ಹೊರೆ ಹೊತ್ತು ದಣಿದವನು ಯಾರಾದರೂ ಬಂದರೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಇದನ್ನು ಹಿಡಿಯಿರಿ ಎಂದು ಕೇಳುವುದು ಸಹಜ. ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡವನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆಯೇ ಎನ್ನುವುದು ಹೊರೆ ಏನು ಎನ್ನುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೊರೆ ಬಡತನ, ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡವನು ಸ್ಮಶಾನದ ಶವ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ. ಕಪ್ಪು ಹಾಸ್ಯದ ಮೂಲಕ ಬಡತನದ ಭಾರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಉತ್ತಿಷ್ಠ ಕ್ಷಣಮೇಕಮುದ್ವಹ ಸಖೇ ದಾರಿದ್ರ್ಯಭಾರಂ ಮಮ ಶ್ರಾಂತಸ್ತಾವದಹಂ ಚಿರಾನ್ಮರಣಜಂ ಸೇವೇ ತ್ವದೀಯಂ ಸುಖಮ್
ಇತ್ಯುಕ್ತಂ ಧನವರ್ಜಿತಸ್ಯ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಶ್ಮಶಾನೇ ಶವೋ ದಾರಿದ್ರ್ಯಾನ್ಮರಣಂ ವರಂ ವರಮಿತಿ ಜ್ಞಾತ್ವೈವ ತೂಷ್ಣೀಂ ಸ್ಥಿತಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
उत्तिष्ठ क्षणमेकमुद्वह सखे दारिद्र्यभारं मम श्रान्तस्तावदहं चिरान्मरणजं सेवे त्वदीयं सुखम्
इत्युक्तं धनवर्जितस्य वचनं श्रुत्वा श्मशाने शवो दारिद्र्यान्मरणं वरं वरमिति ज्ञात्वैव तूष्णीं स्थितः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
uttiṣṭha kṣaṇamekamudvaha sakhe dāridryabhāraṃ mama śrāntastāvadahaṃ cirānmaraṇajaṃ seve tvadīyaṃ sukham
ityuktaṃ dhanavarjitasya vacanaṃ śrutvā śmaśāne śavo dāridryānmaraṇaṃ varaṃ varamiti jñātvaiva tūṣṇīṃ sthitaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಉತ್ತಿಷ್ಠ (उत्तिष्ठ, uttiṣṭha) = ಏಳು (get up)
- ಕ್ಷಣಮೇಕಮ್ (क्षणमेकम्, kṣaṇamekam) = ಒಂದು ಕ್ಷಣ (ಕ್ಷಣಂ ಏಕಂ) (for one moment)
- ಉದ್ವಹ (उद्वह, udvaha) = ಹೊತ್ತುಕೋ (carry)
- ಸಖೇ (सखे, sakhe) = ಗೆಳೆಯ (friend)
- ದಾರಿದ್ರ್ಯಭಾರಂ (दारिद्र्यभारं, dāridryabhāraṃ) = ಬಡತನದ ಭಾರವನ್ನು (the burden of poverty)
- ಮಮ (मम, mama) = ನನ್ನ (my)
- ಶ್ರಾಂತಸ್ತಾವದಹಂ (श्रान्तस्तावदहं, śrāntastāvadahaṃ) = ದಣಿದ ನಾನು ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ (ಶ್ರಾಂತಃ ತಾವತ್ ಅಹಂ) (I, weary, meanwhile)
- ಚಿರಾನ್ಮರಣಜಂ (चिरान्मरणजं, cirānmaraṇajaṃ) = ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ಸಾವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ (ಚಿರಾತ್ ಮರಣಜಂ) (born of death, after so long)
- ಸೇವೇ (सेवे, seve) = ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇನೆ (I enjoy)
- ತ್ವದೀಯಂ ಸುಖಮ್ (त्वदीयं सुखम्, tvadīyaṃ sukham) = ನಿನ್ನ ಸುಖವನ್ನು (your comfort)
- ಇತ್ಯುಕ್ತಂ (इत्युक्तं, ityuktaṃ) = ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ (ಇತಿ ಉಕ್ತಂ) (thus spoken)
- ಧನವರ್ಜಿತಸ್ಯ (धनवर्जितस्य, dhanavarjitasya) = ಹಣವಿಲ್ಲದವನ (of the one without wealth)
- ವಚನಂ (वचनं, vacanaṃ) = ಮಾತನ್ನು (the words)
- ಶ್ರುತ್ವಾ (श्रुत्वा, śrutvā) = ಕೇಳಿ (having heard)
- ಶ್ಮಶಾನೇ (श्मशाने, śmaśāne) = ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ (in the burning ground)
- ಶವೋ (शवो, śavo) = ಶವ (ಶವಃ) (the corpse)
- ದಾರಿದ್ರ್ಯಾನ್ಮರಣಂ (दारिद्र्यान्मरणं, dāridryānmaraṇaṃ) = ಬಡತನಕ್ಕಿಂತ ಸಾವು (ದಾರಿದ್ರ್ಯಾತ್ ಮರಣಂ) (death rather than poverty)
- ವರಂ (वरं, varaṃ) = ಮೇಲು (better)
- ವರಮಿತಿ (वरमिति, varamiti) = ಮೇಲು ಎಂದು (ವರಂ ಇತಿ) (better, thus)
- ಜ್ಞಾತ್ವೈವ (ज्ञात्वैव, jñātvaiva) = ತಿಳಿದೇ (ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಏವ) (knowing so)
- ತೂಷ್ಣೀಂ (तूष्णीं, tūṣṇīṃ) = ಮೌನವಾಗಿ (in silence)
- ಸ್ಥಿತಃ (स्थितः, sthitaḥ) = ಉಳಿದನು (remained)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಎದ್ದು ಬಾ ಗೆಳೆಯ, ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನನ್ನ ಬಡತನದ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೋ. ನಾನು ದಣಿದಿದ್ದೇನೆ, ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಈ ಸಾವಿನ ಸುಖವನ್ನು ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಬಡವನ ಈ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ಬಡತನಕ್ಕಿಂತ ಸಾವು ಮೇಲು ಎಂದು ತಿಳಿದ ಶವ ಮೌನವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Get up, friend, and carry my burden of poverty for a moment. I am weary, and meanwhile I shall enjoy your death-born comfort after so long. The corpse in the burning ground heard the penniless man say this. Knowing that death is better than poverty, it stayed silent.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಕಪ್ಪು ಹಾಸ್ಯದ ಶ್ಲೋಕ. ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವ ಶವವನ್ನು ಗೆಳೆಯ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದೇ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಮಾತು. ಸಾವನ್ನು ಸುಖ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಂಗ್ಯ.
This is a verse of black humour. Calling a corpse in the burning ground a friend is odd enough. Calling death a comfort is a bigger irony.
ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ವರಂ ವರಂ ಎಂಬ ಪುನರುಕ್ತಿ ಶವದ ಮೌನದ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಎದ್ದರೆ ಬಡತನ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರ ಅದಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಶವ ಮೌನವಾಗಿರುವುದು ಕವಿ ನಮಗೆ ಕೊಡುವ ಉತ್ತರ.
The repeated words varam varam in the last line give the reason for the corpse’s silence. It knows that if it rose, poverty would fall on it. The silence is the poet’s answer to us.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 67. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 67. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹಾಸ್ಯದ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಸತ್ಯ ಒಂದು ಹೊರೆಯನ್ನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು. ಬಡತನ ಹೊತ್ತವನಿಗೆ ಅದನ್ನು ಇಳಿಸಿಟ್ಟು ವಿಶ್ರಮಿಸುವ ಸ್ಥಳವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
Behind the joke lies the fact that a burden of this kind cannot be handed over. The one who carries poverty has nowhere to set it down and rest.
ಸಾವು ಉತ್ತಮ ಎನ್ನುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಮಾತಿನ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಚಮತ್ಕಾರ. ಬದುಕನ್ನೇ ಬೇಡ ಎನ್ನಿಸುವಷ್ಟು ಭಾರ ಅನಿಸಿದಾಗ ಹತ್ತಿರದವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಬೇಕು ಎಂದು ನಾವು ಓದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.
That death is better is exaggeration and wit here. We read it as a reminder that when the load feels heavy enough to make life unwanted, one should speak to those close to us.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ