ಸ್ವಲ್ಪಸ್ನಾಯುವಸಾವಶೇಷ: ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ನಾಯಿಯ ಆಸೆಯ ಅಳತೆ

ಒಂದೇ ಮನೆಯ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಸಾಧಾರಣ ಅಂಕ ಬಂದರೂ ಸಂತೋಷ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಬರದಿದ್ದರೆ ಬೇಸರ. ಇಬ್ಬರ ಆಸೆಯ ಅಳತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ.

ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಈ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ ಒಂದು ನಾಯಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಿಂಹದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ತೇಜಸ್ವಿಗಳನ್ನು ಹೊಗಳುವ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ತೇಜಸ್ವಿಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 22 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of the Radiant, verse 22

ವಿಷಯ: ಸತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಫಲ · A result to suit one’s own mettle

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸ್ವಲ್ಪಸ್ನಾಯುವಸಾವಶೇಷಮಲಿನಂ ನಿರ್ಮಾಂಸಮಪ್ಯಸ್ಥಿ ಗೋಃ ಶ್ವಾ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಪರಿತೋಷಮೇತಿ ನ ತು ತತ್ತಸ್ಯ ಕ್ಷುಧಃ ಶಾಂತಯೇ
ಸಿಂಹೋ ಜಂಬುಕಮಂಕಮಾಗತಮಪಿ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ನಿಹಂತಿ ದ್ವಿಪಂ ಸರ್ವಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಗತೋಽಪಿ ವಾಂಛತಿ ಜನಃ ಸತ್ತ್ವಾನುರೂಪಂ ಫಲಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

स्वल्पस्नायुवसावशेषमलिनं निर्मांसमप्यस्थि गोः श्वा लब्ध्वा परितोषमेति न तु तत्तस्य क्षुधः शान्तये
सिंहो जम्बुकमङ्कमागतमपि त्यक्त्वा निहन्ति द्विपं सर्वः कृच्छ्रगतोऽपि वाञ्छति जनः सत्त्वानुरूपं फलम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

svalpasnāyuvasāvaśeṣamalinaṃ nirmāṃsamapyasthi goḥ śvā labdhvā paritoṣameti na tu tattasya kṣudhaḥ śāntaye
siṃho jambukamaṅkamāgatamapi tyaktvā nihanti dvipaṃ sarvaḥ kṛcchragato’pi vāñchati janaḥ sattvānurūpaṃ phalam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸ್ವಲ್ಪಸ್ನಾಯುವಸಾವಶೇಷಮಲಿನಂ (स्वल्पस्नायुवसावशेषमलिनं, svalpasnāyuvasāvaśeṣamalinaṃ) = ಸ್ವಲ್ಪ ನರ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಅವಶೇಷದಿಂದ ಕೊಳೆಯಾದದ್ದು (soiled with a scrap of sinew and fat left on it)
ನಿರ್ಮಾಂಸಮ್ (निर्मांसम्, nirmāṃsam) = ಮಾಂಸವಿಲ್ಲದ (without any flesh)
ಅಪಿ (अपि, api) = ಕೂಡ (even)
ಅಸ್ಥಿ (अस्थि, asthi) = ಮೂಳೆಯನ್ನು (a bone)
ಗೋಃ (गोः, goḥ) = ಹಸುವಿನ (of a cow)
ಶ್ವಾ (श्वा, śvā) = ನಾಯಿ (a dog)
ಲಬ್ಧ್ವಾ (लब्ध्वा, labdhvā) = ಪಡೆದು (having got)
ಪರಿತೋಷಮ್ (परितोषम्, paritoṣam) = ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು (contentment)
ಏತಿ (एति, eti) = ಹೊಂದುತ್ತದೆ (reaches)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ತು (तु, tu) = ಆದರೆ (but)
ತತ್ (तत्, tat) = ಅದು (that)
ತಸ್ಯ (तस्य, tasya) = ಅದರ (its)
ಕ್ಷುಧಃ (क्षुधः, kṣudhaḥ) = ಹಸಿವಿನ (of hunger)
ಶಾಂತಯೇ (शान्तये, śāntaye) = ಶಮನಕ್ಕೆ (for the easing)
ಸಿಂಹೋ (सिंहो, siṃho) = ಸಿಂಹ (the lion)
ಜಂಬುಕಮಂಕಮಾಗತಮಪಿ (जम्बुकमङ्कमागतमपि, jambukamaṅkamāgatamapi) = ಜಂಬುಕವನ್ನು (ನರಿ), ತೊಡೆಗೆ ಬಂದದ್ದಾದರೂ (ಅಂಕಮ್ ಆಗತಮ್ ಅಪಿ) (the jackal, though it has come into his lap)
ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ (त्यक्त्वा, tyaktvā) = ಬಿಟ್ಟು (leaving aside)
ನಿಹಂತಿ (निहन्ति, nihanti) = ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ (kills)
ದ್ವಿಪಂ (द्विपं, dvipaṃ) = ಆನೆಯನ್ನು (the elephant)
ಸರ್ವಃ (सर्वः, sarvaḥ) = ಎಲ್ಲರೂ (everyone)
ಕೃಚ್ಛ್ರಗತೋಽಪಿ (कृच्छ्रगतोऽपि, kṛcchragato’pi) = ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದವನಾದರೂ (ಕೃಚ್ಛ್ರಗತಃ ಅಪಿ) (even one fallen into hardship)
ವಾಂಛತಿ (वाञ्छति, vāñchati) = ಬಯಸುತ್ತಾನೆ (wishes for)
ಜನಃ (जनः, janaḥ) = ಮನುಷ್ಯ (a person)
ಸತ್ತ್ವಾನುರೂಪಂ (सत्त्वानुरूपं, sattvānurūpaṃ) = ತನ್ನ ಸತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ (in keeping with his own mettle)
ಫಲಮ್ (फलम्, phalam) = ಫಲವನ್ನು (a result)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ನಾಯಿ ಹಸುವಿನ ಮಾಂಸವಿಲ್ಲದ ಮೂಳೆ ಸಿಕ್ಕರೂ ತೃಪ್ತಿ ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನರ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದು ಕೊಳೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸರಿ. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಅದರ ಹಸಿವು ಇಂಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಿಂಹ ಮಾತ್ರ ತೊಡೆಯ ಬಳಿ ಬಂದ ನರಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆನೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಸತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಆಂತರಿಕ ಬಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಫಲವನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A dog is pleased to get a cow’s bone with no flesh on it, soiled and with only a scrap of sinew and fat left. Yet that does nothing to ease its hunger. A lion, on the other hand, passes over a jackal that has wandered right up to its lap and kills an elephant. In the same way, even in hardship, each person wishes for a result that fits his own inner strength.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಸತ್ತ್ವ ಎಂದರೆ ಒಬ್ಬನ ಸ್ವಭಾವ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಬಲ. ಅದು ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿಯೊಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಪದ್ಯ ಎರಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ಆಸೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

Sattva here means a person’s nature, courage and inner strength, not bodily force alone. The verse uses two animals to show the level at which people set their wishes.

ತೊಡೆಗೆ ಬಂದ ನರಿ ಸುಲಭದ ತುತ್ತು. ಆದರೂ ಸಿಂಹ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಲಭ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದೇ ಸಿಂಹದ ಗುಣದ ಗುರುತು. ಈ ಪದ್ಯ ಭರ್ತೃಹರಿಯ ನೀತಿಶತಕದಲ್ಲೂ ಇದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

A jackal at the lap is an easy meal, yet the lion leaves it and goes for the elephant. Turning down what comes easily is the mark of the lion’s nature. This verse is also known as one found in the Niti Shataka attributed to Bhartrihari.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 79. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 79. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ನಮ್ಮ ಆಸೆಗಳ ಅಳತೆ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ನಾವೇ ಏನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷೆ ಪಾಸಾದರೆ ಸಾಕು ಎಂದುಕೊಂಡರೆ ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ನಿಲ್ಲಬಹುದು. ಒಳ್ಳೆಯ ವೈದ್ಯನಾಗಬೇಕು ಎಂದುಕೊಂಡರೆ ಅವನ ಅಧ್ಯಯನವೇ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

The size of our wishes shows what we believe about ourselves. A medical student who aims only to pass may stop there. One who aims to become a good doctor studies in a different way.

ಆದರೆ ಪದ್ಯ ಎಲ್ಲರೂ ಆನೆಯನ್ನೇ ಬೇಟೆಯಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮಿತಿ ತಿಳಿಯದೆ ದೊಡ್ಡದಕ್ಕೆ ಕೈ ಹಾಕುವುದೂ ಕಷ್ಟ. ತನ್ನ ಬಲ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಗುರಿ ಎರಡನ್ನೂ ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.

The verse does not say everyone should hunt elephants. Reaching for something big without knowing one’s limits is hard too. It seems good to look honestly, now and then, at both one’s strength and one’s aim.