ಜಾತ್ರೆಯ ಅಖಾಡದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾದ ಪೈಲ್ವಾನ ನಿಂತಿರುವಾಗ, ಯಾರಾದರೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ಬಲವನ್ನು ಹೊಗಳಲು ಹೊರಟರೆ ಸುತ್ತಲಿನವರು ಸುಮ್ಮನಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಸಂದರ್ಭ ಬೇಕು.
ವೀರಪ್ರಶಂಸೆಯ ವಿಭಾಗದ ಈ ಪದ್ಯ ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಸಾಲಿಗೆ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಅಕ್ಷರ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಭುಜೇ ವಿಶಾಲೇ ವಿಮಲೇಽಸಿಪತ್ರೇ ಕೋಽನ್ಯಸ್ಯ ತೇಜಸ್ವಿಕಥಾಂ ಸಹೇತ
ಗತಾಸುರಪ್ಯಾಹವಸೀಮ್ನಿ ವೀರೋ ದ್ವಿಧಾ ವಿಧತ್ತೇ ರವಿಮಂಡಲಂ ಯಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
भुजे विशाले विमलेऽसिपत्रे कोऽन्यस्य तेजस्विकथां सहेत
गतासुरप्याहवसीम्नि वीरो द्विधा विधत्ते रविमण्डलं यः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
bhuje viśāle vimale’sipatre ko’nyasya tejasvikathāṃ saheta
gatāsurapyāhavasīmni vīro dvidhā vidhatte ravimaṇḍalaṃ yaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಭುಜೇ (भुजे, bhuje) = ತೋಳು ಇರುವಾಗ (when there is an arm)
- ವಿಶಾಲೇ (विशाले, viśāle) = ವಿಶಾಲವಾದ (broad)
- ವಿಮಲೇಽಸಿಪತ್ರೇ (विमलेऽसिपत्रे, vimale’sipatre) = ನಿರ್ಮಲವಾದ ಕತ್ತಿಯ ಅಲಗು ಇರುವಾಗ (ವಿಮಲೇ + ಅಸಿಪತ್ರೇ) (and a spotless sword-blade)
- ಕೋಽನ್ಯಸ್ಯ (कोऽन्यस्य, ko’nyasya) = ಯಾರು ಬೇರೆಯವನ (ಕಃ + ಅನ್ಯಸ್ಯ) (who, of another)
- ತೇಜಸ್ವಿಕಥಾಂ (तेजस्विकथां, tejasvikathāṃ) = ತೇಜಸ್ವಿಯ ಕುರಿತ ಮಾತನ್ನು (the talk of a brilliant one)
- ಸಹೇತ (सहेत, saheta) = ಸಹಿಸಿಯಾನು (would bear)
- ಗತಾಸುರಪ್ಯಾಹವಸೀಮ್ನಿ (गतासुरप्याहवसीम्नि, gatāsurapyāhavasīmni) = ಪ್ರಾಣ ಹೋದರೂ ಯುದ್ಧದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ (ಗತಾಸುಃ + ಅಪಿ + ಆಹವಸೀಮ್ನಿ) (though lifeless at the edge of battle)
- ವೀರೋ (वीरो, vīro) = ವೀರನು (the hero)
- ದ್ವಿಧಾ (द्विधा, dvidhā) = ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ (in two)
- ವಿಧತ್ತೇ (विधत्ते, vidhatte) = ಮಾಡುತ್ತಾನೆ (makes)
- ರವಿಮಂಡಲಂ (रविमण्डलं, ravimaṇḍalaṃ) = ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವನ್ನು (the disc of the sun)
- ಯಃ (यः, yaḥ) = ಯಾವನು (who)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಯಾರ ತೋಳು ವಿಶಾಲವೋ, ಯಾರ ಕತ್ತಿಯ ಅಲಗು ನಿರ್ಮಲವೋ, ಅಂಥವನ ಮುಂದೆ ಬೇರೊಬ್ಬ ತೇಜಸ್ವಿಯ ಮಾತನ್ನು ಯಾರು ತಾನೇ ಸಹಿಸಿಯಾರು. ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಹೋದರೂ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವನ್ನೇ ಎರಡು ಭಾಗ ಮಾಡುವ ವೀರ ಅವನು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
With a broad arm and a spotless blade, who would bear to hear another man’s brilliance spoken of? He is the hero who, even lifeless at the edge of the battlefield, cleaves the disc of the sun in two.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ತೇಜಸ್ವಿ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನು ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಿ ಎಂಬ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಸೂರ್ಯನೇ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ತೇಜಸ್ವಿ ಆದ್ದರಿಂದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲ ಈ ಪದದೊಂದಿಗೆ ತಾನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
The word tejasvi means both radiant and mighty. Since the sun is the greatest of the radiant, the sun’s disc in the last line fits the word naturally.
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ವೀರ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಮೇಲಿನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಕವಿಗಳ ಹಳೆಯ ನಂಬಿಕೆ. ಅದನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿ, ಸೂರ್ಯನನ್ನೇ ಸೀಳಿದ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡನೇ ಸಾಲಿನ ವಾಕ್ಯರಚನೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಡಿಲವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಓದು ಒಂದು ಸಮಂಜಸ ಓದು ಎನ್ನಬಹುದು.
Poets long held that a hero slain in battle passes upward through the sun’s disc. The verse turns that belief into exaggeration and says he splits the sun itself. The grammar of the second line is a little loose, so ours is one reasonable reading.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 78. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 78. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಯಾರ ಮುಂದೆ ಯಾರನ್ನು ಹೊಗಳಬೇಕು ಎಂಬ ವಿವೇಚನೆ ಇಂದಿಗೂ ಬೇಕು. ಒಬ್ಬರ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕಂಡವರ ಮುಂದೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಸಣ್ಣ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಹೊಗಳಿದರೆ ಅದು ಹಗುರವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.
The judgement of whom to praise before whom is still needed. Praise a small feat before people who have seen a great one and it sounds light.
ಪದ್ಯದ ಹೊಗಳಿಕೆ ಅತಿಶಯದ್ದು. ಇದನ್ನು ಬಲಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿಲ್ಲ. ಇಂದಿನ ವೀರತನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿ ತೋರುವ ನಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
The verse’s praise is exaggerated. It is no licence for showing off strength. Heroism today is mostly seen in steadiness at one’s duty.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ