ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ತಾ ಅಪಿ ಹಸ್ತೀಂದ್ರೈಃ: ಗಾಳಿಯಲ್ಲೇ ಕತ್ತಿ ಬೀಸಿದ ಕಾಲಾಳುಗಳು

ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಬಂದು ನಿಂತಾಗ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಜಾಗರೂಕರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಯಜಮಾನನ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಧೈರ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ.

ಯುದ್ಧದ ಸೇವಕರ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಗಳುತ್ತದೆ. ರಣವರ್ಣನಂ ವಿಭಾಗದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಆನೆ ಎತ್ತಿ ಎಸೆದರೂ ಕಾಲಾಳು ಹೋರಾಟ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ರಣವರ್ಣನಂ, ಶ್ಲೋಕ 14 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, Scenes of Battle, verse 14

ವಿಷಯ: ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ · Fighting in mid air

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ತಾ ಅಪಿ ಹಸ್ತೀಂದ್ರೈಃ ಕೋಪನೈಃ ಪತ್ತಯಃ ಕರೈಃ
ತೇ ರಿಪೂನಹನನ್ಖಡ್ಗಪಾತೈಃ ಸ್ವಸ್ಯ ಪುರಃ ಪ್ರಭೋಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

उत्क्षिप्ता अपि हस्तीन्द्रैः कोपनैः पत्तयः करैः
ते रिपूनहनन्खड्गपातैः स्वस्य पुरः प्रभोः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

utkṣiptā api hastīndraiḥ kopanaiḥ pattayaḥ karaiḥ
te ripūnahanankhaḍgapātaiḥ svasya puraḥ prabhoḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಉತ್ಕ್ಷಿಪ್ತಾ (उत्क्षिप्ता, utkṣiptā) = ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಸೆದರೂ (though flung up)
ಅಪಿ (अपि, api) = ಕೂಡ (even)
ಹಸ್ತೀಂದ್ರೈಃ (हस्तीन्द्रैः, hastīndraiḥ) = ದೊಡ್ಡ ಆನೆಗಳಿಂದ (by great elephants)
ಕೋಪನೈಃ (कोपनैः, kopanaiḥ) = ಕೋಪಗೊಂಡ (angry)
ಪತ್ತಯಃ (पत्तयः, pattayaḥ) = ಕಾಲಾಳುಗಳು (the foot soldiers)
ಕರೈಃ (करैः, karaiḥ) = ಸೊಂಡಿಲುಗಳಿಂದ (with their trunks)
ತೇ (ते, te) = ಅವರು (they)
ರಿಪೂನಹನನ್ಖಡ್ಗಪಾತೈಃ (रिपूनहनन्खड्गपातैः, ripūnahanankhaḍgapātaiḥ) = ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕತ್ತಿಯ ಏಟುಗಳಿಂದ ಕೊಂದರು (ರಿಪೂನ್ + ಅಹನನ್ + ಖಡ್ಗಪಾತೈಃ) (killed the enemies with sword strokes (ripun + ahanan + khadgapataih))
ಸ್ವಸ್ಯ (स्वस्य, svasya) = ತಮ್ಮ (their own)
ಪುರಃ (पुरः, puraḥ) = ಎದುರಿನಲ್ಲೇ (in front of)
ಪ್ರಭೋಃ (प्रभोः, prabhoḥ) = ಒಡೆಯನ (master)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಕೋಪಗೊಂಡ ದೊಡ್ಡ ಆನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸೊಂಡಿಲುಗಳಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಸೆದರೂ, ಆ ಕಾಲಾಳುಗಳು ತಮ್ಮ ಒಡೆಯನ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ಕತ್ತಿಯ ಏಟುಗಳಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಂದರು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Though angry great elephants flung them high with their trunks, those foot soldiers struck down their enemies with sword strokes, right in front of their own master.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇದೂ ಒಂದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವವನು ಕೆಳಗಿನ ಶತ್ರುವನ್ನು ಕಡಿಯುವುದು ಅಸಂಭವ. ಅದನ್ನೇ ಹೇಳಿ ಕವಿ ಸೈನಿಕರ ಹುರುಪನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.

This too is hyperbole. A man hanging in the air could hardly strike an enemy below. By saying it, the poet lifts up the soldiers’ spirit.

ಪತ್ತಿ ಎಂದರೆ ಕಾಲಾಳು. ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥಗಳ ನಡುವೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈನಿಕ ಅವನು. ಅಂತಹವನನ್ನೇ ವೀರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶ.

Patti means a foot soldier, the most ordinary fighter among elephants, horses and chariots. It is worth noticing that the poet makes a hero of exactly him.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 128. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 128. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಮೇಲಧಿಕಾರಿ ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಕೆಲಸ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಯಾರೂ ನೋಡದಿರುವಾಗಲೂ ಅದೇ ಮಟ್ಟ ಉಳಿಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ.

Work goes well when a superior is watching. The real test is to keep the same standard when no one is looking.

ಶ್ಲೋಕ ಅಪಾಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದೆ.

The verse does not admire danger. It pictures a mind that holds to its duty.