ದೇವ ತ್ವತ್ಕರಪದ್ಮಕೋಶ: ಒಂದೇ ಖಡ್ಗ, ಐದು ಉಪಮೆಗಳು

ಒಂದೇ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಾಲ್ವರು ವೈದ್ಯರು ನೋಡಿದರೆ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಮಾತು ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಡದ್ದು ಒಂದೇ, ಆದರೆ ನೋಡುವವರ ಕಣ್ಣು ಬೇರೆ ಬೇರೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕವಿ ರಾಜನ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಲಾಗಿ ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರು ಅದನ್ನು ಒಂದೊಂದು ರೀತಿ ಕಂಡರು ಎಂದು ಐದು ಉಪಮೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಉದ್ದದ ಪದ್ಯ, ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಖಡ್ಗಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 14 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, In Praise of the Sword, verse 14

ವಿಷಯ: ಒಂದೇ ಖಡ್ಗದ ಐದು ನೋಟಗಳು · Five ways of seeing one sword

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 38 ಅಕ್ಷರ · A two-line verse, about 38 syllables a line (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ದೇವ ತ್ವತ್ಕರಪದ್ಮಕೋಶವಿಗಲನ್ಮತ್ತಾಲಿಮಾಲಾಮಸಿಂ ವೈಧವ್ಯೋದ್ಭಟಧೂಮಕೇತುಮಪರೇ ತ್ವದ್ವೈರಿವಾಮಭ್ರುವಾಮ್
ವೇಣೀಂ ಕಾಲವಧೋಃ ಪ್ರತಾಪಹುತಭುಗ್ಧೂಮಂ ಚ ಕೇಚಿಜ್ಜಗುರ್ಮನ್ಯೇ ಕಾಲಭುಜಂಗಲೋಲರಸನಾ ಹಾಲಾಹಲವ್ಯಾಪೃತಾ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

देव त्वत्करपद्मकोशविगलन्मत्तालिमालामसिं वैधव्योद्भटधूमकेतुमपरे त्वद्वैरिवामभ्रुवाम्
वेणीं कालवधोः प्रतापहुतभुग्धूमं च केचिज्जगुर्मन्ये कालभुजङ्गलोलरसना हालाहलव्यापृता

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

deva tvatkarapadmakośavigalanmattālimālāmasiṃ vaidhavyodbhaṭadhūmaketumapare tvadvairivāmabhruvām
veṇīṃ kālavadhoḥ pratāpahutabhugdhūmaṃ ca kecijjagurmanye kālabhujaṅgalolarasanā hālāhalavyāpṛtā

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ದೇವ (देव, deva) = ಒಡೆಯನೇ (O lord)
ತ್ವತ್ಕರಪದ್ಮಕೋಶವಿಗಲನ್ಮತ್ತಾಲಿಮಾಲಾಮಸಿಂ (त्वत्करपद्मकोशविगलन्मत्तालिमालामसिं, tvatkarapadmakośavigalanmattālimālāmasiṃ) = ನಿನ್ನ ಕೈಯೆಂಬ ಕಮಲದ ಮೊಗ್ಗಿನಿಂದ ಜಾರುತ್ತಿರುವ ಮದಿಸಿದ ದುಂಬಿಗಳ ಸಾಲೆಂದು, ಖಡ್ಗವನ್ನು (ಮಾಲಾಂ + ಅಸಿಂ) (the sword as a row of rutting bees slipping from the bud of the lotus of your hand)
ವೈಧವ್ಯೋದ್ಭಟಧೂಮಕೇತುಮಪರೇ (वैधव्योद्भटधूमकेतुमपरे, vaidhavyodbhaṭadhūmaketumapare) = ವೈಧವ್ಯವನ್ನು ತರುವ ಭಯಂಕರ ಧೂಮಕೇತುವೆಂದು, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು (ಕೇತುಂ + ಅಪರೇ) (a fearsome comet of widowhood, say others)
ತ್ವದ್ವೈರಿವಾಮಭ್ರುವಾಮ್ (त्वद्वैरिवामभ्रुवाम्, tvadvairivāmabhruvām) = ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳ ಸುಂದರ ಹುಬ್ಬಿನ ಪತ್ನಿಯರ (of your enemies’ fair-browed wives)
ವೇಣೀಂ (वेणीं, veṇīṃ) = ಜಡೆಯನ್ನು (the braid)
ಕಾಲವಧೋಃ (कालवधोः, kālavadhoḥ) = ಕಾಲನ (ಯಮನ) ವಧುವಿನ (of Death’s bride)
ಪ್ರತಾಪಹುತಭುಗ್ಧೂಮಂ (प्रतापहुतभुग्धूमं, pratāpahutabhugdhūmaṃ) = ನಿನ್ನ ಪ್ರತಾಪವೆಂಬ ಅಗ್ನಿಯ ಹೊಗೆಯನ್ನು (the smoke of the fire of your prowess)
ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
ಕೇಚಿಜ್ಜಗುಃ (केचिज्जगुः, kecijjaguḥ) = ಕೆಲವರು ಹೇಳಿದರು (ಕೇಚಿತ್ + ಜಗುಃ) (some have said)
ಮನ್ಯೇ (मन्ये, manye) = ಎಂದು ಕವಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ (the poet thinks)
ಕಾಲಭುಜಂಗಲೋಲರಸನಾ (कालभुजङ्गलोलरसना, kālabhujaṅgalolarasanā) = ಕಾಲನೆಂಬ ಸರ್ಪದ ಚಂಚಲ ನಾಲಿಗೆ (the flickering tongue of the serpent Death)
ಹಾಲಾಹಲವ್ಯಾಪೃತಾ (हालाहलव्यापृता, hālāhalavyāpṛtā) = ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದು (busy with the halahala poison)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಒಡೆಯನೇ, ನಿನ್ನ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಕೆಲವರು ನಿನ್ನ ಕೈಕಮಲದ ಮೊಗ್ಗಿನಿಂದ ಜಾರಿ ಬೀಳುವ ಮದಿಸಿದ ದುಂಬಿಗಳ ಸಾಲೆಂದರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳ ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ವೈಧವ್ಯ ತರುವ ಭಯಂಕರ ಧೂಮಕೇತು ಎಂದರು. ಕೆಲವರು ಕಾಲನ ವಧುವಿನ ಜಡೆ ಎಂದರು, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ನಿನ್ನ ಪ್ರತಾಪವೆಂಬ ಅಗ್ನಿಯ ಹೊಗೆ ಎಂದರು. ಕವಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇದು ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ, ಕಾಲನೆಂಬ ಸರ್ಪದ ಚಂಚಲ ನಾಲಿಗೆಯಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

O lord, some have said your sword is a row of rutting bees slipping from the bud of the lotus that is your hand. Others have said it is a fearsome comet that brings widowhood to the fair-browed wives of your enemies. Some have called it the braid of Death’s bride, and some the smoke of the fire of your prowess. To the poet it seems the flickering tongue of the serpent Death, busy with the halahala poison.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಒಂದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಜನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದನ್ನು ಹೇಳುವ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅದರ ಮಾದರಿ ಎಂದು ನಮಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಐದೂ ಉಪಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅಶುಭದ ಛಾಯೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

The device in which one thing is seen by different people as different things is called ullekha, and this seems a good example of it to us. All five comparisons share the colour black and a shade of ill omen.

ಧೂಮಕೇತು ಎಂದರೆ ಧೂಮಕೇತು ನಕ್ಷತ್ರ. ಅದರ ಕಾಣಿಕೆ ಅಪಶಕುನ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇತ್ತು. ವೈಧವ್ಯದ ಧೂಮಕೇತು ಎಂದರೆ ವಿಧವೆಯರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅಪಶಕುನ. ಕಾಲ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಮರಣ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅನುಸ್ವಾರ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಾಕರಣ ಬೇಡುವ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಾವು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಠ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.

Dhumaketu is a comet, long believed to be an ill omen, so a comet of widowhood is an omen that makes widows. The word kala means both time and death. Some anusvara marks are not visible in the printed copy. We have kept the forms that grammar requires, so the reading may be slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 124. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 124. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ವೈದ್ಯರ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೋಗಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಾಲ್ವರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಯಾರು ಯಾವುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಅವರ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

In clinical training we see four people reach four different conclusions about one patient. What each one noticed most shows in what each one says.

ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಪದ್ಯ ಹೊಗಳುವವನ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಕಲೆಯ ಆಟವಾಗಿ ಓದಬೇಕು.

A verse of praise describes its subject to suit the purpose of the one praising. Such a description should be read as an art, not as a record of fact.