ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಯಾರ ಮಗ ಎಂದು ಕೇಳುವವರು ಮೊದಲ ವಾರ ಕೆಲವರಿರುತ್ತಾರೆ. ವಾರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಅವನ ಕೆಲಸ ಕಂಡ ಮೇಲೆ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆ ತಾನಾಗಿ ಮರೆತುಹೋಗುತ್ತದೆ.
ವೀರಪ್ರಶಂಸೆಯ ವಿಭಾಗದ ಈ ಪದ್ಯ ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿಯ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಸಾಲಿಗೆ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಅಕ್ಷರ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಲೋಕೋತ್ತರಂ ಚರಿತಮರ್ಪಯತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಪುಂಸಾಂ ಕುಲಂ ನಹಿ ನಿಮಿತ್ತಮುದಾರತಾಯಾಃ
ವಾತಾಪಿತಾಪನಮುನೇಃ ಕಲಶಾತ್ಪ್ರಸೂತಿರ್ಲೀಲಾಯಿತಂ ಪುನರಮುದ್ರಸಮುದ್ರಪಾನಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
लोकोत्तरं चरितमर्पयति प्रतिष्ठां पुंसां कुलं नहि निमित्तमुदारतायाः
वातापितापनमुनेः कलशात्प्रसूतिर्लीलायितं पुनरमुद्रसमुद्रपानम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
lokottaraṃ caritamarpayati pratiṣṭhāṃ puṃsāṃ kulaṃ nahi nimittamudāratāyāḥ
vātāpitāpanamuneḥ kalaśātprasūtirlīlāyitaṃ punaramudrasamudrapānam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಲೋಕೋತ್ತರಂ (लोकोत्तरं, lokottaraṃ) = ಲೋಕದ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ (beyond the ordinary)
- ಚರಿತಮರ್ಪಯತಿ (चरितमर्पयति, caritamarpayati) = ನಡತೆ ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ (ಚರಿತಮ್ + ಅರ್ಪಯತಿ) (conduct bestows)
- ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ (प्रतिष्ठां, pratiṣṭhāṃ) = ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು (standing)
- ಪುಂಸಾಂ (पुंसां, puṃsāṃ) = ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ (upon men)
- ಕುಲಂ (कुलं, kulaṃ) = ಕುಲ (family)
- ನಹಿ (नहि, nahi) = ಅಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ (is certainly not)
- ನಿಮಿತ್ತಮುದಾರತಾಯಾಃ (निमित्तमुदारतायाः, nimittamudāratāyāḥ) = ಹಿರಿಮೆಯ ಕಾರಣ (ನಿಮಿತ್ತಮ್ + ಉದಾರತಾಯಾಃ) (the cause of nobility)
- ವಾತಾಪಿತಾಪನಮುನೇಃ (वातापितापनमुनेः, vātāpitāpanamuneḥ) = ವಾತಾಪಿಯನ್ನು ಬಾಧಿಸಿದ ಮುನಿಯ (of the sage who troubled Vatapi)
- ಕಲಶಾತ್ಪ್ರಸೂತಿರ್ಲೀಲಾಯಿತಂ (कलशात्प्रसूतिर्लीलायितं, kalaśātprasūtirlīlāyitaṃ) = ಕಲಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟು, ಆಟವೆನಿಸಿದ್ದು (ಕಲಶಾತ್ + ಪ್ರಸೂತಿಃ + ಲೀಲಾಯಿತಂ) (birth from a pot, a thing of play)
- ಪುನರಮುದ್ರಸಮುದ್ರಪಾನಮ್ (पुनरमुद्रसमुद्रपानम्, punaramudrasamudrapānam) = ಆದರೆ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಕುಡಿದದ್ದು (ಪುನಃ + ಅಮುದ್ರ + ಸಮುದ್ರಪಾನಮ್) (yet the drinking of the unbounded ocean)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ನಡತೆ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸ್ಥಾನಮಾನ ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಮೆಗೆ ಕುಲ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ವಾತಾಪಿಯನ್ನು ಬಾಧಿಸಿದ ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಒಂದು ಕಲಶದಿಂದ. ಆದರೂ ಮಿತಿಯೇ ಇಲ್ಲದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಕುಡಿದದ್ದು ಅವನಿಗೆ ಆಟದಂತಿತ್ತು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Conduct beyond the ordinary is what brings men their standing. Family is no cause of nobility. The sage who troubled Vatapi was born from a pot, and yet drinking the boundless ocean was a game to him.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ವಾತಾಪಿತಾಪನ ಎಂದರೆ ವಾತಾಪಿ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಬಾಧಿಸಿದವನು. ಇದು ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿಯ ಒಂದು ಬಿರುದು ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಕಲಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
Vatapitapana means one who troubled the demon Vatapi. It is widely known from the Puranas as a title of the sage Agastya. His birth from a pot is used here as the example of an unremarkable origin.
ಅಮುದ್ರ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಮುದ್ರೆ ಅಥವಾ ಮಿತಿ ಇಲ್ಲದ ಎಂದು ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಮುದ್ರಿತ ಪುಟದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ಅಗಾಧ ಸಮುದ್ರ ಎಂದು ವಿವರಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಈ ಪದದ ಮೇಲೆ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚುಕ್ಕೆ ಮೂಡಿದೆ, ಅದನ್ನು ಅಕ್ಷರದ ಭಾಗವೆಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಓದು ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.
We read amudra as without seal or limit. The footnote on the printed page seems to explain it as the unfathomable ocean. A stray dot appears over this word in the print and we have not treated it as part of the letters. The reading may be slightly uncertain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 78. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 78. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹೊಸ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರುವ ಯುವ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಅವರ ಮನೆತನದಿಂದ ಅಳೆಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಕೆಲವೆಡೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ರಾತ್ರಿ ಕರ್ತವ್ಯದ ನಂತರ ಅಳತೆಯ ಮಾನದಂಡ ತಾನಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
In some places young doctors joining a hospital are measured by their families. After a few months of night duty the yardstick changes of its own accord.
ಹಾಗೆಂದು ಹುಟ್ಟಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನೂ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಪದ್ಯ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಿರಿಮೆಗೆ ಕುಲವೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು ಎನ್ನುತ್ತಿದೆ.
The verse does not say that background counts for nothing. It says only that family alone cannot be called the cause of greatness.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ