ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಲ್ಲು ಜಾರಿದರೆ ಇಡೀ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಸಾಲು ಕುಸಿಯುವುದನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಬದುಕಿನ ಕೆಲವು ಹಾದಿಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ, ಒಂದು ಕೊರತೆ ಮುಂದಿನದನ್ನು ಎಳೆದು ತರುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಎಳೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಏಳು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಉದ್ದ ಪದ್ಯ. ಪ್ರತಿ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಫಲವೇ ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಆರಂಭ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ದಾರಿದ್ರ್ಯಾದ್ಧ್ರಿಯಮೇತಿ ಹ್ರೀಪರಿಗತಃ ಸತ್ತ್ವಾತ್ಪರಿಭ್ರಶ್ಯತೇ ನಿಃಸತ್ತ್ವಃ ಪರಿಭೂಯತೇ ಪರಿಭವಾನ್ನಿರ್ವೇದಮಾಪದ್ಯತೇ
ನಿರ್ವಿಣ್ಣಃ ಶುಚಮೇತಿ ಶೋಕನಿಹತೋ ಬುದ್ಧ್ಯಾಪರಿತ್ಯಜ್ಯತೇ ನಿರ್ಬುದ್ಧಿಃ ಕ್ಷಯಮೇತ್ಯಹೋ ನಿಧನತಾ ಸರ್ವಾಪದಾಮಾಸ್ಪದಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
दारिद्र्याद्ध्रियमेति ह्रीपरिगतः सत्त्वात्परिभ्रश्यते निःसत्त्वः परिभूयते परिभवान्निर्वेदमापद्यते
निर्विण्णः शुचमेति शोकनिहतो बुद्ध्यापरित्यज्यते निर्बुद्धिः क्षयमेत्यहो निधनता सर्वापदामास्पदम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
dāridryāddhriyameti hrīparigataḥ sattvātparibhraśyate niḥsattvaḥ paribhūyate paribhavānnirvedamāpadyate
nirviṇṇaḥ śucameti śokanihato buddhyāparityajyate nirbuddhiḥ kṣayametyaho nidhanatā sarvāpadāmāspadam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ದಾರಿದ್ರ್ಯಾದ್ಧ್ರಿಯಮೇತಿ (दारिद्र्याद्ध्रियमेति, dāridryāddhriyameti) = ಬಡತನದಿಂದ ನಾಚಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ (ದಾರಿದ್ರ್ಯಾತ್ ಹ್ರಿಯಂ ಏತಿ) (from poverty he comes to shame)
- ಹ್ರೀಪರಿಗತಃ (ह्रीपरिगतः, hrīparigataḥ) = ನಾಚಿಕೆ ಆವರಿಸಿದವನು (one overcome by shame)
- ಸತ್ತ್ವಾತ್ಪರಿಭ್ರಶ್ಯತೇ (सत्त्वात्परिभ्रश्यते, sattvātparibhraśyate) = ಸತ್ತ್ವದಿಂದ, ಅಂದರೆ ಒಳಬಲದಿಂದ, ಜಾರುತ್ತಾನೆ (ಸತ್ತ್ವಾತ್ ಪರಿಭ್ರಶ್ಯತೇ) (he slips from his inner strength)
- ನಿಃಸತ್ತ್ವಃ (निःसत्त्वः, niḥsattvaḥ) = ಒಳಬಲ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನು (one without inner strength)
- ಪರಿಭೂಯತೇ (परिभूयते, paribhūyate) = ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ (he is slighted)
- ಪರಿಭವಾನ್ನಿರ್ವೇದಮಾಪದ್ಯತೇ (परिभवान्निर्वेदमापद्यते, paribhavānnirvedamāpadyate) = ಅವಮಾನದಿಂದ ಜಿಗುಪ್ಸೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ (ಪರಿಭವಾತ್ ನಿರ್ವೇದಂ ಆಪದ್ಯತೇ) (from the slight he falls into weariness of life)
- ನಿರ್ವಿಣ್ಣಃ (निर्विण्णः, nirviṇṇaḥ) = ಜಿಗುಪ್ಸೆಗೊಂಡವನು (the weary one)
- ಶುಚಮೇತಿ (शुचमेति, śucameti) = ಶೋಕವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ (ಶುಚಂ ಏತಿ) (comes to grief)
- ಶೋಕನಿಹತೋ (शोकनिहतो, śokanihato) = ಶೋಕದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿದವನು (ಶೋಕನಿಹತಃ) (struck down by grief)
- ಬುದ್ಧ್ಯಾಪರಿತ್ಯಜ್ಯತೇ (बुद्ध्यापरित्यज्यते, buddhyāparityajyate) = ಬುದ್ಧಿ ಅವನನ್ನು ಕೈಬಿಡುತ್ತದೆ (ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯತೇ) (intelligence leaves him)
- ನಿರ್ಬುದ್ಧಿಃ (निर्बुद्धिः, nirbuddhiḥ) = ಬುದ್ಧಿ ಹೋದವನು (the one without sense)
- ಕ್ಷಯಮೇತ್ಯಹೋ (क्षयमेत्यहो, kṣayametyaho) = ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ, ಅಯ್ಯೋ (ಕ್ಷಯಂ ಏತಿ ಅಹೋ) (goes to ruin, alas)
- ನಿಧನತಾ (निधनता, nidhanatā) = ಬಡತನ (penury)
- ಸರ್ವಾಪದಾಮಾಸ್ಪದಮ್ (सर्वापदामास्पदम्, sarvāpadāmāspadam) = ಎಲ್ಲ ಆಪತ್ತುಗಳ ನೆಲೆ (ಸರ್ವಾಪದಾಂ ಆಸ್ಪದಂ) (the seat of all calamities)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಬಡತನದಿಂದ ನಾಚಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ನಾಚಿಕೆ ಆವರಿಸಿದವನು ಒಳಬಲ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಬಲ ಕಳೆದುಕೊಂಡವನಿಗೆ ಅವಮಾನ ಬರುತ್ತದೆ, ಅವಮಾನದಿಂದ ಜಿಗುಪ್ಸೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಜಿಗುಪ್ಸೆಗೊಂಡವನಿಗೆ ಶೋಕ ಬರುತ್ತದೆ, ಶೋಕದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿದವನನ್ನು ಬುದ್ಧಿ ಕೈಬಿಡುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿ ಹೋದವನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅಯ್ಯೋ, ಬಡತನ ಎಲ್ಲ ಆಪತ್ತುಗಳ ನೆಲೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
From poverty comes shame. One overcome by shame slips from his inner strength. One without strength is slighted, and from the slight comes weariness of life. The weary one comes to grief, and grief-struck, he is left by his intelligence. The one without sense goes to ruin. Alas, poverty is the seat of all calamities.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ರಚನೆಯೇ ಇದರ ಬಲ. ಪ್ರತಿ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನದರ ಫಲ ಮುಂದಿನದರ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಳು ಕೊಂಡಿಗಳ ಈ ಸರಪಳಿ ಬಡತನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅದರ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೇ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
The verse draws its force from its build. At each step the result of the last becomes the cause of the next. The seven-link chain starts with poverty and ends the last line by naming it again.
ಸತ್ತ್ವ ಎಂದರೆ ಒಳಬಲ, ಮನೋಬಲ, ತೇಜಸ್ಸು. ಇದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಮುಖ್ಯ ಪದ. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಮೃಚ್ಛಕಟಿಕ ಎಂಬ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನಾವು ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಮೂಲಕ ಪರಿಶೀಲಿಸಿಲ್ಲ.
Sattva means inner strength, spirit, lustre. It is the key word here. The verse is widely said to occur in the play Mrcchakatika, though we have not checked this against this book.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 68. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 68. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹಣದ ಚಿಂತೆ ಬರೀ ಜೇಬಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ, ಅದು ನಿದ್ರೆ, ಮಾತು, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯರಾಗಿ ನಾವು ಇದನ್ನು ರೋಗಿಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.
The verse shows that money worry is not only a pocket problem, it touches sleep, speech and confidence. As doctors we see it in a patient’s face.
ಸರಪಳಿಯ ಯಾವ ಕೊಂಡಿಯಲ್ಲಾದರೂ ಕೈ ಕೊಟ್ಟು ತಡೆಯಬಹುದು ಎನ್ನುವುದೂ ಒಂದು ಓದು. ಅವಮಾನ ಬರುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ಮಾತು ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಬಹುದು.
One may also read it as saying the chain can be stopped at any link. A kind word before the slight arrives may loosen it.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ