ಊರ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ದೇವರಂತಹ ಮನುಷ್ಯ ಎಂದು ಹೊಗಳುವುದನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
ಈ ಪದ್ಯ ದೇವರೊಡನೆ ಹೋಲಿಸುವ ಬದಲು ಒಂದು ತಿರುವು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ದೇವರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ನಿನಗಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ನೀನು ಈಶ್ವರ ಎಂದು ಹೇಳುವ ತಿರುವು ಅದು. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಇನ್ನೂ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ನೋ ಕಾಮಃ ಪ್ರತಿಹನ್ಯತೇ ಪ್ರಣಯಿಷು ಸ್ವಪ್ನೇಽಪಿ ನಾಥ ತ್ವಯಾ ನೈವಾಧಃಕುರುಷೇ ವೃಷಂ ದ್ವಿರಸನಾ ವ್ಯಾಲಾ ನ ತೇ ವಲ್ಲಭಾಃ
ನೋ ಬಹ್ವ್ಯಸ್ತವ ಮೂರ್ತಯೋ ನ ಚ ತನುರ್ನಿತ್ಯಂ ಜಡಾನುಗ್ರಹವ್ಯಗ್ರಾ ನೋ ವಿಷಮಾ ಚ ದೃಕ್ತ್ವಮಥ ಚ ಖ್ಯಾತಃ ಕ್ಷಿತಾವೀಶ್ವರಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
नो कामः प्रतिहन्यते प्रणयिषु स्वप्नेऽपि नाथ त्वया नैवाधःकुरुषे वृषं द्विरसना व्याला न ते वल्लभाः
नो बह्व्यस्तव मूर्तयो न च तनुर्नित्यं जडानुग्रहव्यग्रा नो विषमा च दृक्त्वमथ च ख्यातः क्षितावीश्वरः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
no kāmaḥ pratihanyate praṇayiṣu svapne’pi nātha tvayā naivādhaḥkuruṣe vṛṣaṃ dvirasanā vyālā na te vallabhāḥ
no bahvyastava mūrtayo na ca tanurnityaṃ jaḍānugrahavyagrā no viṣamā ca dṛktvamatha ca khyātaḥ kṣitāvīśvaraḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ನೋ (नो, no) = ಇಲ್ಲ (not)
- ಕಾಮಃ (कामः, kāmaḥ) = ಆಸೆ, ಅಥವಾ ಕಾಮದೇವ (desire, or the god of love)
- ಪ್ರತಿಹನ್ಯತೇ (प्रतिहन्यते, pratihanyate) = ಭಂಗವಾಗುತ್ತದೆ (is thwarted)
- ಪ್ರಣಯಿಷು (प्रणयिषु, praṇayiṣu) = ಬೇಡಿ ಬರುವ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರಲ್ಲಿ (in those who come asking in affection)
- ಸ್ವಪ್ನೇಽಪಿ (स्वप्नेऽपि, svapne’pi) = ಕನಸಿನಲ್ಲೂ (even in a dream)
- ನಾಥ (नाथ, nātha) = ಪ್ರಭುವೇ (O lord)
- ತ್ವಯಾ (त्वया, tvayā) = ನಿನ್ನಿಂದ (by you)
- ನೈವಾಧಃಕುರುಷೇ (नैवाधःकुरुषे, naivādhaḥkuruṣe) = ಕೆಳಗೆ ತಳ್ಳುವುದೇ ಇಲ್ಲ (ನ ಏವ ಅಧಃ ಕುರುಷೇ) (you do not push down)
- ವೃಷಂ (वृषं, vṛṣaṃ) = ಎತ್ತನ್ನು, ಅಂದರೆ ಧರ್ಮವನ್ನು (the bull, or righteousness)
- ದ್ವಿರಸನಾ (द्विरसना, dvirasanā) = ಎರಡು ನಾಲಿಗೆಯ (two-tongued)
- ವ್ಯಾಲಾ (व्याला, vyālā) = ಹಾವುಗಳು ಅಥವಾ ಕ್ರೂರಿಗಳು (snakes, or the cruel)
- ನ ತೇ ವಲ್ಲಭಾಃ (न ते वल्लभाः, na te vallabhāḥ) = ನಿನಗೆ ಪ್ರಿಯರಲ್ಲ (are not dear to you)
- ನೋ ಬಹ್ವ್ಯಸ್ತವ ಮೂರ್ತಯೋ (नो बह्व्यस्तव मूर्तयो, no bahvyastava mūrtayo) = ನಿನ್ನ ರೂಪಗಳು ಹಲವಲ್ಲ (ನೋ ಬಹ್ವ್ಯಃ ತವ ಮೂರ್ತಯಃ) (your forms are not many)
- ನ ಚ ತನುರ್ನಿತ್ಯಂ (न च तनुर्नित्यं, na ca tanurnityaṃ) = ನಿನ್ನ ದೇಹ ಯಾವಾಗಲೂ ಇಲ್ಲ (nor is your body always)
- ಜಡಾನುಗ್ರಹವ್ಯಗ್ರಾ (जडानुग्रहव्यग्रा, jaḍānugrahavyagrā) = ಜಡರನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುವ ಧಾವಂತದಲ್ಲಿ (eager to favour the dull)
- ನೋ ವಿಷಮಾ ಚ ದೃಕ್ತ್ವಮಥ (नो विषमा च दृक्त्वमथ, no viṣamā ca dṛktvamatha) = ನೋಟ ವಿಷಮವಲ್ಲ, ನೀನು, ಆದರೂ (ನೋ ವಿಷಮಾ ಚ ದೃಕ್ ತ್ವಂ ಅಥ) (your glance is not uneven, and yet you)
- ಚ ಖ್ಯಾತಃ (च ख्यातः, ca khyātaḥ) = ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೀಯೆ (are famed)
- ಕ್ಷಿತಾವೀಶ್ವರಃ (क्षितावीश्वरः, kṣitāvīśvaraḥ) = ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರ (ಕ್ಷಿತೌ ಈಶ್ವರಃ) (as the lord on earth)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಪ್ರಭುವೇ, ಬೇಡಿ ಬಂದವರ ಆಸೆ ನಿನ್ನಿಂದ ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಭಂಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ಎತ್ತನ್ನು, ಅಂದರೆ ಧರ್ಮವನ್ನು, ಕೆಳಗೆ ತಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡು ನಾಲಿಗೆಯ ಹಾವುಗಳು, ಅಂದರೆ ಚಾಡಿಕೋರರು, ನಿನಗೆ ಪ್ರಿಯರಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ರೂಪಗಳು ಹಲವಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ದೇಹ ಯಾವಾಗಲೂ ಜಡರನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುವ ಧಾವಂತದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ನೋಟ ವಿಷಮವಲ್ಲ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೀಯೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O lord, the wishes of those who come asking are never thwarted by you, even in a dream. You do not push down the bull, that is righteousness. Two-tongued snakes, that is slanderers, are not dear to you. Your forms are not many. Your body is not always eager to favour the dull. Your glance is not uneven. And yet you are famed on earth as Ishvara, the lord.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಈ ಪದ್ಯದ ಒಂದೊಂದು ಸಾಲೂ ಶಿವನ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನಬಹುದು: ಕಾಮದೇವ, ವೃಷಭ, ಹಾವುಗಳು, ಹಲವು ರೂಪಗಳು, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು. ವೃಷ ಎಂದರೆ ಎತ್ತು ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಎರಡೂ. ವ್ಯಾಲ ಎಂದರೆ ಹಾವು ಮತ್ತು ಕ್ರೂರಿ. ದ್ವಿರಸನ ಎಂದರೆ ಎರಡು ನಾಲಿಗೆಯ, ಅಂದರೆ ಹಾವು ಅಥವಾ ಚಾಡಿಕೋರ.
Each line can be said to recall one mark of Shiva: the god of love, the bull, the snakes, the many forms, the three eyes. Vrisha means both bull and righteousness. Vyala means both snake and cruel man. Dvirasana means two-tongued, a snake or a slanderer.
ಹೀಗೆ ಶಿವನ ಗುರುತುಗಳು ನಿನಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಲೇ ಅದೇ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಶ್ಲೇಷೆಯ ಪದ್ಯ. ಜಡ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಮಂದಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನೀರು ಎಂಬ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಆ ಸಾಲಿನ ಒಳಾರ್ಥ ನಮಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ.
In saying you lack the marks of Shiva, the same words seem to state the king’s good qualities. It is a verse built on double meaning. The word jada means both dull and water. We are not certain of the inner sense of that line.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 108. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 108. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ದೇವರೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಿ ಹೊಗಳುವುದು ಸುಲಭ. ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹೋಲಿಕೆಯ ಬದಲು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರಿಸಿ ಹೊಗಳುತ್ತದೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಹೊಗಳುವಾಗಲೂ ಹೀಗೆಯೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಒಂದು ಗುಣವನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.
It is easy to praise someone by likening them to a god. This verse praises by showing a difference instead. Good teachers praising a student likewise name one specific quality.
ಬೇಡಿ ಬಂದವರ ಆಸೆಯನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಮಾತು ಇಂದಿನ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೂ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನೂ ಒಪ್ಪಬೇಕು ಎಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಇದು ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಭಾಷೆ, ಸಲಹೆಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲ.
The thought that the wishes of those who ask should not be broken suits today’s mood too. But it does not mean every request must be granted. This is the language of praise, not of advice.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ