ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೀರರ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯ ಹೇಳುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಇಂಥವನು ಕಾಡು ಸುಟ್ಟ, ಇಂಥವನು ನಗರ ಉರಿಸಿದ ಎಂದು ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಓದಿ ಮುಗಿಸಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ. ಸುಡಬೇಕಾದದ್ದು ಬೇರೆಯೇ ಇತ್ತು ಎನ್ನುವುದೇ ಅದರ ಚುಚ್ಚು.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ದಗ್ಧಂ ಖಾಂಡವಮರ್ಜುನೇನ ಬಲಿನಾ ದಿವ್ಯೈರ್ದ್ರುಮೈಃ ಸೇವಿತಂ ದಗ್ಧಾ ವಾಯುಸುತೇನ ರಾವಣಪುರೀ ಲಂಕಾ ಪುನಃ ಸ್ವರ್ಣಭೂಃ
ದಗ್ಧಃ ಪಂಚಶರಃ ಪಿನಾಕಪತಿನಾ ತೇನಾಪ್ಯಯುಕ್ತಂ ಕೃತಂ ದಾರಿದ್ರ್ಯಂ ಜನತಾಪಕಾರಕಮಿದಂ ಕೇನಾಪಿ ದಗ್ಧಂ ನಹಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
दग्धं खाण्डवमर्जुनेन बलिना दिव्यैर्द्रुमैः सेवितं दग्धा वायुसुतेन रावणपुरी लङ्का पुनः स्वर्णभूः
दग्धः पञ्चशरः पिनाकपतिना तेनाप्ययुक्तं कृतं दारिद्र्यं जनतापकारकमिदं केनापि दग्धं नहि
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
dagdhaṃ khāṇḍavamarjunena balinā divyairdrumaiḥ sevitaṃ dagdhā vāyusutena rāvaṇapurī laṅkā punaḥ svarṇabhūḥ
dagdhaḥ pañcaśaraḥ pinākapatinā tenāpyayuktaṃ kṛtaṃ dāridryaṃ janatāpakārakamidaṃ kenāpi dagdhaṃ nahi
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ದಗ್ಧಂ (दग्धं, dagdhaṃ) = ಸುಟ್ಟಿತು (was burned)
- ಖಾಂಡವಮರ್ಜುನೇನ (खाण्डवमर्जुनेन, khāṇḍavamarjunena) = ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ಅರ್ಜುನನು (ಖಾಂಡವಂ ಅರ್ಜುನೇನ) (the Khandava forest by Arjuna)
- ಬಲಿನಾ (बलिना, balinā) = ಬಲಶಾಲಿಯಾದವನಿಂದ (by the mighty one)
- ದಿವ್ಯೈರ್ದ್ರುಮೈಃ (दिव्यैर्द्रुमैः, divyairdrumaiḥ) = ದಿವ್ಯ ವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ (ದಿವ್ಯೈಃ ದ್ರುಮೈಃ) (with divine trees)
- ಸೇವಿತಂ (सेवितं, sevitaṃ) = ಕೂಡಿದ್ದ, ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದ (frequented)
- ದಗ್ಧಾ (दग्धा, dagdhā) = ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು (was burned)
- ವಾಯುಸುತೇನ (वायुसुतेन, vāyusutena) = ವಾಯುಪುತ್ರನಿಂದ (by the son of the Wind)
- ರಾವಣಪುರೀ (रावणपुरी, rāvaṇapurī) = ರಾವಣನ ಪಟ್ಟಣ (Ravana’s city)
- ಲಂಕಾ (लङ्का, laṅkā) = ಲಂಕೆ (Lanka)
- ಪುನಃ (पुनः, punaḥ) = ಮತ್ತೆ (and again)
- ಸ್ವರ್ಣಭೂಃ (स्वर्णभूः, svarṇabhūḥ) = ಚಿನ್ನದ ನೆಲ (the land of gold)
- ದಗ್ಧಃ (दग्धः, dagdhaḥ) = ಸುಟ್ಟನು (was burned)
- ಪಂಚಶರಃ (पञ्चशरः, pañcaśaraḥ) = ಐದು ಬಾಣಗಳವನು, ಕಾಮ (the five-arrowed one, Kama)
- ಪಿನಾಕಪತಿನಾ (पिनाकपतिना, pinākapatinā) = ಪಿನಾಕ ಧನುಸ್ಸಿನ ಒಡೆಯ ಶಿವನಿಂದ (by the lord of the Pinaka bow)
- ತೇನಾಪ್ಯಯುಕ್ತಂ (तेनाप्ययुक्तं, tenāpyayuktaṃ) = ಅವನಿಂದಲೂ ಅನುಚಿತ (ತೇನ ಅಪಿ ಅಯುಕ್ತಂ) (even by him, improper)
- ಕೃತಂ (कृतं, kṛtaṃ) = ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸ (was done)
- ದಾರಿದ್ರ್ಯಂ (दारिद्र्यं, dāridryaṃ) = ಬಡತನ (poverty)
- ಜನತಾಪಕಾರಕಮಿದಂ (जनतापकारकमिदं, janatāpakārakamidaṃ) = ಜನರಿಗೆ ತಾಪ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಇದು (ಜನತಾಪಕಾರಕಂ ಇದಂ) (this torment of the people)
- ಕೇನಾಪಿ (केनापि, kenāpi) = ಯಾರಿಂದಲೂ (by anyone)
- ದಗ್ಧಂ (दग्धं, dagdhaṃ) = ಸುಟ್ಟಿಲ್ಲ (burned)
- ನಹಿ (नहि, nahi) = ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ (not at all)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಬಲಶಾಲಿ ಅರ್ಜುನ ದಿವ್ಯ ಮರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಖಾಂಡವ ವನವನ್ನು ಸುಟ್ಟ. ವಾಯುಪುತ್ರ ಹನುಮಂತ ರಾವಣನ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಚಿನ್ನದ ನೆಲ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಉರಿಸಿದ. ಪಿನಾಕಧಾರಿ ಶಿವ ಐದು ಬಾಣಗಳ ಕಾಮನನ್ನು ಸುಟ್ಟ. ಆ ಕೆಲಸ ಅವನಿಂದಲೂ ತಪ್ಪಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಜನರಿಗೆ ತಾಪ ಕೊಡುವ ಈ ಬಡತನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಯಾರೂ ಸುಡಲಿಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Mighty Arjuna burned the Khandava forest with its divine trees. The son of the Wind burned Ravana’s city, golden Lanka. The lord of the Pinaka bow burned the five-arrowed Kama. Even he did wrong in that, for this poverty that torments people has been burned by no one at all.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದೊಂದು ಉಪಹಾಸದ ಧಾಟಿಯ ಶ್ಲೋಕ. ಮೂರು ಸುಡುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಿಂದ ಎತ್ತಿ ಬರೆದು, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಯಾರೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಚಮತ್ಕಾರ.
The verse is mock-serious. It lists three burnings from epic and myth and ends by saying the fourth was never done. That is its stroke.
ಶಿವ ಕಾಮನನ್ನು ಸುಟ್ಟ ಕಥೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕವಿ ಅದನ್ನು ತಪ್ಪು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸುಡಬೇಕಾದ್ದು ಬಡತನ ಎನ್ನುವುದು ಅವನ ವಾದ. ಈ ಮಾತು ಹಾಸ್ಯದ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ, ಕಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಗೌರವವಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ಓದಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
The tale of Shiva burning Kama is well known. The poet calls it a mistake, since in his argument poverty was what should have burned. We may read this as humour and not as disrespect to the tales.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 67. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 67. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ದೊಡ್ಡ ಸಾಹಸಗಳ ಕಥೆಗಳು ನಮ್ಮ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ದಿನದಿನದ ಬಡತನದಂತಹ ಸಂಕಟ ಕಥೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಉಳಿದೇ ಬಿಡುತ್ತದೆ.
Tales of great deeds stay in memory. But an everyday hardship like poverty does not become a tale, it simply remains.
ಬಡತನವನ್ನು ಒಬ್ಬ ವೀರ ಒಂದೇ ಏಟಿಗೆ ಸುಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಜೊತೆಗಿರುವಿಕೆ ಹೀಗೆ ನಿಧಾನವಾದ ಕೆಲಸಗಳೇ ಅದರ ದಾರಿ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.
No single hero can burn poverty in one stroke. We think slower work such as schooling, health and community support is its way.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ