ಕರೆಂಟು ಹೋದ ರಾತ್ರಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿದರೆ ಇಡೀ ಕೋಣೆಯೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೋಣೆ ದೊಡ್ಡದು, ದೀಪ ಚಿಕ್ಕದು, ಆದರೂ ಕತ್ತಲೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ.
ಈ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ ಅಂತಹ ಮೂರು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ಗಾತ್ರವನ್ನು ನಂಬಿ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ನಮಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಹಸ್ತೀ ಸ್ಥೂಲತನುಃ ಸ ಚಾಂಕುಶವಶಃ ಕಿಂ ಹಸ್ತಿಮಾತ್ರೋಽಂಕುಶೋ ವಜ್ರೇಣಾಭಿಹತಾಃ ಪತಂತಿ ಗಿರಯಃ ಕಿಂ ಶೈಲಮಾತ್ರಃ ಪವಿಃ
ದೀಪೇ ಪ್ರಜ್ವಲಿತೇ ವಿನಶ್ಯತಿ ತಮಃ ಕಿಂ ದೀಪಮಾತ್ರಂ ತಮಸ್ತೇಜೋ ಯಸ್ಯ ವಿರಾಜತೇ ಸ ಬಲವಾನ್ಸ್ಥೂಲೇಷು ಕಃ ಪ್ರತ್ಯಯಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
हस्ती स्थूलतनुः स चाङ्कुशवशः किं हस्तिमात्रोऽङ्कुशो वज्रेणाभिहताः पतन्ति गिरयः किं शैलमात्रः पविः
दीपे प्रज्वलिते विनश्यति तमः किं दीपमात्रं तमस्तेजो यस्य विराजते स बलवान्स्थूलेषु कः प्रत्ययः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
hastī sthūlatanuḥ sa cāṅkuśavaśaḥ kiṃ hastimātro’ṅkuśo vajreṇābhihatāḥ patanti girayaḥ kiṃ śailamātraḥ paviḥ
dīpe prajvalite vinaśyati tamaḥ kiṃ dīpamātraṃ tamastejo yasya virājate sa balavānsthūleṣu kaḥ pratyayaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಹಸ್ತೀ (हस्ती, hastī) = ಆನೆ (the elephant)
- ಸ್ಥೂಲತನುಃ (स्थूलतनुः, sthūlatanuḥ) = ದಪ್ಪ ದೇಹದ (with a huge body)
- ಸ (स, sa) = ಅದು (that one)
- ಚಾಂಕುಶವಶಃ (चाङ्कुशवशः, cāṅkuśavaśaḥ) = ಚ ಅಂಕುಶವಶಃ: ಮತ್ತು ಅಂಕುಶದ ವಶದಲ್ಲಿರುವುದು (and under the control of the goad)
- ಕಿಂ (किं, kiṃ) = ಏನು (is it)
- ಹಸ್ತಿಮಾತ್ರೋಽಂಕುಶೋ (हस्तिमात्रोऽङ्कुशो, hastimātro’ṅkuśo) = ಹಸ್ತಿಮಾತ್ರಃ ಅಂಕುಶಃ: ಆನೆಯಷ್ಟೇ ಗಾತ್ರದ ಅಂಕುಶ (a goad only as big as the elephant)
- ವಜ್ರೇಣಾಭಿಹತಾಃ (वज्रेणाभिहताः, vajreṇābhihatāḥ) = ವಜ್ರದಿಂದ ಹೊಡೆತ ತಿಂದ (struck by the thunderbolt)
- ಪತಂತಿ (पतन्ति, patanti) = ಬೀಳುತ್ತವೆ (fall)
- ಗಿರಯಃ (गिरयः, girayaḥ) = ಬೆಟ್ಟಗಳು (mountains)
- ಕಿಂ (किं, kiṃ) = ಏನು (is it)
- ಶೈಲಮಾತ್ರಃ (शैलमात्रः, śailamātraḥ) = ಬೆಟ್ಟದಷ್ಟೇ ಗಾತ್ರದ (only as big as a mountain)
- ಪವಿಃ (पविः, paviḥ) = ವಜ್ರ (the thunderbolt)
- ದೀಪೇ (दीपे, dīpe) = ದೀಪ (when the lamp)
- ಪ್ರಜ್ವಲಿತೇ (प्रज्वलिते, prajvalite) = ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಾಗ (is lit)
- ವಿನಶ್ಯತಿ (विनश्यति, vinaśyati) = ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ (vanishes)
- ತಮಃ (तमः, tamaḥ) = ಕತ್ತಲೆ (the darkness)
- ಕಿಂ (किं, kiṃ) = ಏನು (is it)
- ದೀಪಮಾತ್ರಂ (दीपमात्रं, dīpamātraṃ) = ದೀಪದಷ್ಟೇ ಗಾತ್ರದ (only as big as a lamp)
- ತಮಸ್ತೇಜೋ (तमस्तेजो, tamastejo) = ತಮಃ ತೇಜಃ: ಕತ್ತಲೆ, ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸು (darkness, and brilliance)
- ಯಸ್ಯ (यस्य, yasya) = ಯಾರಲ್ಲಿ (in whom)
- ವಿರಾಜತೇ (विराजते, virājate) = ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ (shines)
- ಸ (स, sa) = ಅವನು (that one)
- ಬಲವಾನ್ಸ್ಥೂಲೇಷು (बलवान्स्थूलेषु, balavānsthūleṣu) = ಬಲವಾನ್ ಸ್ಥೂಲೇಷು: ಬಲಶಾಲಿ, ದಪ್ಪವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ (is strong, among the bulky)
- ಕಃ (कः, kaḥ) = ಯಾವ (what)
- ಪ್ರತ್ಯಯಃ (प्रत्ययः, pratyayaḥ) = ನಂಬಿಕೆ (reliance)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಆನೆ ದಪ್ಪ ದೇಹದ್ದು, ಆದರೂ ಅಂಕುಶದ ವಶದಲ್ಲಿದೆ. ಅಂಕುಶ ಆನೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದೇ? ವಜ್ರದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಬೀಳುತ್ತವೆ. ವಜ್ರ ಬೆಟ್ಟದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದೇ? ದೀಪ ಹೊತ್ತಿದಾಗ ಕತ್ತಲೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಲೆ ದೀಪದಷ್ಟೇ ಗಾತ್ರದ್ದೇ? ಯಾರಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ಸು ಶೋಭಿಸುತ್ತದೋ ಅವನೇ ಬಲವಂತ. ದಪ್ಪವಾದವುಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವ ನಂಬಿಕೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The elephant has a huge body, yet it is under the control of the goad. Is the goad as big as the elephant? Mountains fall when struck by the thunderbolt. Is the thunderbolt as big as the mountain? When a lamp is lit, darkness vanishes. Is the darkness only as big as the lamp? The one in whom brilliance shines is the strong one. What reliance can there be on the bulky?
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಒಂದೇ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಪ್ರಶ್ನೆಯ ರೂಪದ ಹೇಳಿಕೆ. ಮೂರನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆ ದೀಪಕ್ಕಿಂತ ಎಷ್ಟೋ ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬುದೇ ಉದ್ದೇಶ.
The three questions lead to one answer, which is no. This is a statement in the form of a question. In the third, the point is that the darkness is far bigger than the lamp.
ಅಂಕುಶ ಎಂದರೆ ಆನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮಾವುತನ ಕೊಕ್ಕೆ. ಪವಿ ಎಂದರೆ ವಜ್ರಾಯುಧ. ಮುದ್ರಿತ ಪುಟದಲ್ಲಿ ತಮಸ್ತೇಜೋ ಎಂದು ಸಂಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳು ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದವು. ನಾವು ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ.
Ankusha is the hook with which the mahout drives the elephant. Pavi means the thunderbolt weapon. The printed page joins tamas-tejo by sandhi, where the digital text had two separate words. We have followed the printed book.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 79. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 79. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕಲಿಸುವಾಗ ಇದು ಪರಿಚಿತ ಅನುಭವ. ಒಂದು ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಉದಾಹರಣೆ ಪುಟಗಟ್ಟಲೆ ಪಾಠಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕು ಕೊಡುತ್ತದೆ.
This is a familiar experience in teaching. One right question or one clear example can throw more light than pages of lecture.
ದೊಡ್ಡದಾದದ್ದೆಲ್ಲ ದುರ್ಬಲ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಗಾತ್ರವೊಂದರಿಂದಲೇ ಬಲವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಾರದು ಎಂದಷ್ಟೇ ಅದರ ಒತ್ತು.
The verse does not say that everything large is weak. Its stress is that size alone should not settle the question of strength.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ