ಸಂಗ್ರಾಮಾಂಗಣಸಂಗತೇನ: ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕದವರೆಗೆ

ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಡೊಮಿನೊ ಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ತಳ್ಳಿದರೆ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತವೆ.

ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಹೆದೆ ಏರಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕದ ಕೀರ್ತಿಯವರೆಗೆ ಅಂತಹದೇ ಸರಪಳಿ ಇದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಇನ್ನೂ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯರಾಜಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 197 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of Kings, verse 197

ವಿಷಯ: ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೀರ್ತಿಯ ಸರಪಳಿ · A chain from bow to fame

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸಂಗ್ರಾಮಾಂಗಣಸಂಗತೇನ ಭವತಾ ಚಾಪೇ ಸಮಾರೋಪಿತೇ ದೇವಾಕರ್ಣಯ ಯೇನ ಯೇನ ಸಹಸಾ ಯದ್ಯತ್ಸಮಾಸಾದಿತಮ್
ಕೋದಂಡೇನ ಶರಾಃ ಶರೈರರಿಶಿರಸ್ತೇನಾಪಿ ಭೂಮಂಡಲಂ ತೇನ ತ್ವಂ ಭವತಾ ಚ ಕೀರ್ತಿರತುಲಾ ಕೀರ್ತ್ಯಾ ಚ ಲೋಕತ್ರಯಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

संग्रामाङ्गणसंगतेन भवता चापे समारोपिते देवाकर्णय येन येन सहसा यद्यत्समासादितम्
कोदण्डेन शराः शरैररिशिरस्तेनापि भूमण्डलं तेन त्वं भवता च कीर्तिरतुला कीर्त्या च लोकत्रयम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

saṃgrāmāṅgaṇasaṃgatena bhavatā cāpe samāropite devākarṇaya yena yena sahasā yadyatsamāsāditam
kodaṇḍena śarāḥ śarairariśirastenāpi bhūmaṇḍalaṃ tena tvaṃ bhavatā ca kīrtiratulā kīrtyā ca lokatrayam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸಂಗ್ರಾಮಾಂಗಣಸಂಗತೇನ (संग्रामाङ्गणसंगतेन, saṃgrāmāṅgaṇasaṃgatena) = ಯುದ್ಧದ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರಿದ (ಸಂಗ್ರಾಮ, ಅಂಗಣ, ಸಂಗತೇನ) (who has come to the field of battle)
ಭವತಾ (भवता, bhavatā) = ನಿನ್ನಿಂದ (by you)
ಚಾಪೇ (चापे, cāpe) = ಬಿಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ (on the bow)
ಸಮಾರೋಪಿತೇ (समारोपिते, samāropite) = ಹೆದೆ ಏರಿಸಿದಾಗ (when it was strung)
ದೇವ (देव, deva) = ಪ್ರಭುವೇ (O lord)
ಆಕರ್ಣಯ (आकर्णय, ākarṇaya) = ಕೇಳು (listen)
ಯೇನ ಯೇನ (येन येन, yena yena) = ಯಾವ ಯಾವುದರಿಂದ (by whichever)
ಸಹಸಾ (सहसा, sahasā) = ಥಟ್ಟನೆ (at once)
ಯದ್ಯತ್ಸಮಾಸಾದಿತಮ್ (यद्यत्समासादितम्, yadyatsamāsāditam) = ಯಾವ ಯಾವುದು ಸಿಕ್ಕಿತೋ (ಯತ್ ಯತ್ ಸಮಾಸಾದಿತಂ) (whatever was gained)
ಕೋದಂಡೇನ (कोदण्डेन, kodaṇḍena) = ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ (by the bow)
ಶರಾಃ (शराः, śarāḥ) = ಬಾಣಗಳು (arrows)
ಶರೈರರಿಶಿರಸ್ತೇನಾಪಿ (शरैररिशिरस्तेनापि, śarairariśirastenāpi) = ಬಾಣಗಳಿಂದ ಶತ್ರುಗಳ ತಲೆ, ಅದರಿಂದಲೂ (ಶರೈಃ ಅರಿಶಿರಃ ತೇನ ಅಪಿ) (by arrows the enemy’s head, and by that too)
ಭೂಮಂಡಲಂ (भूमण्डलं, bhūmaṇḍalaṃ) = ಭೂಮಂಡಲ (the circle of the earth)
ತೇನ (तेन, tena) = ಅದರಿಂದ (by that)
ತ್ವಂ (त्वं, tvaṃ) = ನೀನು (you)
ಭವತಾ (भवता, bhavatā) = ನಿನ್ನಿಂದ (by you)
ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
ಕೀರ್ತಿರತುಲಾ (कीर्तिरतुला, kīrtiratulā) = ಹೋಲಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಕೀರ್ತಿ (ಕೀರ್ತಿಃ ಅತುಲಾ) (matchless fame)
ಕೀರ್ತ್ಯಾ (कीर्त्या, kīrtyā) = ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ (by fame)
ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
ಲೋಕತ್ರಯಮ್ (लोकत्रयम्, lokatrayam) = ಮೂರು ಲೋಕ (the three worlds)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಯುದ್ಧದ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದ ನೀನು ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಹೆದೆ ಏರಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಭುವೇ, ಕೇಳು. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವುದರಿಂದ ಏನೇನು ಸಿಕ್ಕಿತು? ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಬಾಣಗಳು, ಬಾಣಗಳಿಂದ ಶತ್ರುಗಳ ತಲೆ, ಅದರಿಂದ ಭೂಮಂಡಲ, ಅದರಿಂದ ನೀನು, ನಿನ್ನಿಂದ ಹೋಲಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಕೀರ್ತಿ, ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Listen, O lord, when you came to the field of battle and strung your bow. What came from what in that moment? From the bow, arrows. From the arrows, the heads of enemies. From that, the circle of the earth. From that, you. From you, matchless fame. From fame, the three worlds.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಹಂತವೂ ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ: ಬಿಲ್ಲು, ಬಾಣ, ಶತ್ರುಗಳ ತಲೆ, ಭೂಮಂಡಲ, ರಾಜ, ಕೀರ್ತಿ, ಮೂರು ಲೋಕ. ಸರಪಳಿಯ ಕೊಂಡಿಗಳಂತೆ ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಕೆಲವು ಕೊಂಡಿಗಳ ಬಿಡಿಸುವಿಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗಿರಬಹುದು.

Here each step opens the way to the next: bow, arrow, enemy’s head, circle of the earth, king, fame, three worlds. Like links in a chain, one pulls the next. The reading of the last few links may differ a little.

ಕೀರ್ತಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಕಾವ್ಯದ ರೂಢಿ. ಮೂರು ಲೋಕ ಎಂದರೆ ಸ್ವರ್ಗ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪಾತಾಳ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.

It is a convention of poetry to say fame spreads through the three worlds. We take the three worlds to be heaven, earth and the nether world. The battle picture here is kept matter of fact.

ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಒಂದು ಪದ ಬೇರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಸರಿಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ.

One word in the first line of the digital text was different. We have corrected it to the printed book.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 108. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 108. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ದೊಡ್ಡ ಫಲಿತಾಂಶ ಒಂದೇ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತ ಹಂತಗಳ ಫಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಕ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯನ ಹೆಸರು ಬೆಳೆಯುವುದೂ ಇದೇ ರೀತಿ ಒಂದೊಂದು ಸಣ್ಣ ಕೆಲಸದ ಮೇಲೆ.

The verse shows that a large result does not come from a single step but from stages standing in a row. A teacher’s or a doctor’s name grows in the same way, on one small piece of work after another.

ಇಲ್ಲಿನ ಸರಪಳಿ ಯುದ್ಧದ ಗೆಲುವಿನ ಹೊಗಳಿಕೆ. ಅದನ್ನು ಇಂದು ನಾವು ಹಿಂಸೆಯ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾಗಿ ಓದಬೇಕಿಲ್ಲ, ಹಂತಹಂತದ ಕಾರ್ಯಕಾರಣದ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿ ಓದಬಹುದು.

The chain here praises a win in battle. We need not read it today as admiration for violence. We may read it as an idea of cause and effect, stage by stage.