ಶಾಲೆಯ ಕ್ರೀಡಾದಿನದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಹುಡುಗ ದಾಖಲೆ ಮುರಿದಾಗ, ತಾನೂ ಮತ್ತೆ ಓಡಬೇಕು ಎಂದು ಒಳಗೆ ಏನೋ ಕೆರಳುತ್ತದೆ. ಆ ಕೆರಳಿಕೆ ಕಲಿಸಿ ಬಂದದ್ದಲ್ಲ.
ಈ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ ಅದನ್ನು ತೇಜಸ್ವಿಯ ಸಹಜ ಸ್ವಭಾವ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಇದರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ನಮಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ನ ತೇಜಸ್ತೇಜಸ್ವೀ ಪ್ರಸೃತಮಪರೇಷಾಂ ಪ್ರಸಹತೇ ಸ ತಸ್ಯ ಸ್ವೋ ಭಾವಃ ಪ್ರಕೃತಿನಿಯತತ್ವಾದಕೃತಕಃ
ಮಯೂಖೈರಶ್ರಾಂತಂ ತಪತಿ ಯದಿ ದೇವೋ ದಿನಕರಃ ಕಿಮಾಗ್ನೇಯಗ್ರಾವಾ ನಿಕೃತ ಇವ ತೇಜಾಂಸಿ ವಮತಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
न तेजस्तेजस्वी प्रसृतमपरेषां प्रसहते स तस्य स्वो भावः प्रकृतिनियतत्वादकृतकः
मयूखैरश्रान्तं तपति यदि देवो दिनकरः किमाग्नेयग्रावा निकृत इव तेजांसि वमति
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
na tejastejasvī prasṛtamapareṣāṃ prasahate sa tasya svo bhāvaḥ prakṛtiniyatatvādakṛtakaḥ
mayūkhairaśrāntaṃ tapati yadi devo dinakaraḥ kimāgneyagrāvā nikṛta iva tejāṃsi vamati
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
- ತೇಜಸ್ತೇಜಸ್ವೀ (तेजस्तेजस्वी, tejastejasvī) = ತೇಜಃ ತೇಜಸ್ವೀ: ತೇಜಸ್ಸನ್ನು, ತೇಜಸ್ವಿ (brilliance, the radiant one)
- ಪ್ರಸೃತಮಪರೇಷಾಂ (प्रसृतमपरेषां, prasṛtamapareṣāṃ) = ಹರಡಿದ, ಬೇರೆಯವರ (spread out, of others)
- ಪ್ರಸಹತೇ (प्रसहते, prasahate) = ಸಹಿಸುತ್ತಾನೆ (tolerates)
- ಸ (स, sa) = ಅದು (that)
- ತಸ್ಯ (तस्य, tasya) = ಅವನ (his)
- ಸ್ವೋ (स्वो, svo) = ತನ್ನದೇ (own)
- ಭಾವಃ (भावः, bhāvaḥ) = ಸ್ವಭಾವ (disposition)
- ಪ್ರಕೃತಿನಿಯತತ್ವಾದಕೃತಕಃ (प्रकृतिनियतत्वादकृतकः, prakṛtiniyatatvādakṛtakaḥ) = ಪ್ರಕೃತಿ ನಿಯತತ್ವಾತ್ ಅಕೃತಕಃ: ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತವಾದುದರಿಂದ ಕೃತಕವಲ್ಲದ್ದು (not artificial, being fixed by nature)
- ಮಯೂಖೈರಶ್ರಾಂತಂ (मयूखैरश्रान्तं, mayūkhairaśrāntaṃ) = ಮಯೂಖೈಃ ಅಶ್ರಾಂತಂ: ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಎಡೆಬಿಡದೆ (with rays, without rest)
- ತಪತಿ (तपति, tapati) = ಕಾಯಿಸುತ್ತದೆ (scorches)
- ಯದಿ (यदि, yadi) = ಒಂದು ವೇಳೆ (if)
- ದೇವೋ (देवो, devo) = ದೇವ (the god)
- ದಿನಕರಃ (दिनकरः, dinakaraḥ) = ಸೂರ್ಯ (the sun)
- ಕಿಮಾಗ್ನೇಯಗ್ರಾವಾ (किमाग्नेयग्रावा, kimāgneyagrāvā) = ಕಿಂ ಆಗ್ನೇಯಗ್ರಾವಾ: ಸೂರ್ಯಕಾಂತ ಕಲ್ಲು ಏನು (does the fire-stone)
- ನಿಕೃತ (निकृत, nikṛta) = ನಿಕೃತ, ಅವಮಾನಿತನಾದ (one who has been wronged)
- ಇವ (इव, iva) = ಹಾಗೆ (as if)
- ತೇಜಾಂಸಿ (तेजांसि, tejāṃsi) = ತೇಜಸ್ಸುಗಳನ್ನು, ಅಂದರೆ ಕಿಡಿಗಳನ್ನು (fires, flares)
- ವಮತಿ (वमति, vamati) = ಕಾರುತ್ತದೆ (spew out)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ತೇಜಸ್ವಿ ಬೇರೆಯವರ ಹರಡಿದ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಅವನ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಭಾವ, ಸಹಜವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಿತವಾದದ್ದು, ಕೃತಕವಲ್ಲ. ದೇವನಾದ ಸೂರ್ಯ ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಎಡೆಬಿಡದೆ ಕಾಯಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತ ಕಲ್ಲು ಅವಮಾನಿತನಂತೆ ತನ್ನ ಕಿಡಿಗಳನ್ನು ಕಾರುವುದಿಲ್ಲವೇ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The radiant man does not put up with the spread of another’s brilliance. That is his own disposition, fixed by nature and not put on. When the sun, a god, scorches ceaselessly with his rays, does not the sun-stone spit out its fires as though it had been wronged?
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಪ್ರಶ್ನೆಯ ರೂಪದ ಹೇಳಿಕೆ. ಸೂರ್ಯ ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ ಬೆಂಕಿ ಕಾರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕಾವ್ಯದ ನಂಬಿಕೆ. ಅದನ್ನು ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಕೆರಳಿದವನಂತೆ ಎಂದು ಕವಿ ಮನುಷ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
This is a statement in the form of a question. Poetry believes the sun-stone spits fire when the sun heats it. The poet describes it in human terms, as one stung by an insult.
ಮುದ್ರಿತ ಪುಟದ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ ನಿಕೃತ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ರೂಪ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ನಾವು ಮುದ್ರಿತ ಮೂಲ ಪಾಠವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗಿರಬಹುದು.
The footnote on the printed page offers an alternative form of the word nikrita. We have followed the main printed text, and the sense may differ a little.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 79. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 79. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಬೇರೆಯವರ ಸಾಧನೆ ಕಂಡಾಗ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಬಿಸಿ ಏರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಅದು ಮತ್ಸರವೋ, ಇನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲವೋ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
It is useful to notice the heat that rises in us when we see another’s achievement. We may ask whether it is envy or a wish to do better.
ಶ್ಲೋಕ ಇದನ್ನು ಸಹಜ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಒಳ್ಳೆಯದೆಂದು ಸಾರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕಲಿಸುವವರಿಗೆ ಅದು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮಿಂಚನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಸವಾಲನ್ನೂ ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ.
The verse calls this natural, not good. For teachers it also poses the challenge of welcoming another’s brilliance with pleasure.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ