂ) (take the child)
- ರಿಕ್ತಂ (रिक्तं, riktaṃ) = ಬರಿದಾದ (bare)
- ಭೂತಲಮತ್ರ (भूतलमत्र, bhūtalamatra) = ನೆಲ ಇಲ್ಲಿ (ಭೂತಲಂ ಅತ್ರ) (the floor here)
- ನಾಥ (नाथ, nātha) = ಒಡೆಯ, ಪತಿಯೇ (my lord)
- ಭವತಃ (भवतः, bhavataḥ) = ನಿಮ್ಮ (your)
- ಪೃಷ್ಠೇ (पृष्ठे, pṛṣṭhe) = ಹಿಂದೆ (behind)
- ಪಲಾಲೋಚ್ಚಯಃ (पलालोच्चयः, palāloccayaḥ) = ಹುಲ್ಲಿನ ರಾಶಿ (a heap of straw)
- ದಂಪತ್ಯೋರಿತಿ (दंपत्योरिति, daṃpatyoriti) = ದಂಪತಿಗಳ ಹೀಗೆ (ದಂಪತ್ಯೋಃ ಇತಿ) (of the couple, thus)
- ಜಲಿತಂ (जलितं, jalitaṃ) = ಮಾತು (ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪಾಠ, ಜಲ್ಪಿತ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ) (speech (printed reading, apparently for the spoken word))
- ನಿಶಿ (निशि, niśi) = ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ (at night)
- ಯದಾ (यदा, yadā) = ಯಾವಾಗ (when)
- ಚೌರಃ (चौरः, cauraḥ) = ಕಳ್ಳ (a thief)
- ಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ತದಾ (प्रविष्टस्तदा, praviṣṭastadā) = ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನೋ ಆಗ (ಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ತದಾ) (had entered, then)
- ಲಬ್ಧಂ (लब्धं, labdhaṃ) = ಸಿಕ್ಕಿದ (obtained)
- ಕರ್ಪಟಮನ್ಯತಸ್ತದುಪರಿ (कर्पटमन्यतस्तदुपरि, karpaṭamanyatastadupari) = ಬೇರೆಡೆಯಿಂದ ಬಟ್ಟೆ, ಅವರ ಮೇಲೆ (ಕರ್ಪಟಂ ಅನ್ಯತಃ ತದುಪರಿ) (cloth from elsewhere, over them)
- ಕ್ಷಿಸ್ವಾ (क्षिस्वा, kṣisvā) = ಎಸೆದು (ಮುದ್ರಣದ ಪಾಠ, ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ) (having thrown (printed reading, apparently for the usual form))
- ರುದನ್ನಿರ್ಗತಃ (रुदन्निर्गतः, rudannirgataḥ) = ಅಳುತ್ತಾ ಹೊರಟುಹೋದನು (ರುದನ್ ನಿರ್ಗತಃ) (went out weeping)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ದಂಪತಿ ರಾತ್ರಿ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಬಟ್ಟೆಯ ತುಂಡನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡಿ, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಮಗುವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ. ಒಡೆಯಾ, ಇಲ್ಲಿ ನೆಲ ಬರಿದು, ನಿಮ್ಮ ಹಿಂದೆ ಹುಲ್ಲಿನ ರಾಶಿ ಇದೆ. ಆಗ ಕಳ್ಳನೊಬ್ಬ ಒಳಗೆ ಬಂದಿದ್ದ. ಅವನು ಬೇರೆಡೆ ಕದ್ದು ತಂದಿದ್ದ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಅವರ ಮೇಲೆ ಎಸೆದು ಅಳುತ್ತಾ ಹೊರಟುಹೋದ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The couple were speaking thus at night. Give me this piece of cloth, or else take the child on your lap. My lord, the floor here is bare and behind you is a heap of straw. A thief had come in just then. He threw over them the cloth he had got elsewhere and went out weeping.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಎರಡು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣದ ಪಾಠ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಮಾತು ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಪದದಲ್ಲಿ ಪ ಅಕ್ಷರ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಎಸೆದು ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲೂ. ಈ ಪಾಠ ಪುಸ್ತಕದ ಮುದ್ರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅರ್ಥ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
In two places the printed reading looks unusual. In one a letter is missing from the word for speech, in the other from the word for having thrown. The reading follows the printed book and may be slightly uncertain, though the sense is clear.
ಶ್ಲೋಕದ ಚಮತ್ಕಾರ ಅದರ ಕೊನೆಯ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿದೆ. ಕಳ್ಳನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಂದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಏನೂ ಇಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ತಾನೇ ಕೊಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಬಡತನ ಎಷ್ಟು ಆಳ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗದು.
The stroke lies in the last turn. The house the thief came to take from has nothing to take, and he leaves giving instead. Poverty’s depth could hardly be told in fewer words.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 67. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 67. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಕಷ್ಟ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಯಾರೇ ಆದರೂ ಮನಸ್ಸು ಕರಗಬಹುದು. ಕರುಣೆ ಯಾರಿಗೂ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
Anyone, whatever their trade, may melt on seeing another’s hardship. Compassion does not belong to any profession.
ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಇದ್ದುದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊದಿಕೆ ಕೊಡುವುದು ಸಣ್ಣ ಕೆಲಸ. ಆದರೆ ಆ ರಾತ್ರಿ ಅದರ ಬೆಲೆ ದೊಡ್ಡದು ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
Giving a blanket from what we have is a small act. The verse reminds us that on that night its worth was large.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ